Luchtvaart Donderdag waren er opnieuw vele vluchten die moesten worden omgeleid vanwege (loze) bommeldingen. Die plaatsen autoriteiten voor een dilemma, doorvliegen of niet? „Je ziet dat een groot deel van de vluchten vertrekken of aankomen in landen die vaker doelwit zijn van Russische verstoringen.”
Een vliegtuig op luchthaven Vasil Levski bij Sofia. Drie Ryanair-vluchten op weg naar Sofia moesten een noodlanding maken vanwege bommeldingen.
Al 27 passagiersvluchten in Europa kregen deze week te maken met een bommelding die serieus werd genomen. De vliegtuigen maakten een voorzorgslanding, weken uit of landden op een militaire luchthaven. De meeste meldingen kwamen dinsdag en donderdag binnen. In geen van de gevallen werd tot nu toe een explosief gevonden.
Een vliegtuig van de Ierse luchtvaartmaatschappij Aer Lingus, vanuit Dublin onderweg naar Rome, werd donderdag door de Franse luchtmacht begeleid naar luchtmachtbasis Évreux, net buiten Parijs. Volgens een verklaring van de Franse premier Sébastien Lecornu was dat nodig omdat de piloot niet handelde „zoals de autoriteiten verwachtten”. Een andere vlucht, van de Poolse luchtvaartmaatschappij LOT, met bestemming Parijs, werd in Warschau tijdens het taxiën gedwongen te stoppen zodat passagiers het toestel konden verlaten.
Een Finnair-toestel van Helsinki naar Rome werd door de Italiaanse luchtmacht naar de bestemming geëscorteerd. Een toestel van Wizz Air, vanuit Milaan onderweg naar Warschau, week vanwege een melding uit naar Wenen. Bulgaarse media melden dat er ook bommeldingen binnenkwamen over vluchten uit Kopenhagen, Madrid en Londen, die zijn geland in Sofia en Plovdiv.
De bommeldingen ,,passen in het plaatje dat we steeds vaker zien”, zegt veiligheidsadviseur Erik Schouten van Dyami, die eerder bij de AIVD werkte. „Verstoringen in Europa door nationale actoren.” Hij doelt op „staven op het spoor, ontregelde vrieskisten en een explosief bij een logistiek centrum”. Het luchtverkeer werd al eerder ontregeld door drones die in de omgeving van luchthavens vlogen. De Duitse regering heeft expliciet benoemd dat Rusland achter een drone bij een Oekraïens vliegtuig in Leipzig zat.
„De statelijke actor hier achter kan bijvoorbeeld Iran zijn, China of Rusland”, zegt Schouten. „In dit geval ligt het voor de hand om naar Rusland te kijken, al staat dat natuurlijk niet vast.” Eurocommissaris Apostolos Tzitzikostas van transport zei donderdagmiddag dat het nog te vroeg is om vast te stellen of de bommeldingen aan elkaar zijn gelinkt.
De geografische spreiding van de getroffen vluchten valt Eric Schouten wel op. „Je ziet dat een groot deel van de vluchten vertrekt of aankomt in landen die vaker doelwit zijn van Russische verstoringen, waaronder enkele Baltische staten, Polen, Zweden en Finland.” Maar voor Italië en Spanje, waar ook vluchten vanwege de meldingen werden omgeleid, geldt dat minder. Het gaat in bijna alle gevallen om landen die Oekraïne steunen in de oorlog tegen de Russische invasie.
Schouten denkt mede daarom aan Russische betrokkenheid. „Maar je moet je niet voorstellen dat er dan vanuit een Russisch commandocentrum wordt gewerkt. Het is eerder zo dat in Telegram-groepen wordt gevraagd wie geld wil verdienen. Daar werf je amateurs, wegwerpagenten, die zelf niet weten voor wie ze werken. Hun bommeldingen komen uit verschillende landen, van telefoons, per e-mail, via wifi of een hotspot en zijn dus moeilijk te herleiden naar één bron.” Met beperkte middelen kunnen deze ‘wegwerpagenten’ grote effecten bewerkstelligen.
Er komen dagelijks tientallen bommeldingen binnen die volgens protocol worden beoordeeld, zegt Schouten. „Er zijn allerlei motieven. Het kan een ontevreden passagier zijn, of iemand die een algemene frustratie heeft over de maatschappij. Er zit een goede procedure achter om deze meldingen te wegen, maar een aantal moet je serieus nemen.” Schouten sluit niet uit dat er veel meer zijn gedaan dan nu bekend is. „Het kan zijn dat maar een deel serieus is genomen.”
Vliegtuigen werden begeleid naar andere luchthavens, soms door straaljagers. „Bij voorkeur gaat zo’n vliegtuig naar een rustige of militaire luchthaven”, zegt Schouten. „De passagiers moeten worden opgevangen en het hele vliegtuig moet volledig worden leeggehaald en gecontroleerd.”
Wat moeten landen doen om dit te laten stoppen? Volgens veiligheidsexpert John Korver ligt de oplossing bij de beveiliging ,,aan de voorkant”. Hij adviseert daar luchthavens in Europa en Azië over. „De vraag is: durf je te vertrouwen op de veiligheidsmaatregelen op de luchthaven zelf? De scans die worden gemaakt van passagiers en bagage. De beveiliging van het vliegtuig. Als je zeker weet dat dat dichtgetimmerd is, kun je wellicht zeggen: we laten hem doorvliegen. En als je daar niet op durft te vertrouwen: verander de maatregelen dan tot je dat wel doet.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie