Boeren konden de afgelopen tien jaar niet vertrouwen op de overheid. Dat kwam door regels die steeds veranderden en beleid dat onduidelijk was. Daar hebben boeren en hun gezinnen flink onder geleden.
Tot die conclusie komt Nationale ombudsman Reinier van Zutphen woensdagochtend. Voor boeren veranderen er vaak regels over stikstof, mest, waterkwaliteit en dierenwelzijn.
Volgens de ombudsman sloten regels van verschillende overheden ook niet altijd op elkaar aan of spraken ze elkaar zelfs tegen. "Boeren betaalden hiervoor de prijs", zegt Van Zutphen. Sommigen hadden al een investering voorbereid die ineens toch niet doorging. Of er ging door veranderende regels plotseling een streep door een bedrijfsovername.
De grote mate van onzekerheid zorgt bij veel boeren voor slapeloze nachten, stress, gevoelens van machteloosheid en wantrouwen richting de overheid. Dat heeft bij sommige boeren ook direct effect op het gezinsleven.
Bij boeren zijn bedrijf en gezin vaak met elkaar verweven, waardoor kinderen veel horen en zien. Overheidsbeleid, geldzorgen en onzekerheid kunnen zorgen voor spanningen tussen partners of opvolger en ouders. De grens tussen werk en privé is lastig te trekken.
Geen enkel kabinet slaagde er tot nu toe in om de stikstofcrisis op te lossen, waar Nederland al zeven jaar in zit. "Boeren zien dat de overheid keuzes uitstelt of doorschuift en dat ze beloften doet die niet uitvoerbaar blijken", zegt Van Zutphen. Dat zorgt ervoor dat het overheidsbeleid voor boeren "onvoorspelbaar" is.
Daardoor kunnen boeren moeilijk keuzes maken voor de lange termijn en hun investeringen daarop afstemmen. Juist die duidelijkheid hebben ze nodig om hun bedrijf goed te kunnen runnen. Een stal zet je immers niet neer voor maar een paar jaar. Ook NU.nl sprak de afgelopen jaren vaak boeren die aangaven duidelijkheid vanuit het kabinet te missen. Het interview uit 2023 met Harrald Helmers uit Giethoorn kan je hieronder lezen.
Als voorbeeld van warrig beleid noemt de ombudsman het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). Dat werd in juni 2022 door het toenmalige kabinet gepresenteerd omdat het landbouwsysteem op de schop moest. Het NPLG werd verder vormgegeven door provincies, lagere overheden en natuur- en boerenorganisaties.
In het najaar van 2023 bleek dat er geen geld was om de plannen te betalen. Uiteindelijk besloot het kabinet de plannen te betalen uit een stikstoffonds van 24 miljard euro. Maar toen de provincies al best een eind waren met de uitvoering, viel het kabinet. Het kabinet-Schoof stopte met het NPLG en de bijbehorende miljarden. Maar de doelen bleven wel staan, die de provincies dus zonder geld moesten zien te behalen.
Het Programma Aanpak Stikstof (PAS) is een ander voorbeeld. Sinds de invoering van het overheidsbeleid in 2025 moesten boeren bij bijvoorbeeld een uitbreiding van hun stal aantonen dat de stikstofuitstoot daardoor niet zou toenemen. Als die uitstoot onder een bepaalde waarde bleef, volstond een PAS-melding en was een vergunning niet nodig.
Maar de Raad van State haalde in 2019 een streep door het PAS. Boeren die PAS-melder zijn opereren vanaf dat moment in feite illegaal. Het kabinet heeft al vaak gezegd dat het de PAS-melders aan een vergunning wil helpen, maar tot nu toe lukt dat nauwelijks. De boeren in kwestie weten daardoor nog altijd niet waar ze aan toe zijn.
Het is volgens de ombudsman "verleidelijk" om te denken dat de nieuwe stikstofplannen van landbouwminister Jaimi van Essen de problemen oplossen. "Maar zo eenvoudig is het niet", zegt Van Zutphen. "Wie nu met een nieuwe koers komt, begint niet opnieuw. De afgelopen jaren zijn niet weg."
Boeren en hun gezinnen hebben "geleden" onder de afgelopen jaren. Alleen praten met boerenorganisaties is volgens Van Zutphen niet genoeg. "Bekijk bedrijf voor bedrijf wat er speelt, welke mogelijkheden er zijn en wat iemand nodig heeft om verder te kunnen."
Dat betekent overigens niet dat er volgens de ombudsman niks hoeft te veranderen in de agrarische sector. Europese regels en uitspraken van de rechter zorgen ervoor dat "moeilijke keuzes onvermijdelijk" zijn.
"Maar boeren mogen wél verwachten dat de overheid eerlijk is over die keuzes. Dat zij geen beloften doet die zij niet kan waarmaken. Dat beleid duidelijk en uitvoerbaar is", vindt Van Zupthen.
Source: Nu.nl algemeen