Amerika-deskundigen over wat de overwinning van de Democraten bij de midterms ons vertelt over de toekomst van het presidentschap van Donald Trump.
De voortekenen waren Donald Trump al niet gunstig gezind. Ja, de peilingen rond de tussentijdse verkiezingen lieten nog wat ruimte voor twijfel (en misschien wel Republikeinse hoop). Maar wie de geschiedenis indook en oude uitslagencijfers bekeek, zag toch echt dat de partij die het Witte Huis in handen heeft sinds 1946 gemiddeld zo’n 25 zetels in het Huis van Afgevaardigden verliest tijdens de midterms.
Maar wat zich dinsdag tijdens de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen heeft afgespeeld, zal zelfs de grootste Trumphater vol ongeloof hebben aanschouwd. De Democraten hebben zowel de controle over het Huis van Afgevaardigden als over de Senaat gekregen. Een ‘blauwe golf’ heeft Amerika overspoeld en Trump een luid en duidelijk signaal gegeven dat zijn landgenoten zeer ontevreden zijn over diens tweede ambtstermijn en machtsmisbruik.
Maar wat betekent deze Democratische overwinning – met de presidentsverkiezingen van 2028 in het vooruitzicht – voor Trumps laatste twee jaar in het Witte Huis?
‘Op veel plaatsen in de wereld zullen deze dagen de champagneflessen worden ontkurkt. Het beeld doemt op van een electoraal en politiek bloedbad waarmee een eind komt aan het schrikbewind in Washington. De Democraten kunnen vanuit hun nieuwe meerderheid in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat het beleid van president Trump dwarsbomen. Het budgetrecht geeft hen de mogelijkheid de geldkraan voor de president dicht te draaien. Daarmee kan zelfs druk worden uitgeoefend op diens buitenlandbeleid.
‘Maar juich niet te vroeg, want de geschiedenis wijst uit dat presidenten in soortgelijke omstandigheden zeer actief zijn om hun plaats in de geschiedenisboeken veilig te stellen. In positieve maar ook in negatieve zin. Barack Obama bereikte een uniek nucleair akkoord met Iran en Bill Clinton beëindigde de Kosovo-oorlog. Het leverde hem aldaar een standbeeld op en alom waardering.
‘Nee, dan Trump. De grote leider is tot in extremis ijdel en heeft sowieso de handen vrij tot het nieuwe Congres in januari wordt geïnstalleerd. Na een bombardement op een ‘nucleaire berg’ in Iran zal Trump uitroepen dat hij de wereld definitief heeft gered van de ondergang. Na de inlijving van Venezuela zou Cuba de komende maanden vlot aan de beurt kunnen zijn. ‘Nog nooit vertoond’, zal hij oreren.
‘Trump is Trump en zal dus niet inbinden. Een gekortwiekte president? Aan m’n hoela! Natuurlijk, feitelijk wel. Maar Trump zal waar mogelijk voor turbulentie blijven zorgen. Zeker is dat er corruptieonderzoeken zullen komen. Als veel Amerikanen uit de overwinningsroes ontwaken, zullen ze al gauw merken dat de haatpolitiek en bozige sfeer niet zomaar wegebben.’
‘Terwijl ik dit vertel, komt er een pushnotificatie binnen dat dr. Abdul El-Sayed in Michigan zijn senaatszetel heeft gewonnen, het zoveelste jubelende bericht waarmee mijn telefoon overstroomt: we hebben een blauwe tsunami. Een enorme golf bestaande uit waardering en respect voor de wetenschap, uit sterke lokale gemeenschappen die opkomen voor hun medemens, uit zorg voor het klimaat en liefde voor de natuur, uit de wens voor een betaalbaardere samenleving waar ook de zwakste mee kan doen. Maar deze golf bestaat ook uit de nagedachtenis aan hen die zijn vermoord door de immigratiecontroledienst ICE, uit sterk sentiment tegen de genocide die Israël pleegt in Gaza, de oorlog die de VS en Israël zijn begonnen tegen Iran en uit boosheid tegen de corruptie en zelfverrijking van de regering-Trump.
‘Deze golf is ook een handreiking naar oude bondgenoten wereldwijd en een erkenning van gemarginaliseerde stemmen in eigen land. Het is een resultaat dat past in de beweging die keer op keer terugkomt in de Amerikaanse geschiedenis: de strijd om mensen- en burgerrechten. Vrijheid en democratie zijn zo belangrijk voor Amerikanen omdat velen daar historisch gezien, en nog steeds, maar beperkt of tijdelijk toegang toe hebben en die toegang hun ook weer snel kan worden afgenomen.
‘Maar: ondanks de hoop van velen is er ook de realiteit dat veel van het beleid van Trump moeilijk omkeerbaar is, niet zozeer in wetgeving maar in de schade die al is aangericht. Dit geldt voornamelijk voor wetenschap, klimaat en immigratiebeleid; de gevolgen daarvan zullen nog decennia bij ons blijven. Het is nu de vraag of de Democraten hun lessen hieruit trekken en van hun gebruikelijke centrumrechtse identiteit afstappen en een echte progressieve koers inslaan. We gaan het zien nu de midterms voorbij zijn en de presidentiële race voor 2028 is begonnen.’
‘Met de finish in zicht breken voor president Trump de lastigste twee jaren aan van zijn acht jaar in het Witte Huis. Want met een vijandige meerderheid in het Congres moet een mokkende Trump met grote tegenzin de macht delen met revanchistische opponenten en lelijke compromissen accepteren. Iets waarvoor hij niet veel talent heeft laten zien. Bovendien kan hij kritische onderzoeken door het Huis van Afgevaardigden niet tegenhouden – bijvoorbeeld naar de verstrengeling van politieke en zakelijke belangen. Zijn medewerkers zullen dan onder ede moeten vertellen wat zich achter de schermen afspeelde, en dat kan pijnlijke taferelen opleveren.
‘Maar juichende Trumpcritici in Nederland rekenen zich te snel rijk. Want een president die in zijn eigen land vleugellam is, stort zich meestal vol overgave op de internationale politiek. Het parlement kan hem daarbij nauwelijks in toom houden. En Vladimir Poetin en Xi Jinping zullen Trump vriendelijker verwelkomen dan zijn binnenlandse opponenten.
‘Een gekrenkte Trump kan zo in de herfst van zijn presidentschap nog een eigengereid stempel drukken op de toekomst van Oekraïne, de Navo en Taiwan. En als Trump niet met de staart tussen de benen wil afdruipen uit Iran, zal hij daar met dreigementen of militair geweld zijn doelstellingen (geen nucleaire wapens, en vrije doorvaart in de Straat van Hormuz) moeten afdwingen. ‘Not a pretty picture’.
‘Een president in de laatste speelminuten van zijn ambtstermijn wordt ‘lame duck’ genoemd, een vleugellamme eend. Maar een miskende Trump kan zich onvoorspelbaar en gevaarlijk gedragen. Dat vraagt van Europese en andere internationale leiders politiek vernuft om Trump aangesloten te houden en een goede relatie met de VS ook op lange termijn zeker te stellen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant