De steeds drogere zomers in Europa hebben grote gevolgen voor de natuur. Maar de natuur kan ook een handje helpen om in droge tijden tóch water vast te houden. In Oostenrijk werken mensen samen met de bever om tal van soorten te beschermen tegen uitdroging.
De Haselbach in de Oostenrijkse stad Linz is over een lengte van meer dan een kilometer kurkdroog. Al dertien weken lang stroomt door deze beek geen druppel water richting de Donau: een overblijfsel van de hete en droge zomer die in heel Europa toesloeg.
"Omdat het koud is, valt de droogte de mensen nu niet meer zo op", vertelt Fabian Holzinger. Totdat ze een blik in de beek werpen, en in plaats van water alleen droog grind zien.
Samen met zijn collega Franziska Thurner probeert Holzinger om daar iets aan te doen. Het resultaat zien we als de beek onder de snelweg door duikt. Hier staat plotseling wél water en zien we honderden vissen rondzwemmen tussen de weelderig groeiende oeverplanten.
Dat heeft alles te maken met een nieuwe bewoner die hier enkele jaren geleden is ingetrokken: de bever. Die maakt dammen die water vasthouden. Dat maakt deze oever, recht naast de Oostenrijkse snelweg A7, een hotspot van biodiversiteit.
De bever wordt in Linz een handje geholpen door Holzinger en Thurner, die extra imitatiebeverdammen hebben aangelegd om nog meer water vast te houden. Het is een onwaarschijnlijk duo voor zo'n project: hij is muzikant en sound designer en zij is multimediakunstenaar en -leraar.
Voor Holzinger sloeg zes jaar geleden de vonk over toen hij voor het eerst een bever zag bij de Donau, die dwars door Linz stroomt. Sindsdien hebben hij en Thurner zichzelf omgetoverd tot beverexperts. Eerst maakten ze beverkunst, later gingen ze dankzij een kleine subsidie van de stad aan de slag met hun imitatiedammen.
Met succes: ook tijdens de ongekende droogte van dit jaar werden hier tal van bijzondere soorten geteld. "We hebben hier zeker 18 soorten libellen en juffers en 45 soorten vlinders", zegt Holzinger. "En we hebben behoorlijk wat dobbelsteenslangen, ijsvogels en de beekprik."
Het Oostenrijkse beverproject is bewust low-tech. Hier geen hypermoderne snufjes, maar gewoon mensen die tot hun knieën in de beek staan om constructies te maken van takken en modder. Langs de oevers zijn 1.600 bomen aangeplant, die op termijn weer materiaal geven voor de bevers (en mensen) om hun werk mee te doen.
Het project sluit aan bij de comeback die de bever door heel Europa maakt. Ook in Nederland, waar hij aan het eind van de 19e eeuw juist was uitgeroeid. Sinds de bever in de jaren negentig werd geherintroduceerd, heeft hij zich flink vermenigvuldigd. Inmiddels leven er weer duizenden bevers in Nederland.
De terugkeer van de bever kan veel opleveren, zegt Annegret Larsen. Zij doet aan de Wageningen University & Research onderzoek naar bevers en hun gevolgen voor biodiversiteit en het klimaat. "Tijdens droogte zorgen beverdammen ervoor dat water hoger in de beek vastgehouden wordt", legt zij uit.
"Het biodiversiteitseffect daarvan is gigantisch. Er ontstaat een toevluchtsoord waar allerlei dieren naartoe komen", zegt zij. Omdat bevers ervoor zorgen dat water veel langzamer stroomt, ontstaat er ook ruimte voor allerlei soorten die zich normaal niet thuis voelen in een snelstromende beek.
Daarnaast houden de landschappen die bevers creëren heel veel CO2 vast. In Zwitserland zouden beverecosystemen zo'n 1,5 procent van alle CO2-uitstoot weer uit de lucht kunnen halen, schat zij in een recente studie. Per hectare levert zo'n bevermoeras meer CO2-opslag op dan een bos.
Mensen kunnen met imitatiedammen helpen, of alvast een plek maken waar nieuwe beverfamilies zich welkom voelen, zegt Larsen. Maar wij kunnen het dier volgens haar niet vervangen. "De bever is constant bezig, het is letterlijk een busy beaver", zegt Larsen. "Hij duwt de hele tijd modder van A naar B. Als mensen kunnen wij dat nooit doen."
Dat beamen de Oostenrijkers: "De bevers zijn er veel beter in", zegt Thurner. "Wij zijn hun studenten en doen ons best." Om de imitatiedammen in goede staat te houden, moeten vrijwilligers bijna dagelijks langskomen voor onderhoud. Tenzij de bevers zelf een imitatiedam overnemen en verbeteren, zoals ook regelmatig gebeurt.
Ondanks zijn schattige uiterlijk is de bever niet overal geliefd. In Oostenrijk hebben sommige boeren last van de gangen die ze graven, of vrezen ze waterschade door beverdammen. Lokaal mogen ze daarom zelfs worden afgeschoten, tot grote ontsteltenis van natuurorganisaties.
Volgens het Oostenrijkse duo moeten we juist leren samen te leven met de bever. "Mensen vinden zichzelf zo briljant, maar wij verpesten juist de hele planeet", zegt Thurner. Volgens haar helpt de bever ons om landschappen te creëren die goed zijn voor natuur én voor de mens.
Dat is wetenschapper Larsen met haar eens. "We zijn juist zo hard aan het nadenken over manieren om klimaatverandering en droogte te bestrijden. Daar kan de bever een onderdeel van zijn."
Het betekent niet dat de bever overal welkom zal zijn, zegt Larsen. Je wil bijvoorbeeld wel voorkomen dat ze onder dijken doorgraven, want die kunnen dan instabiel worden.
Maar in veel gevallen helpt de bever ons juist, zag zij toen ze eerder dit jaar in haar thuisland Duitsland was. "Alleen op plekken waar de bever het land nat had gehouden, konden boeren voor de tweede keer gras oogsten. Op andere plekken was het te droog. Wellicht dat dat mensen tot andere inzichten brengt."
Helaas voor de beverliefhebbers uit Linz heeft de gemeente hun subsidie juist niet verlengd: het hele plaatselijke klimaatfonds is zelfs helemaal opgedoekt. "Ik hoop dat het project op kleinere schaal toch nog door kan gaan", zegt Thurner. "Hier hebben we het bewijs dat het werkt, anders zou hier nu geen druppel water meer staan."
Source: Nu.nl economisch