Een van de erfenissen van Paulien Cornelisse is het verhalenplatform Echt gebeurd: ware verhalen van allerlei mensen in een podcast en op het podium. De huidige theatertour heeft als thema ‘fiasco’ – en het succes kón niet groter zijn.
is media- en cultuurredacteur van de Volkskrant.
Mustafa Dönmez, een 45-jarige bedrijfsarts uit Den Haag, staat op een zaterdagavond in oktober achter de microfoon in een uitverkochte zaal in De Verkadefabriek, een film- en theaterhuis in Den Bosch.
Hij is de laatste verteller in het programma Echt gebeurd, een platform voor onbekende verhalenvertellers die uit het hoofd een persoonlijk en waargebeurd verhaal vertellen. Echt gebeurd werd in 2008 opgezet door de bevriende cabaretiers Micha Wertheim en de in september overleden Paulien Cornelisse.
In de afgelopen zeventien jaar is Echt gebeurd uitgegroeid tot een fenomeen, met een maandelijkse vertelmiddag in de Amsterdamse comedyclub Comedytrain, een goed beluisterde podcast en uitverkochte theatertours door het hele land.
Micha Wertheim praat de avond in Den Bosch aan elkaar. Aan het begin van de show staat Wertheim uitgebreid stil bij zijn overleden vriendin en collega Cornelisse, die samen met hem geloofde dat je wereld groter en rijker wordt door het luisteren naar kleine, maar ook herkenbare persoonlijke verhalen.
Dönmez, een beetje grijzend aan de slapen, brilletje op, probeert die traditie voort te zetten door het publiek te vragen om met hem in gedachten terug te keren naar een zomerdag, 35 jaar geleden, toen hij een van de dierbaarste momenten in zijn leven meemaakte.
Hij was toen nog maar 10 jaar oud. Het gezin Dönmez bracht de zomervakantie door in Turkije. Zijn vader, een arbeidsmigrant van de eerste generatie, was een man die lange dagen in een fabriek maakte, zeven dagen per week.
‘Maar in de zomervakantie hadden we mijn vader helemaal voor onszelf.’
Tijdens deze zomervakantie laat Dönmez’ vader op een dag weten dat hij twee kaartjes heeft voor een belangrijke Turkse voetbalklassieker: Galatasaray tegen Trabzonspor. Het wordt een exclusief vader-zoonuitje. Zijn zussen en jongere broer mogen niet mee.
Hoewel Dönmez weinig om voetbal geeft, beleeft hij toch een enerverende dag. Beeldend beschrijft hij het rumoer in het stadion, de clubliederen die gezongen worden, de heerlijk geurende simit, een ringvormig broodje met sesamzaad, dat hij met zijn vader deelt en de sensationele wedstrijd op het veld.
Dan vraagt Dönmez het publiek een sprong van iets meer dan dertig jaar vooruit in de tijd te maken. Hij is inmiddels zelf vader en een van zijn dochters is 10 jaar oud geworden. Als verjaardagscadeau besluit hij zijn dochter een ouder-kindmoment te schenken dat ze nooit zal vergeten.
Dönmez, nog altijd geen voetbalkenner, koopt kaartjes voor de wedstrijd Feyenoord - PSV. De keuze valt op deze wedstrijd omdat Rotterdam de stad is waar hij een fijne studententijd had.
Maar anders dan die goudomrande dag in Istanbul, lijkt dit uitje uit te lopen op een fiasco.
De kaartjes blijken voor staanplaatsen te zijn in een vak dat gevuld is met de harde kern van Feyenoord. Het zicht op het voetbalveld wordt geblokkeerd door boomlange kerels die vol tatoeages zitten.
Tot overmaat van ramp komt Feyenoord ook nog eens op 0-2-achterstand en krijgen Dönmez en zijn dochter een bierdouche over hen heen van uitzinnige PSV-fans.
Uit schaamte en teleurstelling durft Dönmez zijn dochter nauwelijks aan te kijken. Maar dan, als ze in de auto zitten op de weg terug naar huis, tikt zijn dochter hem op zijn arm. ‘Dit was de coolste dag ooit, pap.’
De anekdote duurt iets meer dan tien minuten en is ontdaan van elke vorm van theatrale poespas. Het is alleen Dönmez, een microfoon en zijn kleine, particuliere verhaal. Hoewel het als een kale formule klinkt, schuilt juist in dit gebrek aan opsmuk de charme van Echt gebeurd. Met weinig hulpmiddelen worden doodgewone verhalen van doodgewone mensen opgekrikt tot een vertelling die aan het lachen maakt, emotioneert of herkenning oproept.
‘Zo’n verteller als Mustafa is iemand waar je altijd op hoopt’, zegt Wertheim een dag later. ‘Hij vertelt een vrij klein verhaal, maar dat doet hij op zo’n meeslepende manier dat je jezelf er helemaal in verliest. Na afloop bedankte hij me dat hij mocht optreden. Maar ik zei: nee, ik moet jóú bedanken dat je mee wilde doen.’
Echt gebeurd komt voort uit een gedeelde bewondering van Wertheim en Cornelisse voor het Amerikaanse The Moth, een verhalenevenement dat begon in 1997 – eerst op het podium en later ook als podcastuitvoering – en uitgroeide tot het wereldwijde boegbeeld van het particuliere verhaal, verteld door gewone mensen.
Wertheim en Cornelisse begonnen in 2008 een eigen variant van The Moth onder de naam Echt gebeurd op het podium van het Amsterdamse comedycafé Toomler. Elke derde zondag van de maand werden vertellers uitgenodigd om, in een kleine, intieme setting een persoonlijk verhaal te vertellen. Die verhalen konden over alles gaan, mits ze niet zouden uitmonden in een stand-upcomedy of een TedX-achtige lezing. Sinds de sluiting van Toomler eind 2025 is Echt gebeurd verhuisd naar club Comedytrain op het Amsterdamse Westergasterrein.
‘Paulien en ik misten in Nederland een podium waar je gewoon vrijuit een verhaal kon vertellen’, zegt Wertheim. ‘Een podium waar het niet direct om scoren ging. Dat is, als je kijkt naar wat Echt gebeurd tegenwoordig is, behoorlijk uit de hand gelopen, kun je zeggen.’
In de afgelopen zeventien jaar is Echt gebeurd, net als het grote voorbeeld The Moth, uitgegroeid tot een waar instituut voor het gesproken verhaal. De productie en de begeleiding van de verhalen zijn tegenwoordig in handen van een aantal betaalde redactieleden. Wertheim, en tot haar overlijden ook Cornelisse, staat op iets ruimere afstand van Echt gebeurd en bemoeit zich minder met de dagelijkse gang van zaken.
‘Ik lever nog wel eens vertellers aan, maar in principe wordt het leeuwendeel van het werk door de redactieleden gedaan.’
De meeste mensen hebben Echt gebeurd leren kennen als podcast, waar sinds 2013 een selectie van de verhalen te horen is die eerder op het podium zijn gedeeld.
Inmiddels telt de podcast bijna zeshonderd afleveringen en worden de verhalen volgens cijfers van het Nationaal Media Onderzoek (NMO), het instituut dat inzicht biedt in wat Nederland via alle media, platforms en devices leest, luistert en kijkt, tussen de vijftig- en zestigduizend keer per week gedownload.
‘De podcast zijn we vooral begonnen om mensen lekker te maken om eens naar onze vertelmiddagen te komen’, zegt Wertheim. ‘Wat dat betreft zijn we het tegenovergestelde van alle podcasts die nu het theater in gaan om geld te verdienen.’
Daarnaast werden er speciale edities van Echt gebeurd gehouden tijdens festivals als Crossing Border, Into the Great Wide Open en de Parade. Ook werd in 2021 een boek uitgegeven met daarin een selectie van de beste verhalen die in de voorgaande twaalfenhalf jaar werden voorgedragen. Drie jaar later, in 2024, toen Echt gebeurd vijftien jaar bestond, werd een speciale en uitverkochte jubileumvoorstelling gehouden in het Koninklijk Theater Carré in Amsterdam.
De Echt gebeurd-formule doet het ook goed als theatertour. Op dit moment reist Echt gebeurd door het hele land met verhalen rond het thema ‘fiasco’. In Den Bosch levert dat vertellers op die onder meer persoonlijke verhalen delen over een uit de hand gelopen cursus zelfverdediging voor jonge meisjes en over mislukte Surinaamse pindasoep.
‘Vooraf nemen we de verhalen door met de vertellers, dan doen we suggesties hoe ze een verhaal kunnen verbeteren’, zegt Wertheim. ‘Maar we repeteren nooit met de vertellers, anders verdwijnt alle spontaniteit uit het verhaal. Het enige wat we ze meegeven is dat ze alvast moeten nadenken over een begin- en een eindzin. Dat geeft enigszins structuur aan het verhaal. Paulien vergeleek het altijd met stenen die je kunt gebruiken om een riviertje over te steken.’
Wertheim prijst zich gelukkig met het succes van Echt gebeurd, maar ergens vindt hij het ook curieus. Nederlanders, zo is zijn ervaring, zijn over het algemeen terughoudend in het delen van hun verhalen.
‘Amerikanen hebben altijd zoiets van: I’m ready to share! Dat heeft als nadeel dat de verhalen van The Moth vaak ook iets te perfect zijn. Nederlanders denken eerder: mijn verhaal is niet zo erg bijzonder, wie wil dit nou horen?’
In beton gegoten eisen voor een verhaal heeft de redactie van Echt gebeurd niet. Wel een belangrijke voorwaarde is dat een verhaal niet verteld wordt ‘vanuit de wond’, maar ‘vanuit het litteken’. Daarmee wordt bedoeld dat een verhaal dat dicht op een nare of traumatische gebeurtenis ligt, zelden echt geschikt is voor op het podium. Verhalen met een verdrietige of conflictueuze achtergrond werken het beste als er enige tijd overheen gegaan is, als de verteller iets meer afstand heeft tot de materie.
‘Zelfreflectie is heel belangrijk voor een goed verhaal’, zegt Arianne Hinz, filmmaker en sinds 2023 hoofdredacteur van Echt gebeurd. ‘Dat lukt veel minder goed als je ergens nog middenin zit, dat is niet fijn voor de verteller en ook niet voor het publiek. Een verhaal werkt het best als de verteller een stapje terug kan doen en er een enigszins afgeronde vertelling van weet te maken.’
‘Paulien en ik waren het er al heel vroeg over eens dat Echt gebeurd geen vorm van therapie moet zijn’, voegt Wertheim toe. ‘Vertellen over iets verschrikkelijks dat je is overkomen kan indrukwekkend zijn, maar dat wil nog niet zeggen dat je een verhaal hebt dat goed werkt op het podium.’
Naast volstrekt onbekende mensen hebben ook bekendere Nederlanders op het podium van Echt gebeurd gestaan. Een populaire aflevering is Beesten van schrijver en Volkskrant-columnist Aaf Brandt Corstius uit 2011, waarin ze een geestig, maar ook hartverscheurend verhaal vertelt over hoe ze als kind afstand moest doen van een hond. In een recentere aflevering vertelt cabaretier Nathalie Baartman, tevens een van de vaste presentatoren van Echt gebeurd, hoe ze haar dochter na een flinke ruzie uit de auto zet.
‘In het begin hebben Paulien en ik natuurlijk vooral uit onze eigen Amsterdamse vrienden- en kennissenkring geput’, zegt Wertheim. ‘Maar daar waren we al snel doorheen. We steken er nu veel energie in om een zo divers mogelijk aanbod aan vertellers te verzorgen. Paulien wilde heel graag eens iemand op het podium die op een booreiland werkt. Dat is helaas nog altijd niet gelukt.’
Het binnenhalen van vertellers gebeurt op zowel informele als formele wijze. Op de site van Echt gebeurd kunnen geïnteresseerden klikken op de knop ‘Ik wil vertellen’, waar ze een audiobericht met informatie over hun verhaal kunnen achterlaten.
‘Die audiofunctie hebben we toegevoegd omdat we merkten dat mensen die niet zo goed kunnen pitchen in een geschreven tekst misschien wel goed kunnen vertellen’, zegt Hinz. ‘Dat zorgt ervoor dat mensen die anders niet door de ballotage waren gekomen, toch een kans krijgen.’
Daarnaast probeert de redactie te scouten onder het publiek dat op de Echt gebeurd-evenementen afkomt. Bezoekers krijgen een vel papier met een beginzin, waarna ze verzocht worden om daarop verder te gaan met een waargebeurd verhaal uit hun eigen leven. In de Verkadefabriek in Den Bosch luidt de beginzin: ‘Ik wist dat het niet meer goed kwam toen ik...’ De leukste anekdotes worden tijdens de Echt gebeurd-voorstelling voorgelezen door Wertheim. Soms zit daar iets tussen dat de verdere nieuwsgierigheid van de redactie van Echt gebeurd wekt en volgt het verzoek aan de schrijver om zich te melden.
De hoop bij deze zoektocht is dat de redactie stuit op natuurtalenten als Mustafa Dönmez. Bij de redactie van Echt gebeurd geldt hij als een ‘meesterverteller’, iemand die het publiek moeiteloos om zijn vinger weet te winden.
‘Zaterdag wordt alweer de vierde keer dat ik meedoe’, zegt Dönmez op een regenachtige dinsdagmiddag, vier dagen voor zijn optreden in Den Bosch. Het interview vindt plaats in zijn spreekkamer, die is gehuisvest in een luxueus kantorencomplex in Rijswijk.
‘Ik ben Echt gebeurd op twee manieren op het spoor gekomen. Ik luisterde altijd al veel podcasts en ben er ergens in 2017 naar gaan luisteren. Rond dezelfde tijd bezocht ik ook een standup-comedyoptreden in Toomler, waar promotie was voor Echt bebeurd. Toen is er iets bij mij gaan borrelen.’
In 2017 stond Dönmez voor het eerst op het podium bij Echt gebeurd met het zoete verhaal Familie. Daarin vertelde hij dat hij nooit veel ophad met ‘gearrangeerde liefdes’. In tegenstelling tot zijn ouders, wier huwelijk wel gearrangeerd was, wilde Dönmez zijn toekomstige partner op een romantischere manier tegenkomen.
Maar na jarenlang vrijgezel te zijn gebleven, gaat Dönmez overstag. Zijn tante organiseert voor hem een blind date, ook een vorm van gearrangeerde liefde. Hilarisch aspect aan het verhaal is dat de tante ook aanschuift bij de date. Uiteindelijk blijkt de date een doorslaand succes en houdt Dönmez er de liefde van zijn leven aan over, met wie hij drie dochters krijgt
‘Ja, het is een verhaal voor een overwegend wit publiek dat misschien niet veel weet van gearrangeerde liefdes, maar dat is niet iets waar ik bij stilsta – het is dat jij het nu noemt. Ik ben van mening dat als je iets puurs en echts vertelt op het podium, het niet uitmaakt of je geboren bent in de Haagse Schilderswijk of in Wassenaar. Zo’n verhaal heeft de kracht om iedereen te raken.’
Een andere manier waarop de redactieleden van Echt gebeurd een grote verscheidenheid aan vertellers hopen binnen te krijgen, is door workshops te geven. Er is een workshop van vier uur waarin deelnemers geleerd wordt om ‘beeldend’ te vertellen, maar er is er ook een van twaalf uur (‘Extravaganza’) die deelnemers begeleidt tot aan een liveoptreden. De redactie heeft deze workshops onder meer verzorgd bij het Nederlands Veteraneninstituut en bij Vertel es, een onlinetaalcafé waar nieuwkomers Nederlands kunnen oefenen.
‘Bij deze laatste workshop, verzorgd voor nieuwkomers, is een man begeleid die een mooi verhaal had over een taalmisverstand met een vrouw op het werk op wie hij een oogje had’, zegt Hinz. ‘Uiteindelijk heeft hij dat verhaal verteld op het podium van Echt gebeurd.’
‘We zouden ook graag een workshop willen organiseren in een gevangenis’, zegt Wertheim. ‘Daar zijn mensen die veel tijd hebben gehad om na te denken en vast ook wel een verhaal hebben. Dat hoeven dan geen verhalen te zijn over hun misdaad, daar gaat het niet per se om. Het lijken mij gewoon mensen met goede, doorleefde verhalen die je anders nooit hoort.’
Het volgende theateroptreden van Echt gebeurd staat gepland voor de derde zondag van deze maand in de Amsterdamse Comedytrain. Wertheim hoopt dat het opnieuw een viering wordt van de kracht van het kleine, particuliere verhaal. ‘Voor Paulien was het luisteren naar de verhalen van andere mensen iets wat het leven draaglijk maakt. Daar ben ik het mee eens. Door je te verdiepen in mensen en hun ervaringen wordt je wereld groter en je eigen problemen worden daardoor relatief kleiner.’
Op 13/11 staat Echt gebeurd met een korteverhalenavond in het Wilminktheater in Enschede. Echt gebeurd-vertelmiddagen staan dit jaar nog gepland op 15/11 en 20/12 in club Comedytrain in Amsterdam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant