Voor het eerst is aangetoond dat trekvogels last hebben van jetlag als ze lange tochten over de oceaan hebben gemaakt. Dit leidt tot fouten bij de navigatie.
Bij een lange vlucht naar een andere tijdzone krijgen niet alleen mensen last van jetlag, maar ook Noordse pijlstormvogels. Deze trekvogels vliegen regelmatig binnen een dag zo’n duizend kilometer naar het oosten of westen, een afstand waarbij een mens de klok een uur zou verzetten.
De biologische klok van de pijlstormvogels weet zich bij lange vluchten echter niet aan te passen aan het tijdsverschil, ontdekten onderzoekers aan onder meer de Universiteit van Oxford. Ze publiceerden hun resultaten recent in vakblad Science.
Om eten te zoeken, reizen Noordse pijlstormvogels van hun broedplaats op een groep afgelegen eilanden in de Atlantische Oceaan naar de zeeën rondom het Verenigd Koninkrijk. Daar vangen ze vissen en kreeftachtigen.
De tocht gaat over de open oceaan, waar de pijlstormvogels zonder aanknopingspunten gemakkelijk gedesoriënteerd zouden raken. Daarom stellen ze continu hun richtingsgevoel bij door te kijken naar de positie van de zon. In de ochtend komt die op in het oosten, en de rest van de dag beweegt die naar het westen: een houvast voor het interne kompas van de vogels.
Ze moeten dus goed weten hoe laat het is om de zonnestand correct te interpreteren. Hiervoor hebben ze een biologische klok, die zichzelf één keer per dag instelt bij zonsopgang.
Maar de wetenschappers ontdekten dat het oriënteren op de zon niet vlekkeloos verloopt. Als de trekvogels binnen een dag een lange vlucht maken, gaat hun biologische klok achter- of voorlopen. Hierdoor klopt hun interpretatie van de zonnestand niet meer.
Dit zagen de wetenschappers aan de vliegroutes van de dieren, die ze hebben gevolgd met GPS-trackers. Ze bekeken de routes van ruim duizend vogels van de afgelopen twintig jaar.
Bij de terugreis van hun jachtgebied naar hun broedplaats, een vaste route, vlogen ze continu een klein beetje uit de richting. De afwijking nam alsmaar toe, en bereikte een hoek die opliep tot 15 graden. Het resultaat van de navigatiefouten is dat ze rond de 5 kilometer omvlogen.
Wat ook bleek: zelfs wanneer de kustlijn in zicht kwam, kon dit herkenningspunt hun interne kompas niet helpen rechtzetten. Dit zou betekenen dat de vogels alleen navigeren door naar de zon te kijken.
‘Heel knap gemeten’, reageert Theunis Piersma, hoogleraar trekvogelecologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Het is een subtiel effect, maar de onderzoekers laten overtuigend zien dat de richtingsfouten door een verstoorde biologische klok komen.’ Volgens Piersma ligt er nu een heel nieuw onderzoeksveld open. ‘Het roept de vraag op of dat ook bij andere soorten voorkomt.’
Piersma denkt bijvoorbeeld aan rosse grutto’s, die ’s winters te zien zijn rondom de Waddenzee. ‘Om te broeden trekken ze 4.000 kilometer oostwaarts naar centraal Siberië, ter hoogte van Hongkong. Die afstand leggen ze in één ruk af, in twee à drie dagen. Als zij ook met de zon navigeren, zouden ze net zo goed last kunnen hebben van jetlag.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant