De Tweede Kamer debatteerde de hele dag over het belastingplan van het kabinet, waarvoor in de Tweede Kamer officieel nog altijd geen meerderheid is gevonden. En in de Eerste Kamer al helemaal niet. Hoe reageert de oppositie? In dit liveblog houdt de politieke redactie u op de hoogte.
Het Binnenhof gaat nog een paar nerveuze weken tegemoet. In navolging van de fracties van de regeringspartijen, slaagde ook minister-president Jetten er woensdagavond in de Tweede Kamer niet in om duidelijk te maken hoe hij het Belastingplan 2027 door beide Kamers denkt te gaan loodsen. Alle betrokkenen zijn het er alleen over eens dat er de komende dagen ‘nog heel veel gepraat zal moeten worden’.
In de Tweede Kamer lijkt het kabinet de gewenste meerderheid wel binnen te hebben. De ChristenUnie en 50Plus stelden zich woensdagavond welwillend op. Gidi Markuszower, van de gelijknamige groep, bevestigde dat het kabinet ook op hem en zijn zes fractiegenoten kan rekenen bij de stemming op 12 november. Hij is bang dat anders het kabinet valt en dat dan Pro-leider Jesse Klaver premier wordt. Dat is voor hem een nachtmerriescenario.
Voor een meerderheid in de Eerste Kamer is dat echter nog lang niet genoeg. Daarvoor moet de steun van links (Pro, Volt) of van rechts (JA21, BBB, SGP) komen, maar beide flanken gaven het kabinet woensdagavond nog weinig kans omdat zij tijdens het debat geen enkele beweging zagen in de coalitie.
Wel hebben veel oppositiepartijen inmiddels hele reeksen amendementen (wijzigingsvoorstellen) op het Belastingplan ingediend. De regeringsfracties gaan daarover in de komende dagen met elkaar én met de oppositie in gesprek. Daarbij gunnen de regeringsfracties elkaar enige ruimte om van elkaar af te wijken. D66 en het CDA mogen van de VVD dus aftasten of er toch nog een akkoord met Pro en Volt kan worden gesloten. De VVD waarschuwde echter ook meteen dat dat niet mag leiden tot een verhoging van de vermogensbelasting. En dat is nou juist de belangrijkste eis van Pro en Volt.
Een akkoord was in de nacht van maandag op dinsdag dus nog lang niet in zicht. Als het er ook de komende week niet van komt, is het kabinet overgeleverd aan de welwillendheid van de Eerste Kamer. Die stemt in de week voor Kerstmis over het Belastingplan. In en rond het kabinet wordt gehoopt dat de doorgaans bedachtzame senatoren de Belastingdienst (en daarmee miljoenen belastingbetalers) niet zo kort voor het nieuwe jaar in onzekerheid willen storten. In de Tweede Kamer waarschuwden de meeste oppositiefracties de premier maandag echter dat hij zich niet rijk moet rekenen.
Raoul du Pré
Is het mogelijk dat de ene coalitiepartij wel, en een andere coalitiepartij niet voor een voorstel stemt dat het Belastingplan wijzigt? Als derde van de coalitieclub spreekt het CDA zich uit over deze prangende vraag – en het antwoord van financieel woordvoerder Inge van Dijk is niet meteen nee.
Verdeeld stemmen ‘is zeker niet de intentie’, zegt Van Dijk daar wel bij. ‘We gaan proberen er met elkaar uit te komen. Maar mochten in overleg wij met elkaar constateren: als we dit amendement aan een meerderheid helpen, en een van de partijen heeft er moeite mee, maar daarmee gaan we het Belastingplan wél naar de goede kant trekken, zou dat een uitkomst kunnen zijn.’
Dit zou kunnen betekenen dat het CDA en D66 vóór (een vorm van) het amendement van Pro en Volt stemmen om de grootste vermogens zwaarder te belasten. Het VVD stemt in die situatie dan niet voor dit wijzigingsvoorstel, maar wel voor het Belastingplan als geheel.
Van Dijk waarschuwt daar wel bij: ook voor het CDA is het voorstel van Pro en Volt ‘veel, en gaat het ver’. Zo wil het linkse verbond dat een regeling voor familiebedrijven, die nu fiscaal voordelig het bedrijf kunnen laten overgaan op de volgende generatie, komt te vervallen. In het regeerakkoord staat echter dat die regeling wordt behouden. En dus is dit linkse plan voor het CDA ‘een brug te ver’. Het amendement zal dus sowieso moeten worden afgezwakt om de steun van de christendemocraten te verdienen.
Samenvattend omschrijft Van Dijk de houding van de verschillende coalitiepartners als volgt: ‘De VVD is heel duidelijk en stevig in bepaalde rode lijnen die zij in het zand trekken. D66 heeft daar een andere mening over en het CDA zit er maar net iets tussenin. En in dit construct moeten we met elkaar tot meerderheden zien te komen.’
Dion Mebius
Financieel woordvoerder Wendy van Eijk van de VVD krijgt vanuit de oppositie een saldo vragen op zich afgevuurd, allemaal met min of meer dezelfde strekking: is het mogelijk dat de regeringspartijen D66 en CDA meestemmen met wijzigingsvoorstellen van de oppositie zonder dat de VVD haar steun voor het belastingplan intrekt?
Dat is immers de indruk die D66 en het CDA hebben gewekt. Denkt de VVD er ook zo over?
Van Eijk formuleert uiterst voorzichtig. ‘Mijn fractie realiseert zich dat we er nog niet zijn. We zullen blijven zoeken naar een brede meerderheid. Iedere partij heeft het recht om zijn eigen standpunten in te brengen. En als het de bedoeling is om tot meerderheden te komen, willen wij met alle plezier naar voorstellen kijken.’
Daarmee gooit ze de deur niet helemaal op slot. Maar hoeveel ruimte D66 en het CDA dan krijgen, laat zij in het midden. Om het concreet te maken: het eerder vandaag ingediende wijzigingsvoorstel van Pro en Volt om de inkomstenbelasting te verlagen en de vermogensbelasting te verhogen is in deze vorm voor de VVD onaanvaardbaar. ‘Dat is slecht voor Nederland omdat ondernemers dan zwaarder worden belast (...) Het belasten van de rijken, dat is geen VVD-beleid. Onze inzet zal altijd zijn om te strijden voor lagere belastingen. Daarom is het zwaarder belasten van vermogen voor ons niet aan de orde.’
Dat betekent echter niet dat D66 en het CDA niet met Pro en Volt mogen onderhandelen. Er zijn misschien ‘varianten op amendementen’ waar de VVD wel mee zou kunnen leven. ‘Binnen de grenzen van het coalitieakkoord.’
Pro-leider Klaver weet genoeg, laat hij weten, na maandenlange onderhandelingen die op niets zijn uitgelopen: ‘U kunt alleen maar nee zeggen. Njet. Njet. Njet.’
Dat vindt Van Eijk niet eerlijk: ‘Wij willen naar amendementen kijken. En we snappen heel goed dat we niet op alle punten onze zin krijgen.’
Klaver: ‘Is het voor de VVD denkbaar dat we de belasting op vermogen gaan verhogen?’
Van Eijk: ‘Wat mij betreft niet nee.’
Klaver concludeert: ‘De VVD zet hier het mes op de keel van de coalitie. U rijdt op een muur af en dat kunnen we ons in dit land op dit moment niet veroorloven.’
Raoul du Pré
Het debat is geschorst voor de dinerpauze. In de eerste twee uur is duidelijk geworden dat D66 ruimte ziet om in de komende dagen te onderhandelen met de oppositie over wijzigingsvoorstellen. In de regeringscoalitie is afgesproken dat de fracties elkaar daarin een zekere vrijheid gunnen, terwijl ze uiteindelijk wel allemaal het Belastingplan moeten kunnen blijven steunen. De hoop is dat daardoor alsnog wat oppositiefracties overtuigd kunnen worden.
Hoe de regeringspartijen dat precies voor zich zien, is de vraag die vanavond nog in vele toonaarden gesteld gaat worden aan de woordvoerders van CDA en VVD, die nog aan het woord moeten komen. Vooralsnog zijn de meeste oppositiepartijen in verwarring over de strategie die de coalitie in de komende dagen gaat volgen. Valt met D66 en CDA te praten over hogere belasting op vermogen en erfenissen, zonder dat de VVD haar steun aan het Belastingplan intrekt?
En is er eigenlijk nog wel sprake van een coalitie als de regeringspartijen over zoiets wezenlijks als de belastingheffing niet meer samen optrekken?
Om 19.15 uur wordt het debat hervat.
Raoul du Pré
Nu D66 de mogelijkheid openlaat dat regeringspartijen verschillend stemmen, ruikt Klaver een kans voor zijn plannen om vermogens zwaarder te belasten. Wat vindt D66-woordvoerder Oosterhuis van die drie maatregelen, met onder meer een nieuw toptarief voor de grootste vermogens?
‘Een klein beetje ruig, maar ik snap de richting’, reageert Oosterhuis. ‘Het is ook consistent, deze wens van de heer Klaver. Dus ik denk dat dit absoluut een amendement is waar we ook vanuit de coalitie het gesprek met de fractie van de heer Klaver over aangaan.’
Dat betekent niet dat Pro ook haar zin krijgt, zegt Oosterhuis daar in één adem bij. Klaver ‘verkoopt zijn huid duur’, maar dat geldt ook voor JA21, SGP en BBB, die ter rechterzijde een verbond vormen. ‘En ik vind het ook wel te begrijpen dat coalitiepartijen hun huid duur verkopen.’
Dat kan zo zijn, zegt Klaver, toch kan deze impasse niet eeuwig voortduren. ‘We zitten gewoon minder dan een week voor de stemming over het Belastingplan. De tijd tikt door. Dit is nog nooit voorgekomen. Dit gaat niet alleen maar meer over een meerderheid voor het Belastingplan. Dit gaat inmiddels ook over de toekomst van dit kabinet.’
Dion Mebius
Lukt het de coalitie niet om tot een deal te komen over (radicaal-)rechts of over links, dan kan de omstreden PVV-afsplitser Gidi Markuszower doorslaggevend zijn om het Belastingplan in elk geval door de Tweede Kamer te krijgen.
Markuszower is aanhanger van de extreemrechtse omvolkingstheorie en riep op tot het ‘met maximaal geweld’ tegenhouden van Palestijnse vluchtelingen. Na deze uitspraken riep een Kamermeerderheid, inclusief de coalitie, het kabinet eerder dit jaar op geen akkoorden met de groep Markuszower te sluiten, maar in de recent verstuurde Kamerbrief over het belastingplan staat dat het kabinet 95 miljoen euro extra vrijmaakt voor de politie. Het geeft daarvoor de credits aan de oud-PVV’er.
Daarnaast is Markuszower de afgelopen weken als gesprekspartner door zowel premier Jetten als minister Heinen en justitieminister David van Weel uitgenodigd om verder te praten over zijn wensen. Afgelopen vrijdag sprak de premier warme woorden over het onderling contact met de oud-PVV’er. ‘Ik heb altijd goed contact met hem. En als we elkaar treffen dan maken we vaak hier ook een praatje’, aldus Jetten.
Het is deze houding van D66 die bij Pro, Denk en Partij voor de Dieren met afgrijzen wordt waargenomen. Klaver kan de 95 miljoen voor de politie niet anders zien dan het kopen van de steun van Markuszower, dit terwijl de Kamer had uitgesproken Markuszower vanwege zijn extreme uitlatingen uit te sluiten van akkoorden.
Denk verwijt D66, door Markuszower bij de gesprekken te betrekken en extra geld uit te trekken, discriminatie te normaliseren. Stephan van Baarle constateert met enig cynisme dat Jetten vorig jaar meeliep met de Rode Lijn-demonstratie tegen het genocidaal geweld door Israël in Gaza, maar dat hij nu het lot van het Belastingplan in handen legt van iemand die Palestijnse vluchtelingen met geweld wil tegenhouden, vindt dat premier Benjamin Netanyahu de nobelprijs verdient en de Rode Lijn-demonstranten gelijkstelt met Hamas-sympathisanten.
De financieel woordvoerder van D66, Henk-Jan Oosterhuis, is van mening dat het kabinet, ondanks onderhandelingen en een vermelding in de Kamerbrief, geen akkoord heeft gesloten met Markuszower. Het liefst ziet hij na dit debat meerderheden in zowel de Eerste als de Tweede Kamer in zicht komen, want via de route Markuszower heeft het kabinet nog geen steun in de senaat. Maar als Markuszower het Belastingplan uiteindelijk wil steunen, ‘dan ga ik niet zeggen dat hij tegen moet stemmen’.
Avinash Bhikhie
Henk-Jan Oosterhuis, de financieel woordvoerder van D66, is nog maar net aan het woord als PVV-voorman Geert Wilders hem de vraag stelt die vandaag in alle oppositiefracties leeft: hoe groot is de ruimte voor de regeringsfracties om in te stemmen met oppositievoorstellen?
Die vraag is zeer actueel omdat CDA-leider Bontenbal dinsdag in de media heeft gezegd dat hij zich vrij voelt om met de oppositie mee te denken, bijvoorbeeld over een verhoging van de vermogens- of de erfbelasting. Dat zou een manier kunnen zijn om alsnog te komen tot een akkoord met fracties als die van Pro en Volt. De VVD, die daar eigenlijk tegen is, zou daar dan niet voor hoeven te stemmen, maar het wel moeten accepteren.
Oosterhuis aarzelt in eerste instantie om de strategie prijs te geven. Wel erkent hij dat D66 in de aanloop naar de stemming op 12 november nog serieus wil praten over amendementen (wijzigingsvoorstellen) die de oppositie indient. ‘Wij zijn met drie coalitiefracties. En wij hebben de intentie om te zorgen voor een Belastingplan dat zo breed mogelijk gesteund wordt in beide Kamers.'
Op aanvullende vragen van CU-Kamerlid Pieter Grinwis en JA21-Kamerlid Michiel Hoogeveen wordt hij alsnog wat concreter. In de onderhandelingen met de oppositie is het de komende dagen niet de bedoeling om de coalitiepartners 'te verrassen'. Ook is het 'de intentie' om zoveel mogelijk samen te doen.
Maar de situatie kan zich wel degelijk voordoen, erkent hij, dat D66 en het CDA oppositie-amendementen aan meerderheden gaan helpen zonder steun van de VVD. Onderlinge blokkades binnen de coalitie zouden op die manier kunnen worden doorbroken. 'Het is geen ondenkbare situatie dat dit het geval gaat zijn (....) De coalitie is geen fusiepartij.'
Raoul du Pré
Het debat gaat nu echt van start – vooralsnog zonder de fractievoorzitters van D66, VVD en CDA. En dus is het woord aan Jesse Klaver als leider van de grootste oppositiepartij. Zelden heeft er zoveel druk gestaan op een debat over het Belastingplan, begint de voorman van Pro. Klaver kan het weten: hij was eerder financieel woordvoerder van GroenLinks. ‘Er was nooit iemand die kwam kijken.’
Nu pas beseft hij: vroeger was alles beter. ‘Eigenlijk verlang ik terug naar die tijd dat het gewoon een technische behandeling was. Want het feit dat we nu niet een technische afronding hebben van het Belastingplan, maar een heel groot politiek debat over de vraag: komt er überhaupt een meerderheid? Dat is nog nooit vertoond.’
Dat het kabinet de laatste dagen lijkt te lonken naar ‘PVV-afvallige’ Gidi Markuszower om in elk geval in de Tweede Kamer die meerderheid te vinden, vindt Klaver onbestaanbaar. ‘We hadden in dit parlement iets afgesproken. Politieke oproepen die oproepen tot geweld, die de omvolkingstheorie omarmen: daar gaan we niet mee onderhandelen.’
Nog steeds van plan om het kabinet te overtuigen om toch naar links af te buigen, komt Klaver met een tegenvoorstel. Daarvoor wil hij wel een dekking afspreken voor het ‘cadeau aan de allerrijkste Nederlanders van 18 miljard euro’. Dat bedrag loopt de schatkist mis door de invoering van de door het kabinet gewenste vermogenswinstbelasting (‘box 3’).
Als het aan Pro (en onderhandelingspartner Volt) ligt, wordt dat bedrag opgehoest door precies die groep die er ook van moet gaan profiteren: de meest vermogende Nederlanders. Daarvoor stelt hij drie maatregelen voor. De eerste is een toptarief in de vermogensbelasting: wie in dat hoogste tarief valt, moet meer belasting betalen.
De tweede is een verhoging van de belasting voor ondernemers. Het kabinet is juist van plan om die belasting in ‘box 2’ tijdelijk te verlagen, en ondernemers zo te verleiden om de komende jaren meer vermogen uit hun bedrijf op te nemen. Op korte termijn levert dit kabinetsvoornemen de schatkist meer geld op (maar op de lange termijn juist minder).
De derde maatregel is het aanpakken van de ‘papieren schenking’, een populaire en legale manier om erfbelasting te ontwijken. Samen vormen de drie voorstellen Klavers ‘ultieme poging om tot elkaar te komen.’ Maar, waarschuwt hij: de tijd dringt.
Dion Mebius
Nog voor het debat van start gaat, stapt PVV’er Geert Wilders naar voren. Waar de oppositiepartijen, voor misschien wel hét debat van het jaar, de fractievoorzitters afvaardigen, schitteren Jan Paternotte (D66), Ruben Brekelmans (VVD) en Henri Bontenbal (CDA) door afwezigheid. ‘Waar zijn de fractievoorzitters’, wil Wilders weten.
Wilders vindt dat de drie voormannen zich in de plenaire zaal moeten melden voor de behandeling van het Belastingplan, vooral gezien uitspraken die onder anderen Bontenbal gisteren in de media heeft gedaan. Hij haalde uit richting het kabinet en in het bijzonder de VVD die hij verantwoordelijk hield voor het uitblijven van een deal met de oppositie. ‘Onacceptabel en eigenlijk ook een beetje laf dat hij dan niet hier in de Kamer is’, zegt Wilders richting de CDA-leider.
Bontenbal, die normaal gesproken waarde hecht aan het politieke debat en de geestelijk vader is van het concept ‘democratisch ethos’, wordt door andere oppositiepartijen verweten stevige uitspraken in de media te doen en daar niet over in debat te willen met de collega-Kamerleden.
Paternotte, Brekelmans en Bontenbal hoeven zich niet in de Kamer de melden, de Kamer kan aanwezigheid alleen eisen van het kabinet. Hoewel dat zo is, wijst Klaver de coalitiepartijen erop dat wat hem betreft de komende uren het belastingplan stevig verbouwd wordt en raadt de fractievoorzitters dus wel aan aanwezig te zijn. In de richting van de financieel woordvoerders, die het debat namens de coalitie voeren, zegt Klaver dat hij dan wel verwacht dat er zaken gedaan kunnen worden. ‘Ik ga er wel van uit dat er dan niet wordt gezegd: sorry, dan moet u bij mijn fractievoorzitter zijn.’
Eigenlijk vindt Klaver het toch wel kwalijk dan de fractievoorzitters er niet bij zijn. Hij had verwacht dat de minderheidscoalitie het fatsoen had om in de plenaire zaal het gesprek met de oppositie aan te gaan. Dit was het moment geweest om hier in alle openheid met elkaar het debat te hebben welke oplossingsrichtingen wij nog zien voor Nederland, aldus Klaver. ‘Nu staan we hier in het parlement en dan lijkt het fractievoorzitters van de coalitie een goed idee om politiek verstoppertje te spelen.’
Avinash Bhikhie
De tijd dringt, voor kabinet en Tweede Kamer. Over acht dagen moet worden gestemd over het Belastingplan voor 2027. Dat is het hele stelsel van heffingen, tarieven, kortingen en toeslagen voor het belastingstelsel in het komend jaar. Voor iedere Nederlander van belang dus.
Sinds half augustus zijn enkele – halfslachtige – pogingen gedaan om voor dat plan voldoende steun te krijgen in de Tweede en de Eerste Kamer. Er waren gesprekken met links (Pro en Volt) en met rechts (JA21, SGP en BBB), maar geen van die partijen werd al overtuigd. Ten langen leste gaat het kabinet er nu vanuit dat de ChristenUnie, 50Plus en de Groep Markuszower in de Tweede Kamer voor een (nipte) meerderheid gaan zorgen.
Voor de Eerste Kamer is dat nog lang niet genoeg. Het kabinet gokt er echter op dat de senatoren, die vlak voor kerst over het Belastingplan stemmen, gevoelig zullen zijn voor het argument dat het onverantwoordelijk is om de Belastingdienst, en daarmee ook miljoenen belastingbetalers, zo kort voor het nieuwe jaar in onzekerheid te storten.
Maar niet de hele regeringscoalitie denkt er zo over. In elk geval CDA-voorman Henri Bontenbal vindt dat het kabinet ‘casinopolitiek’ bedrijft over de rug van diezelfde belastingbetalers. Hij wil de komende dagen bezien of hij alsnog bredere Kamermeerderheden kan organiseren. Onderling hebben de regeringspartijen afgesproken dat zij ieder voor zich met wijzigingsvoorstellen van de oppositie mogen meestemmen, mits ze wel binnen de grenzen van het regeerakkoord blijven.
Diverse oppositiefracties kondigden al aan dat zij inderdaad met zulke voorstellen gaan komen. Het debat begint dinsdag om 16.10 uur.
Raoul du Pré
Source: Volkskrant