De Amerikaanse kiezer heeft de Republikeinen duidelijk gemaakt dat ze moeten besluiten hoe hun partij eruit gaat zien na Donald Trump. Dat is niet eenvoudig, want hij gaat voorlopig nergens heen. De beer is aangeschoten, maar heeft nog scherpe klauwen.
De opvolging van Trump zou sowieso centraal komen te staan, want hij kan zich niet opnieuw verkiesbaar stellen, maar het vraagstuk is nu extra dringend. Hij kreeg twee jaar geleden nog genoeg kiezers op de been om comfortabel te winnen van Kamala Harris, maar is sindsdien electoraal vergif geworden voor zijn partij.
De coalitie van kiezers die de president zijn tweede termijn bezorgde is op spectaculaire wijze uit elkaar gespat. Demografische groepen die een grote rol speelden bij zijn overwinning in 2024, lieten het dit keer massaal afweten. Jonge mannen schoven bijvoorbeeld met 38 procentpunten op naar de Democraten en latinokiezers met 28 procentpunten.
Afstand nemen van de verzwakte Trump is makkelijker gezegd dan gedaan. Er is weinig reden om aan te nemen dat de president zich makkelijk naar de achtergrond laat dringen. Dat past niet bij zijn persoonlijkheid. Een van de kenmerken die Trump tot zo'n unieke figuur in de Amerikaanse politieke geschiedenis maken, is zijn constante boodschap dat hij het stralende middelpunt is in een universum dat aan hem toebehoort.
In de afgelopen elf jaar heeft Trump de Republikeinse Partij omgevormd tot een vehikel voor zijn MAGA-beweging. Hij zegt regelmatig: "MAGA is Trump". Persoonlijke trouw aan hem is veruit het belangrijkste vereiste voor Republikeinse politici en critici zijn uit de partij gebonjourd.
Dat tekent de reacties op de blauwe vloedgolf van afgelopen dinsdag. Lokale Republikeinse politici en adviseurs uit verschillende staten geven Trump openlijk de schuld, maar in Washington houden de meeste landelijke Republikeinse politici zich publiekelijk zorgvuldig op de vlakte. Wel weten ze de media te vinden om zich anoniem te beklagen over de president.
Het dilemma voor Republikeinen is pittig. Als zij Trump of de harde kern van zijn achterban tegen zich in het harnas jagen, wordt het moeilijk om voorverkiezingen te winnen. Maar tijdens landelijke verkiezingen is een nauwe band met Trump een grote handicap geworden. Het is dus een lastige opgave om te winnen zonder én met steun van zijn trouwste kiezers.
Dat is niet alleen relevant voor Republikeinen die in de toekomst een gooi naar een zetel in het Congres willen doen, maar ook voor Trumps directe opvolger als partijleider, die in 2028 zal meedoen aan de presidentsverkiezingen. Dat duurt nog even, maar in de VS wordt vaak gezegd dat de campagne begint op de dag na de midterms. Kandidaten maken zich doorgaans kenbaar in het half jaar daarna.
De man met de beste kaarten om Trump op te volgen kwam woensdag dan ook met een lange verklaring over het verkiezingsverlies. Vicepresident JD Vance legde de schuld volledig bij de oorlog tegen Iran. Hij koos zijn woorden zorgvuldig, maar bracht toch een flinke schok teweeg in Washington. Het gebeurt vrijwel nooit dat een vicepresident zo openlijk breekt met zijn baas over belangrijk buitenlandbeleid, laat staan als die president zo gebrand is op volledige loyaliteit.
Veel politieke deskundigen denken dat Vance probeert om wat afstand tot Trump te nemen. Hij steekt een teen in het water om te kijken of hij zich veilig kan onderdompelen in een presidentiële campagne. Adviseurs van de vicepresident zeggen steevast tegen Amerikaanse media dat hij daar nog geen besluit over heeft genomen.
Trump kwam op zijn beurt met een verrassing: hij reageerde opvallend mild. De president beaamde dat de oorlog "grotendeels" oorzaak was voor het oordeel van de kiezer. Trump stelde dat hij wist dat Vance tegen de oorlog was toen hij die begon en dat "prima" vond. Dat paste bij zijn reactie op de verkiezingsnederlaag in het algemeen, die vrij was van de fraudeclaims of waarschuwingen dat de Democraten communisten zijn die het land wilden vernietigen, die hij uitte tijdens de campagne.
Het lijkt er dus op dat Trump bereid is om Vance ruimte te geven om zich van hem los te maken in de ogen van de kiezer. Die indruk werd versterkt door berichtgeving van The New York Times, die meldde dat de vicepresident zijn verklaring op voorhand liet lezen door de president.
Hoe de verkiezingsnederlaag de Republikeinse Partij zal veranderen, blijft afhankelijk van de opstelling van Trump. Die kan wispelturig zijn, dus er is geen garantie dat zijn huidige mildheid blijft voortduren.
Trump wordt nu veel omschreven als een lame duck (lamme eend), een president van wie de politieke slagkracht is ingeperkt in de laatste twee jaar van zijn termijn. Die term is omstreden: een president heeft als hoofd van de federale regering veel macht, bijvoorbeeld op het gebied van buitenlandbeleid. Trump staat er bovendien om bekend dat hij het Congres graag negeert als dat even kan.
Het is onwaarschijnlijk dat de president zich neerlegt bij een rol als lame duck, volgens veel commentatoren is de grotere vraag of hij zich zal ontpoppen tot angry duck.
Uit zijn grote bouwprojecten in Washington en zijn optreden op het wereldtoneel is duidelijk geworden dat de tachtigjarige Trump tijdens zijn tweede termijn erg bezig is met zijn nalatenschap: hij wil zijn stempel drukken op de geschiedenis. Nu de tijd dringt en zijn politieke kapitaal flink is afgenomen, staat die wens waarschijnlijk nog nadrukkelijker op de voorgrond.
De midterms hebben duidelijk gemaakt dat Trump begint te dimmen als stralend middelpunt van het Amerikaanse politieke universum, maar voorlopig kan niemand ontsnappen aan zijn zwaartekracht.
Source: Nu.nl algemeen