Voormalig longarts en activist Wanda de Kanter bindt opnieuw de strijd aan met Philip Morris. Met haar Stichting Rookpreventie Jeugd doet ze aangifte tegen de tabaksfabrikant vanwege ‘misleidende marketingpraktijken’.
is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Ze schrijft over de geestelijke gezondheidszorg en psyche, brein en gedrag.
De zaak draait niet om de bekende wegwerpvapes die populair zijn bij jongeren, maar om een relatief nieuwe variant op de e-sigaret: een apparaat dat een ‘tabaksstick’ verhit.
De aangifte is mede opgesteld door advocaat Bénédicte Ficq, met steun van onder meer KWF Kankerbestrijding en het Longfonds.
U richt zich in de aangifte op verhitte tabak. Wat is dat precies en wat is er mis mee?
‘De tabaksindustrie heeft allerlei sexy namen voor dit soort nieuwe producten, die noemen wij bewust niet. Het verhaal van de industrie is dat de tabak niet wordt verbrand, maar alleen verhit, en dat het daarom minder schadelijk is.
‘Bij verbranding heb je allerlei soorten stoffen die vrijkomen en kankerverwekkend zijn. Een aantal van die stoffen komt inderdaad niet voor bij verhitte tabak. Maar Philip Morris zegt er voor het gemak niet bij dat er heel veel andere schadelijke stoffen wél in voorkomen.’
Waar blijkt dat uit?
‘Er is prachtig promotieonderzoek van Michele Davigo van het RIVM en de Universiteit van Maastricht. Hij heeft gekeken wat die verhitte tabak op celniveau doet. Dan zie je precies dezelfde verschijnselen ontstaan als bij mensen die sigaretten roken, zoals een voorstadium van longziekte COPD, maar ook DNA-veranderingen. Je kunt dus op geen enkele manier zeggen dat het roken van verhitte tabak veiliger is. Dat doen ze wel.’
Dat is die misleiding waar u aangifte tegen doet. Waar gaat het concreet om?
‘We hebben meer dan honderd pagina’s aan voorbeelden waarop de aangifte berust, die gaan naar het OM. Het gaat om heel veel reclame, op alle sociale media. We wonnen eerder dit jaar ook al een zaak bij de reclamecodecommissie tegen Philip Morris. Dat ging om een campagne met behulp van AI rondom, onder meer, verhitte tabak.
‘Wat je ziet bij tabaksfabrikanten is dat ze in de landen waar nog weinig regels zijn losgaan met de oude sigaretten. Je hebt bijvoorbeeld een gigantische Marlboro-campagne in Azië. Tegelijkertijd zegt Philip Morris dat ze gaan voor een rookvrije generatie en dat iedereen moet overgaan op rookvrije producten, maar die zijn net zo toxisch en gevaarlijk als de gewone sigaret.’
Waarom richten jullie je specifiek op Philip Morris?
‘Dat is in Nederland de grootste speler. Ze hebben hier een fabriek. En Philip Morris is erg aan de weg aan het timmeren rondom die verhitte tabak. Het organiseert internationale congressen, nodigt hoogleraren duurzaamheid uit. Ze geven ook hippe feestjes in hotels met bekende Nederlanders, horen we van anonieme klokkenluiders.’
Voor wie zijn die verhitte tabaksproducten bedoeld?
‘Dat is interessant. Tabaksfabrikanten zeggen dat ze zich alleen richten op oude, volwassen rokers. Ze willen zogenaamd alle rokers helpen overstappen op hun rookvrije producten.
‘Maar we weten van de tabaksindustrie dat ze dat helemaal niet willen. Wat ze willen is dat kinderen gaan roken. Jongeren zijn hun nieuwe klanten, die hebben ze nodig omdat er zoveel oudere rokers dood gaan aan die sigaretten.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Dit is niet de eerste keer dat De Kanter en advocaat Ficq juridische stappen ondernemen tegen Philip Morris. Ze deden in 2016 aangifte tegen het bedrijf en drie andere tabaksfabrikanten, wegens poging tot moord.
Die zaak draaide om ‘sjoemelsigaretten’, sigaretten met kleine gaatjes in het filter, waardoor ze bij een test in een rookmachine als minder schadelijk uit de bus komen dan ze daadwerkelijk zijn.
Het OM besloot destijds niet te vervolgen. Waarom verwacht u dat het dit keer wel lukt?
‘Ten eerste is dit een andere tijd. Je ziet dat er meer maatschappelijke verontwaardiging is, omdat meer kinderen beginnen te vapen. Vapen kan een opstapje zijn om te gaan roken. We zien voor het eerst een toename van jonge meisjes die roken.
‘Bovendien: bij die vorige zaak deden we aangifte van poging tot moord, dat was veel groter en ingewikkelder. Toen heeft de rechter gezegd: jullie moeten bij de overheid zijn, want die vindt het goed dat mensen een product gebruiken waaraan ze dood gaan.
‘Nu hebben we het in onze aangifte over misleiding, oplichting en verboden reclame. Dat de tabaksindustrie dat doet, is al vaker aangetoond.’
Waarom richt u zich op die verhitte tabak en niet op vapes? Dat probleem lijkt groter onder jongeren.
‘De cijfers over het gebruik van verhitte tabak onder jongeren zijn niet actueel, we weten niet hoeveel het nu gebeurt. Het probleem is dat veel wegwerpvapes die jongeren gebruiken illegaal zijn. Die zijn niet van de grote tabaksfabrikanten maar die komen illegaal uit China. Daar moeten we ook achteraan, maar daar komt het veel meer op handhaving aan.
‘De essentie is dat we bij de vape te laat waren, nu willen we op tijd zijn. We weten dat verhitte tabak wereldwijd een gigantische groeimarkt is.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant