Over tien jaar zou wel eens kunnen blijken dat de afgelopen zomer, met zijn hitte en branden, een koele zomer was geweest, zei Wopke Hoekstra. Hij bedoelde ons te waarschuwen voor wat ons te wachten staat, en dat lijkt zeker op zijn plaats, maar ik dacht even aan de toekomst en onszelf daarin en hoe we dan terug zullen kijken. Naar alles van nu.
Het lijkt altijd, als iemand zoiets zegt, ,,over tien jaar zal blijken dat’’, ,,als we hier later op terug zullen kijken zullen we zien dat’’ alsof de waarheid, hoe het écht is, ergens in de toekomst ligt. Alsof er een standpunt zal zijn, daar, van waaruit alles gezien kan worden zoals het nu eigenlijk al is.
,,Nu zien wij nog door eenen spiegel, in raadselen, maar straks van aangezicht tot aangezicht’’, zei Paulus. Ik las net in het heerlijke boek van Mary Beard, We moeten het over de klassieken hebben. De schok van het oude, dat mensen in de oudheid weinig idee hadden van hoe ze eruitzagen omdat spiegels van gepolijst brons waren, iets wat ik eigenlijk wel wist maar me toch nooit echt realiseerde. Als je zo’n spiegel gebruikt om te zien wat er achter je ligt, zie je inderdaad in raadselen.
Paulus bedoelde natuurlijk dat de waarheid bij God is en dat die ons ooit onthuld zal worden.
Timothy Garton Ash haalde in het interview dat zaterdag in NRC stond de term ‘geschiedenis van het heden’ aan en hij zei dat historici zoals hij zelf de taak hebben om te laten zien hoe het eigenlijk is, nu, door vragen te stellen alsof ze het over geschiedenis hebben. Op die manier zouden ze, zei hij, ,,de waarheid zo dicht mogelijk’’ naderen. Hij leek niet veel onderscheid te maken tussen de waarheid en de bruikbaarste analyse en dat hoeft in zijn geval ook niet. Hij wil zó goed kijken dat we daaruit kunnen begrijpen wat ons te wachten staat – voor zover het beredeneerbare gebeurtenissen of ontwikkelingen betreft, een niet onbelangrijke beperking.
Is het zo dat, omdat wij altijd in het raadselachtige heden leven, zonder weet van de toekomst, we nooit weten hoe het is om vandaag te leven, dat ons dat pas achteraf duidelijk zal worden?
Dat lijkt me toch niet. Gebrek aan overzicht is niet hetzelfde als gebrek aan ondervinding. Nu was de afgelopen zomer de heetste ooit en hebben mensen geleden en gevreesd en gezucht en dat was allemaal de zuivere waarheid van de directe ervaring. Het zou raar zijn om onszelf op een dag aan te praten dat we het eigenlijk ,,best koel’’ hebben gevonden, omdat het later nog heter zou worden.
Het is maar al te verleidelijk om met de kennis van ‘hoe het verder ging’ het verleden te hervertellen en te menen dat je, of men, het toen niet goed zag. Gescheiden mensen zijn er vaak goed in, die produceren ineens zinnetjes met ,,altijd’’ en ,,nooit’’ erin en verklaren op die manier hun hele vroegere leven tot een leugen.
Het verleden wordt herverteld terwijl we steeds over de rand van de toekomst proberen te kijken. Garton Ash wil een gids zijn die ons begeleidt op onze weg naar de toekomst, Hoekstra probeert dat al evenzeer te zijn. In die manier van praten zijn we steeds op weg, en komt het heden er maar bekaaid vanaf. Later pas zal blijken wat ‘waar’ was.
Nuttig en vreemd tegelijk. Want in het heden van deze zomer was het afschuwelijk heet. Niet uit te houden zowat.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie