Blauwe golf De Amerikaanse kiezer heeft afgerekend met de keizer en zijn slippendragers. Maar de impopulariteit van Trump betekent niet dat Democraten nu machtig of eendrachtig genoeg zijn om het leven van ontevreden kiezers materieel beter te maken – of populair genoeg om de presidentsverkiezingen van 2028 te winnen.
Vreugde dinsdag onder Democraten bij het zien van de verkiezingsuitslag voor hun kandidaat voor het gouverneurschap, David Crowley, in Milwaukee in de staat Wisconsin. Crowley versloeg het Republikeinse congreslid Tom Tiffany en werd daarmee de eerste zwarte gouverneur van de staat.
Maakte hij een grapje? Of zitten Amerikaanse staten straks echt opgescheept met Democratische politici die het niet alleen ontbreekt aan ervaring, maar die eigenlijk ook geen zin hebben? Donderdag sprak senator Ruben Gallego uit Arizona bij een aan de Democraten gelieerde denktank in Washington over de spectaculair gewonnen midterms. Zelf werd hij twee jaar geleden gekozen, maar hij voerde de afgelopen maanden overal in het land campagne, vooral in streken met veel latino’s. Ook in zijn eigen staat waar, zo schepte hij op, „we hebben gewonnen in districten waarvan we niet wisten dat ze bestonden”.
Gallego (46), die overweegt in 2028 een gooi te doen naar het presidentschap, had dinsdag wat partijgenoten gebeld die als „offerlam” op een kandidatenlijst waren gezet – in diep conservatieve districten waar ze kansloos zouden zijn tegen een Republikein. Om ze te vertellen dat ze hadden gewonnen. „Eén iemand antwoordde: ‘waar heb je het over? Dat was niet de bedoeling!’”, aldus de senator. „Nou, dat is het nu wel.”
Zijn anekdote tekent hoe het daverende verkiezingsresultaat deze week de Democraten zelf heeft overvallen. En dat ze zich er niet helemaal raad mee weten.
De partij krijgt zeker 54 van de 100 zetels in de Senaat. Met spectaculaire zeges in Texas, Kansas, Iowa en South Carolina en comfortabele overwinningen in North Carolina, Maine, Ohio, Michigan, Georgia en New Hampshire. In Alaska en Mississippi, waar nog stemmen geteld worden, liggen Democraten voor. In het Huis van Afgevaardigden moesten zij vier van de 435 zetels flippen voor een meerderheid. Ze bemachtigen er zeker veertig.
Intussen vindt op staatsniveau een geweldloze revolutie plaats. Waarschijnlijk krijgen dertig van de vijftig staten volgend jaar een Democratische gouverneur. In zeker zeven staten schuift een Huis of Senaat van rood naar blauw. Her en der verschieten openbaar aanklagers, toezichthouders en onderwijsautoriteiten van kleur. De electorale afstraffing van president Donald Trump en zijn partij is bloeddorstig en laat weinig heel van de Republikeinen. De kiezer heeft afgerekend met de keizer en zijn slippendragers.
Amerikanen die hun woede wilden uiten over de oorlog in Iran, brandstofprijzen, handelsheffingen, staatsschuld, inflatie, ongelijkheid, immigratiepolitie, gerrymanderning, oligarchen, AI-datacentra, balzalen, golfbanen, machtsmisbruik, nepotisme, corruptie en onkunde hadden daar dinsdag voor het eerst in twee jaar collectief de democratische gelegenheid toe. Maar ze hadden voor hun vooral economische frustratie slechts twee onbevredigende uitingsvormen: thuisblijven of op Democraten stemmen.
Links: Democraten vieren de overwinning van Gina Hinojosa voor het Texaanse gouverneurschap. Rechts: Een Democratische aanhanger volgt de laatste verkiezingsbijeenkomst van Abdul El-Sayed die na zijn overwinning de nieuwe senator werd van Michigan.
Het resultaat wordt door de oppositiepartij uiteraard euforisch gevierd, maar misschien ook overschat. Het zadelt deze op met verwachtingen die veel groter zijn dan de macht en het mandaat die de partij werkelijk kreeg. Nu hebben Democraten de opdracht om lang dooretterende problemen wél aan te pakken, terwijl Trump nog twee jaar in het Witte Huis zit en op zijn bureau in het Oval Office rode petjes heeft liggen met VETO erop: hij zal veel initiatieven uit het Congres tegenhouden. Kunnen Democraten wel iets doen aan het betaalbaar maken van gezondheidszorg of het aanpakken van corruptie?
Als de uitslag van deze week iets bewijst, is het dat de onvrede en de volatiliteit van de Amerikaanse kiezers bij de komende presidentsverkiezingen in 2028 ook zo weer op de Democraten kan terugslaan, als zij de komende twee jaar de verwachtingen niet kunnen waarmaken. Dinsdag was, zoals alle Amerikaanse verkiezingen de afgelopen tien jaar, een ‘change election‘. Een roep om radicale verandering die niet per se een werkelijke omwenteling teweeg brengt, maar mogelijk wel het cynisme over de politiek verder vergroot.
Trumps tweede bewind is tot nu toe vreselijk geweest voor Democraten in Washington. Ze vreesden hun democratische rechtsstaat kwijt te raken aan een grillige, autoritaire despoot die zijn presidentiële macht ten opzichte van het Congres steeds verder uitbreidde, met goedkeuring van zijn eigen partij. Ze waren na de afgang van Joe Biden en Kamala Harris zelf dusdanig impopulair dat een snelle comeback uitgesloten leek.
Dat maakte hun positie in Washington de afgelopen jaren tegelijkertijd benard en eenvoudig: Democraten konden niks en ze deden ogenschijnlijk weinig. De Republikeinen wonnen in 2024 immers de trifecta: presidentschap, Huis en Senaat. Buiten het bekritiseren van Trump deed en, afgelopen voorjaar, een recordlange shutdown van de federale overheid, hadden Democraten nauwelijks iets in de melk te brokkelen.
Ondertussen vond er weinig zichtbare introspectie plaats over het hoe waarom van het verlies in 2024, van een oud-president die veroordeeld was voor verkrachting en aanhangers had opgejut het Capitool te bestormen. Die grote nederlaag werd simpelweg geweten aan de leeftijd en het inschattingsvermogen van Biden.
Voor de goede verstaander werd wel duidelijk dat Democraten geleidelijk de in 2020 onder hun emails geplaatste ‘she/her, they/them‘ voornaamwoorden weghaalden. Zelfs Alexandria Ocasio-Cortez (AOC), een van de meest progressieve Afgevaardigden verklaarde identiteits- en slachtofferpolitiek recent dood. Althans „woke 1” (zonder duidelijk te maken wat ‘woke 2’ zou zijn). Er klinkt veel kritiek op Trumps aanpak van illegale immigranten in de VS, maar weinig op het feit dat hij de zuidgrens heeft afgesloten. Na een aantal jaren van onvoorwaardelijke steun aan elke variabele genderidentiteit, stemden verschillende Democraten voor het verbannen van transmeisjes uit vrouwensport en geslachtsveranderende operaties voor kinderen.
De Democraat James Talarico, kandidaat voor de Amerikaanse Senaat en afgevaardigde in het parlement van de staat Texas, dinsdag na zijn overwinning.
In aanloop naar 2026 werden ideologisch gematigde buitenstaanders als kandidaten geworven, met een populistische boodschap rond de ‘betaalbaarheidscrisis’. Zoals de theologiestudent James Talarico (Texas), prediker Adam Hamilton (Kansas) en ook Scott Colom (Mississippi). Deze zwarte jurist ging viraal met een campagnespotje over vlees en zijn open gesprekken in de rij bij een Trump-rally. Hij is voor vuurwapens, tegen abortus en het eerste woord op zijn sociale media is ‘christelijk’. Vrijwel geen peiling had hem op de radar om de zittende Republikein Cindy Hyde-Smith te verslaan. Nu staat hij een paar duizend stemmen voor.
Tegelijkertijd heeft structurele economische ontevredenheid politiek enthousiasme voor socialisten gecreëerd: Zohran Mamdani werd burgemeester van New York en, deze week, de strijdlustige islamitische arts Abdul El-Sayed senator namens Michigan. Senator Bernie Sanders leidt het verzet tegen oligarchen als Elon Musk. Beide stromingen leggen dinsdag uit als hún winst en zullen
De verscheidenheid wordt nog versterkt met een vakbondslasser uit Ohio, een parachutebrandweerman uit Montana en een zanger uit Texas. Meerdere nieuwe Congresleden, zoals kinderarts Annie Andrews, de verse senator uit South Carolina, lijken zo min mogelijk met hun eigen partij te maken te willen hebben. Zij hield de nationale organisatie op afstand van haar campagne.
Zijn al hun ideeën en ego’s te beteugelen als zij parlementaire leiders moeten kiezen? De richtingenstrijd zal opspelen bij het maken van wetgeving, die Trump blokkeert of waarover hij wil onderhandelen. Zoals rond de steun aan Israël en de discussie over volledig gesubsidieerde gezondheidszorg. De ruime marge van de midterms-winst maakt, tot opluchting van leiders in Washington, dat niet één of twee dwarsliggers de Congresagenda kunnen kapen. Maar intern conflict zal zeker opspelen richting de Democratische nominatie voor de presidentsverkiezingen van 2028.
Democraten reageren op de overwinning van Keisha Lance Bottoms, de Democratische kandidaat voor het gouverneurschap van Georgia.
Vooropgesteld: de Republikeinen hebben veel grotere problemen, nu en richting 2028. Waar de Democraten hun winst misschien overschatten, onderschatten Trump en de zijnen zeker hun verlies. De tachtigjarige president lijkt amper te beseffen wat er dinsdag is gebeurd, noch lijkt het hem veel te kunnen schelen.
Hij is in zijn laatste twee jaar een lame duck, aangeschoten wild dat zich alleen nog maar bezighoudt met zijn nalatenschap. Zijn prioriteiten: de balzaal bij het Witte Huis, de golfbaan in Washington en zijn triomfboog bij de militaire begraafplaats en het beschermen van hemzelf en zijn kinderen tegen onderzoek naar zelfverrijking. Donderdag bestempelde hij zíjn goudbehangen Oval Office tot nationaal monument, wat zou betekenen dat zijn opvolger niets aan de inrichting mag veranderen. En hij blijft persconferenties geven over de uitbouw van het Witte Huis. „Stel je de marmeren vloer voor”, zei hij woensdag tegen journalisten. „Oh, het wordt prachtig.”
Ondertussen bekritiseert zijn vicepresident JD Vance de door mede door hemzelf genomen besluiten alsof hij een buitenstaander is en dreigt Marco Rubio te vertrekken als minister van Buitenlandse Zaken om zijn presidentscampagne buiten deze extreem impopulaire regering te kunnen beginnen. Politici die nooit echt voorstanders waren van Trump, zoals afzwaaiend gouverneur van Florida, Ron DeSantis, slijpen de messen voor 2028, maar weten dat ze een Republikeinse primary niet kunnen winnen als Trump zich volledig tegen hen keert. Senator Ted Cruz sprak van een „een pak slaag” en „voedsel is te duur, benzine is te duur, diesel is te duur, verzekeringen zijn te duur, het leven is te duur… Veel te veel Republikeinse politici lijken het niet te hebben begrepen, of het kon ze simpelweg niet schelen”.
Republikeinen moeten zich in hun voorverkiezingen verhouden tot een decennium Trumpiaanse destructie; ze moeten hun partij en hun boodschap aan kiezers opnieuw uitvinden.
Hun kiezerscoalitie en de zogeheten ‘electorale kaart’ liggen volledig overhoop. Met de uitslag van dinsdag lijkt Trumps partij geen kans meer te maken in North Carolina, Georgia en geldt Texas opeens als swing state. De schade aan de ‘rode muur’ is veel groter dan de Democratische herovering van de oude ‘blauwe muur’ van staten als Michigan en Ohio. Als Texas, na Californië de staat met de meeste kiezers en kiesmannen, ook in de presidentsverkiezingen op een Democraat zou kunnen stemmen heeft dat mogelijk catastrofale gevolgen voor de Republikeinen.
De Republikeinse senator Darline Graham verlaat het podium na haar nederlaag in de staat South Carolina.
Wat dat betreft is het open veld van de Democraten eenvoudiger. Zij zijn eigenlijk al sinds het vertrek van Barack Obama op zoek naar een nieuwe leider en niemand hoeft een ring te kussen. Toch baart het eerste interne enthousiasme voor 2028 sommige Democraten zorgen. Ro Khanna, waarschijnlijk de meest socialistische ‘presidential hopeful‘ naast AOC, nam na de verkiezingen een video waarin hij zei „DEI is terug”, verwijzend naar de slogan diversiteit, gelijkheid en inclusie. Vrijwel geen Democraat heeft nog een helder standpunt geformuleerd over toekomstig immigratiebeleid – het essentiële thema van 2024.
Het belangrijkste blijft de economie. In reactie op de midterms en de backlash tegen datacentra kregen met name techaandelen donderdag een zware klap. Als de inflatie, hoge zorgkosten en onbetaalbare huren waar kiezers zich in 2024 en 2026 over opwinden in 2028 niet verbeterd zijn, kan dat een nog zuurder afscheid voor president Trump betekenen, maar ook een electorale afstraffing voor de nu gekozen Democraten. „Kiezers willen gewoon dat gekozen volksvertegenwoordigers aan de slag gaan, hun verdomde werk doen en dingen voor elkaar krijgen”, zei een oud-gouverneur tegen Politico. Juist die simpele opdracht is voor zowel Republikeinen als nu Democraten ontzettend ingewikkeld.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie