Progressief Nederland wil dat er een verbod komt op verslavende algoritmen. Een wetsvoorstel van Tweede Kamerlid Barbara Kathmann is bedoeld om consumenten te beschermen tegen de schadelijke gevolgen van sociale media. ‘We moeten digitale producten, net als gewone spullen, kunnen terugsturen naar de fabriek.’
Met het wetsvoorstel dat Kathmann maandag indiende, wil Pro meer grip krijgen op de digitale leefwereld. ‘Miljoenen Nederlanders geven aan dat ze ongelukkig zijn door sociale media. De mentale gezondheid van jongeren holt achteruit en in de topvijf van oorzaken staat altijd onze online wereld.’ Algoritmen die zijn ontworpen om gebruikers zo lang mogelijk online te houden en zoveel mogelijk interactie te creëren, spelen daarin een grote rol, zegt Kathmann.
Om dat tegen te gaan, moet het huidige consumentenrecht wat haar betreft worden gemoderniseerd. Pro wil dat digitale producten worden meegenomen in de al bestaande wettelijke regels die consumenten beschermen tegen bedrijven. Manipulerende trucjes van digitale platforms zoals sociale media, games en datingapps moeten voortaan gelden als ‘oneerlijke handelspraktijken’, die wettelijk verboden zijn.
In jullie voorstel schrijven jullie dat algoritmen consumenten niet mogen manipuleren. Wanneer is het ontwerp van een digitaal product manipulatief?
‘Als platforms gebruikmaken van trucjes om je verslaafd te maken. Denk bijvoorbeeld aan eindeloos kunnen scrollen of filmpjes die meteen starten zonder dat je zelf op play klikt. Hetzelfde geldt voor meldingen die je naar een betaalsysteem lokken. Dat kan je allemaal met wetgeving verbieden.’
Digitale platforms en algoritmen bestaan al even. Is het niet vreemd dat dit wetsvoorstel er nu pas ligt?
‘Heel vreemd. We doen soms alsof de digitale wereld ons is overkomen en alsof we er geen grip op hebben. Dat komt denk ik doordat er bij digitale producten veel techniek komt kijken. Maar je hoeft geen verstand van de techniek achter algoritmen te hebben om regels af te dwingen. We moeten gaan beseffen dat wij die online wereld kunnen vormgeven.’
‘Als een onderdeel van een speelgoedpop loszit, waardoor een kind erin kan stikken, stuur je die pop terug naar de fabriek. We moeten bij digitale producten hetzelfde eisen: ze moeten veilig en gezond zijn.’
Moet dat soort wetgeving niet op Europees niveau worden geregeld?
‘Idealiter zouden we die bescherming voor alle Europeanen vanuit Brussel regelen, maar dat duurt lang. We hebben al heel wat goede wetten op tafel gelegd in Brussel, maar die worden vaak weggelobbyd. Er lopen daar meer techlobbyisten rond dan Europarlementariërs. Voor die techbedrijven is de ondermijning van onze veiligheid en gezondheid een verdienmodel.’
‘We zien dat initiatieven van individuele lidstaten versneld worden overgenomen in Europa. Duitsland kwam bijvoorbeeld met een annuleerknop die op alle online webshops moet staan. Daarmee kunnen consumenten hun bestelling of abonnement in één keer opzeggen. We moeten er als lidstaat niet voor schromen om voorop te willen lopen.’
Wat als een techgigant zoals Meta een verbod op verslavende algoritmen negeert?
‘We zijn met meer dan 450 miljoen Europeanen. Dat is een enorme markt die heel belangrijk is voor techbedrijven. We moeten wat vaker onze tanden laten zien. Als bedrijven zich niet aan onze wet- en regelgeving houden, krijgen ze eerst een waarschuwing en daarna een flinke boete. En twee keer geel is rood: dan trekken we gewoon de stekker uit je platform.’
Is nationale wetgeving dan wel toereikend?
‘Dat afdwingen moet echt op Europees niveau, maar als Nederland kunnen we wel degelijk stappen zetten. Dankzij de Amsterdamse rechter hebben wij als enige land in Europa een algoritmevrije optie op Instagram en Facebook. Als een rechter dat afdwingt, dan luistert Meta. Dat is daarmee bewezen.’
‘We trekken bovendien op met parlementariërs in andere EU-lidstaten in de hoop dat je in zoveel mogelijk landen tegelijk deze wetgeving kan indienen. Als heel veel landen deze wetgeving implementeren, kan het in Brussel niet meer worden weggelobbyd.’
Source: Volkskrant