In de zwarte komedie Wild Horse Nine vertolken John Malkovich en Sam Rockwell twee CIA-agenten. Maar dan wel echte mensen, en geen actiefiguurtjes, zegt Malkovich (72). ‘Twee mannen die zich – dat is de kern – als een lul gedragen.’
is filmredacteur van de Volkskrant.
Er bestaat, zegt John Malkovich, een zeker filmcliché van de CIA-agent. ‘Je kent het wel: zo een die elfduizend mensen kan vermoorden in zes seconden. En oké, dat kán amusant zijn; ik kijk daar zelf ook naar, want ik moet erom lachen. Of ik denk: goh, dat is een geweldige vechtscène.’
Maar zijn personage in Wild Horse Nine, de donkerkomische thriller van toneelschrijver en cineast Martin McDonagh (Three Billboards Outside Ebbing, Missouri, The Banshees of Inisherin), is een CIA-agent van heel andere snit: de rap aftakelende veteraan Chris Carlisle, een non-conformist met pistool en kek hoedje.
‘In deze film hebben de mensen ook alle menselijke kenmerken. Het zijn geen figuurtjes in een actiefilm.’
Malkovich (72) ontmoeten is een soort drietrapservaring. Eerst springt zijn exquise kledingstijl in het oog: vandaag draagt hij een inheems-Amerikaans ogend ecru pak met veterstropdas, en zachtroze sokjes (het modeblad Vogue zal hem eerdaags uitroepen tot ‘best geklede acteur’, vanwege zijn wollen premièrekostuum met 16de-eeuwse kraag).
Dan is er de kenmerkende oogopslag, waarin je al vlot iets sardonisch vermoedt; het zal te maken hebben de met hordes aan slechteriken die de acteur al vertolkte.
Maar zijn voornaamste troef blijft toch zijn stem: een tikje lijzig en zangerig, met een cadans die alle aandacht vasthoudt.
Bedachtzaam knikje, op de vraag of hij ooit een echte CIA-man heeft ontmoet. ‘Ja hoor, ik kende iemand binnen de CIA, vrij goed zelfs. En ik heb mensen van de Secret Service ontmoet (de Amerikaanse veiligheidsdienst, red.), die betrokken waren bij wat films waarin ik speelde.
‘Maar in dit geval was dat niet zo nuttig, denk ik. Ik bedoel: bij deze film heb je het over geheim agenten die op de luchthaven al tegen een stel Chileense studentes zeggen dat ze van de CIA zijn. Dat ze de democratie van Chili komen destabiliseren, dat hun land fucked is. Twee mannen die zich – dat is de kern – als een lul gedragen. We zijn ook niet supergeheim, geen eersteklasspionnen.’
De andere helft van die ‘we’, collega Sam Rockwell (57), zit onderuitgezakt naast hem op de sofa in een suite van het statige hotel Danieli in Venetië, het vaste verblijf van de sterren op het Italiaanse filmfestival. Daar ging Wild Horse Nine afgelopen september in wereldpremière, waarin de twee acteurs een politiek incorrect en permanent kibbelend geheimagentenduo vertolken: ‘Ik heb mensen vermoord in landen waarvan jij de naam niet eens kunt spellen’.
Kort voor de – door de Amerikanen gesteunde – coup van de Chileense militaire junta in de jaren zeventig, waarbij de socialistische president Allende het leven zou laten, reizen beide spionnen af naar het tot Chili behorende Paaseiland, met een doel dat pas later duidelijk wordt.
Het gaat te ver om het aandeel van Malkovich’ collega Rockwell te reduceren tot dat van ‘aangever’, maar dit is bovenal de film van de oudere acteur, in een glorieus wankele rol. Ook de jury van Venetië was het erover eens: de Coppa Volpi voor beste acteur ging naar Malkovich, die nu ook vrij zeker is van een nominatie voor een Oscar, een prijs die hij nog nooit heeft gewonnen.
Malkovich, geboren in het plaatsje Christopher in Illinois, mag zich sinds kort ook Kroaat noemen: als kleinzoon van immigranten uit het Kroatische gehucht Malkovići kreeg hij in 2026 het staatsburgerschap toegekend. Je zou zijn CIA-personage een zuil kunnen noemen in zijn lange carrière, waarin hij in ruim honderd speelfilms acteerde.
In de jaren negentig werd Malkovich al eens genomineerd voor een Oscar, met zijn rol als doorgedraaide ex-CIA-moordenaar in In the Line of Fire (1993). Ook speelde hij een memorabel gefrustreerde CIA-analist in de Coen-komedie en spionagepastiche Burn after Reading (2008), en een na beroepsmatig lsd-gebruik geflipte CIA-pensionado in de komische actiethrillers Red en Red 2. Heerlijke, soms vet aangezette rollen.
Daarnaast verzorgde hij een handvol quasiserieuze bijrollen in lompe actievehikels: de doortastende CIA-chef met tapijtkapsel in Mile 22 (2018), en de dito CIA-chef (zonder tapijtkapsel) in het al even fabrieksmatige Unlocked (2017).
Het wordt weleens gezegd over Malkovich, die in de jaren zeventig opkwam als toneelacteur bij het vermaarde Steppenwolf-gezelschap uit Chicago: dat hij niet écht maalt om films. Een van zijn populairste rollen bij het grote publiek, het misdadige genie Cyrus ‘The Virus’ (geen CIA-agent) in Con Air (1997), koos hij zonder ook maar de moeite te nemen om het script te lezen. Een actiethriller van blockbusterproducent Jerry Bruckheimer over gedetineerden in een vliegtuig, dan weet je toch genoeg?
Ook zag hij aanvankelijk niets in het script voor Being John Malkovich (1999), dat Charlie Kaufman speciaal voor hem had geschreven: waarom zou iemand in hem geïnteresseerd zijn? Maak er ‘Being Tom Cruise’ van, adviseerde hij regisseur Spike Jonze.
Onlangs, tijdens een zaalinterview bij het British Film Institute, noemde Malkovich het gros van zijn rollen ‘absoluut betekenisloos, (...) een totale verspilling van de tijd’. Hooguit eens in de tien jaar zat er een echt goede film tussen, vond de acteur zelf.
Regisseur Martin McDonagh (56), ook aanwezig in het hotel in Venetië: ‘Ik zocht iemand met gravitas. Iemand die je kan doen geloven dat hij als CIA-agent verschrikkelijke dingen heeft gedaan, maar van wie je óók gelooft dat hij worstelt met schuldgevoelens. Dat je de droefheid en donkerte voelt, zelfs als hij alleen maar uit het raam staart of een sigaret rookt.
‘Er zijn niet veel acteurs die dat kunnen. John Malkovich kan hysterisch grappig zijn en tegelijkertijd gevaarlijk overkomen. Dat je voelt: deze man zou je op elk moment kunnen doden.’
McDonagh, die een relatie heeft met Fleabag-scenarist en actrice Phoebe Waller-Bridge, is een van de schaarse schrijver-regisseurs die erin slaagt speelfilms te maken onder de paraplu van de grote Hollywoodstudio’s (zoals de Disney-dependance Searchlight Pictures) zonder daarbij zijn vrijheid in te leveren.
‘Ik zeg altijd: dit is het script, ik wil geen opmerkingen. En dat gaat altijd goed. Dat zit ’m ook in het budget: als ik 100 miljoen nodig zou hebben, wordt het een ander gesprek; dan willen ze zich bemoeien met de keuze van je acteurs.’
Een beetje bang of geïntimideerd was hij wel, zegt de Engels-Ierse filmmaker, voor aanvang van zijn eerste videogesprek met Malkovich over diens rol. ‘Tot ik doorhad dat hij een heel vriendelijke en bedachtzame man is, die simpelweg briljant is in wat hij doet. En die met zijn theaterachtergrond ook begrijpt dat de dialoog de dialoog is, en niet iets om mee te klooien.’
Malkovich, die het script dit keer wel vooraf las: ‘Martins dialogen klinken zoals mensen echt praten. En tegelijk zeggen ze allerlei dingen die je niet behoort te zeggen. Hij is heel precies in zijn taal. Waarom zou je daar als acteur iets aan willen veranderen?
‘In het theater komt het zelden voor dat iemand improviseert. De echte reden waarom het op filmsets wel zo vaak gebeurt, is dat de scripts daar meestal niet zo goed zijn.’
Rockwell: ‘Ik geloof dat Meryl Streep ooit zei dat je het best kunt improviseren vlak vóór er ‘actie’ wordt geroepen, om de motor op gang te krijgen. En nadat de scène is afgelopen.’
Malkovich knikt. ‘Ja, dat herinner ik me van Anthony Hopkins, die een kernfysicus speelde in de spionagekomedie Red 2. Nadat er ‘cut’ was geroepen, praatte hij gewoon nog minutenlang door als die kernfysicus. Wij stonden er echt van te kijken.’
Malkovich’ spion in Wild Horse Nine vormt een soort kapstok voor de geschiedenis van de Amerikaanse geheime dienst, zegt McDonagh. ‘Ik denk niet dat er een echte CIA-agent bestaat die ál die dingen heeft meegemaakt: de coups in Guatemala en Congo, de invasie bij de Varkensbaai, de moord op Kennedy.
‘Maar het leek me wel fascinerend om dat allemaal aan één personage op te hangen: een CIA-agent die beweert dat hij overal bij was en van plan is zijn memoires te publiceren.’
De onderlinge irritatie en affectie tussen twee mannen is een vertrouwd ingrediënt bij McDonagh, al sinds zijn doorbraakkomedie In Bruges (2008), met Colin Farrell en Brendan Gleeson als twee in Brugge ondergedoken huurmoordenaars.
Dat was ook wat hem aantrok in Wild Horse Nine, zegt Malkovich. ‘In zekere zin is dit een relatiedrama: juist omdat ze zo veel om elkaar geven, ruziën die twee spionnen over alles. Hij is bezorgd over mijn heroïnegebruik, ik maak me druk om die overspelige vrouw van hem. En hij is bang dat we allebei vermoord worden, vanwege de idiote memoires die ik wil schrijven.’
Naast komisch noemt hij de film ook tragisch. ‘Er komen verschrikkelijke gebeurtenissen aan de orde, in Chili en de Verenigde Staten. En mensen hebben nog altijd te maken met de gevolgen ervan, ook decennia later.’
De cynische kijk op de wereld van zijn CIA-agent, daar herkent de acteur zich wel in. ‘Maar ik zie dat niet zozeer als cynisch: het is gewoon hoe het is. Ik ben al in heel wat landen geweest, maar nooit in eentje waar de overheid altijd de waarheid vertelt. Het is zoals Beckett zei (in het absurdistische toneelstuk Endgame): je bent op aarde, daar is geen remedie voor.’
Alhoewel hij ze al vaak – en voortreffelijk – heeft neergezet, acht Malkovich zichzelf volledig ongeschikt als echte CIA-agent. Blik opzij naar collega Rockwell, wiens witte kostuum nogal contrasteert met zijn eigen kleurrijke uitdossing: ‘Nee, wij zijn beter af als clowns, in het circus.’
Source: Volkskrant