Onder leiding van Janneke Bierman groeide BiermanHenket uit tot de absolute Nederlandse top van de architectenbureaus voor restauratie. Met prestigieuze projecten, zoals de verbouwing van het Binnenhof, werd haar bureau uitgeroepen tot Architect van het Jaar.
schrijft voor de Volkskrant over architectuur, landschapsontwerp en stedenbouw.
Eind 2022 krijgt architect Janneke Bierman een telefoontje van rijksbouwmeester Francesco Veenstra. Hij zit met een probleem. Het ontwerp voor de renovatie van de Eerste Kamer is vastgelopen bij de bouwvergunningsaanvraag; de bottleneck is de publieksroute voor bezoekers door het complex. Kan Bierman, die al met succes werkt aan de renovatieplannen voor de oudbouw van de Tweede Kamer, deze klus erbij nemen?
Ze zegt toe en krijgt daarmee een even eervolle als ingewikkelde opdracht op haar bord, waarbij strenge veiligheids- en klimaateisen samenkomen met monumentenzorg en de politiek kritisch meekijkt. Als de megaoperatie – naar verwachting in 2031 – klaar is, zullen Kamerleden vermoedelijk niet direct zien wat er is veranderd, zo klein en vernuftig zijn haar bouwkundige ingrepen.
Het is allemaal typisch Hollands, zei Bierman in een interview. ‘Neem dat motto ‘sober en doelmatig’ van de renovatie, Hollandser kan het niet. Steeds borduren we voort op wat er al is, zonder alles radicaal overhoop te gooien.’
Bij de renovatie van de Beurs van Berlage in 2016 hanteerde ze een soortgelijke strategie; muren werden gerepareerd met nagemaakte Berlage-groene bakstenen, de mindervalidenlift werd weggewerkt in de natuurstenen entreetrap. ‘Voor de meeste bezoekers lijkt het alsof het altijd zo is geweest. Dat is onze lol’, aldus Bierman.
De waardering voor die aanpak spreekt uit de groeiende portefeuille met prestigieuze opdrachten, van de renovatie van Museum Prinsenhof in Delft tot de herbestemming van het 76.000 vierkante meter grote WTC-Beursgebouw in Rotterdam, een wederopbouwmonument.
En uit het feit dat haar bureau BiermanHenket vandaag is uitgeroepen tot Architect van het Jaar. Voor deze verkiezing, georganiseerd door Architectenweb, nomineert een vakjury vijf architecten, waarna online kan worden gestemd. BiermanHenket versloeg onder andere bureau Mei, met zijn iconische houten woontoren Sawa in Rotterdam.
Bierman (1970) studeerde bouwkunde aan de TU Eindhoven, waarbij ze een jaar een onderzoeksstage deed in Mali. Voor haar afstuderen maakte ze in 1995 een (fictief) plan voor de herbouw van de afgebrande markt in de hoofdstad Bamako. Ze ontwierp aanvankelijk een grote, westerse markthal, maar was daarover niet tevreden.
Ze ging terug en tekende een nieuw, kleinschaliger gebouw met een binnenplaats die verkoelend werkt. Ze studeerde af met een tien. Zelf noemde ze het ontwerp ‘niet perfect’, al zag ze het cijfer wel als ‘een waardering voor mijn manier van werken; dat je je eigen inzichten volgt en niet met de stroom meegaat’.
Haar interesse in erfgoed ontstond tijdens theaterbezoeken in een oud, vervallen textielcomplex in Geldrop, waar ze vandaan komt. ‘Die ruimtes inspireerden mij enorm.’
In 2000 vraagt hoogleraar restauratie Hubert-Jan Henket – een van haar afstudeerbegeleiders – of ze bij zijn bureau wil werken om het op termijn over te nemen. Henket vindt dat er één kapitein op het schip moet zijn, maar Bierman kiest voor een gedeeld directeurschap, waarbij zij de architectonische visie vertegenwoordigt en architect Sjoekie de Bijll Nachenius de zakelijke kant. Inmiddels bestaat de directie uit Bierman, Yvonne Segers-van Wilderen en Joep van As.
‘Janneke is niet de koning op de apenrots; ze stelt zich op als een van de medewerkers’, zegt haar echtgenoot Joep Mol, die ook bij het bureau werkt. ‘Ik zeg soms: pas op voor valse bescheidenheid.’
Janelle Moerman, directeur van Museum Prinsenhof, leerde Bierman kennen als ‘iemand die goed kan luisteren’, en ‘heel zorgvuldig werkt’. Moerman: ‘In ons rijksmonument kun je niet zomaar iets veranderen, maar er moet veel gebeuren qua techniek. Per onderdeel bedenkt Janneke ingenieuze oplossingen; ventilatiebuizen verdwijnen in een oude schouw, en er komt een nieuwe poort van 3D-geprint keramiek, waarvoor ze een jong ontwerpbureau betrok.’
Onder leiding van Bierman, die volgens Mol ‘goed kan delegeren’, groeide het bureau de afgelopen twintig jaar van vijftien naar zestig medewerkers. Tegelijk verlegde ze subtiel de architectonische koers. Bierman: ‘Hubert-Jan had een duidelijke handtekening, dat heb ik minder sterk’.
Henket koos bij renovaties vaak voor contrast tussen oud en nieuw: denk aan de spectaculaire, met keramiek beklede bol die hij boven op Museum de Fundatie in Zwolle bouwde. Bierman blijft met haar ontwerpen ‘dichter bij het bestaande’.
Vernieuwing zoekt ze in de toepassing van duurzame technieken. Zo verbouwde ze samen met Mol een voormalige smederij in Den Bosch tot hun woonhuis, het eerste energieneutrale monument van de stad. Aan de ruw gelaten bakstenen muren hangen etsen en oude stadsplattegronden. Die tikte Bierman op de kop tijdens haar vele studiereizen.
Als student ervoer ze het belang van ‘bekwame docenten en professoren, die voeling met de praktijk hebben’. Om de – veelal jonge – ontwerpers van het bureau verder te brengen, begon ze een academy voor interne opleidingen en uitwisseling met restauratie-experts uit de praktijk. Zo blijft ze zelf ook op de hoogte van de nieuwste ontwikkelingen; lessen die weer van pas komen bij projecten als het Binnenhof.
Hoewel Bierman ontwerpt vanuit het bestaande, noemt zij zichzelf ‘voorstander van moderniteit’. ‘We moeten moderniteit als inspiratiebron omarmen. Moderniteit vertegenwoordigt een positieve manier van denken en de hoop op een duurzame, betere en geëmancipeerde toekomst.’
De jury van Architect van het Jaar stelt dat BiermanHenket niet alleen bij de top van restauratiebureaus hoort, maar ‘ook nog eens heel goed is in nieuwbouw in de bestaande stad’. Het bureau realiseerde onder andere het kantoorgebouw Bastion Zuid in ’s-Hertogenbosch en werkt aan grote zorgprojecten.
Naast haar werk op het bureau gaf Bierman les aan de TU Delft en was zij tien jaar voorzitter van erfgoedorganisatie Docomomo Nederland. Momenteel is ze voorzitter van de stichting Rietveld Schröderhuis in Utrecht.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant