De Verenigde Staten hebben goedkeuring gegeven voor de verkoop van vijfhonderd broodnodige Patriot-raketten aan Oekraïne. Maar leveringen zijn momenteel omgeven door vraagtekens. Daardoor zit het land komende winter waarschijnlijk alsnog zonder passende bescherming zit tegen de geplande Russische luchtaanvallen op energievoorzieningen.
De beloofde Patriots liggen niet ergens klaar in een loods. Sterker nog, de raketten moeten nog worden geproduceerd. Hierdoor zal de levering aan Oekraïne op z'n vroegst na 2030 plaatsvinden, zeggen ingewijden tegen persbureau Reuters.
Het verhaal rond de Patriot-raketten is bekend: Oekraïne leunt op het luchtverdedigingssysteem om zich te beschermen tegen aanhoudende Russische aanvallen met ballistische raketten. De regering in Kyiv heeft dus voortdurend flinke aantallen Patriots nodig. Oekraïne schiet momenteel zelfs meer raketten af dan er geleverd worden.
Met de winter in aantocht zal de vraag alleen maar toenemen. Die periode grijpt Rusland traditiegetrouw aan om de Oekraïense elektriciteitscentrales en andere energievoorzieningen te bestoken.
President Volodymyr Zelensky schetste deze week hoe groot de nood is. Volgens de president heeft Oekraïne deze winter honderd Patriot-raketten per maand nodig. De VS heeft er dit jaar gemiddeld 12 per maand geleverd. "We rekenen op 150 Patriots per jaar vanuit de VS, maar we moeten elke maand 150 ballistische raketten neerhalen", zei de president deze week tegen lokale media.
Maar vanwege de Amerikaanse oorlog met Iran en de vergeldingsaanvallen van het regime in Teheran zijn ook in het Midden-Oosten grote aantallen Patriots nodig. Dat heeft voor wereldwijde schaarste gezorgd, omdat de productie achterblijft bij de vraag.
Die schoen gaat mogelijk nog meer knellen: de VS en Israël dreigen namelijk met nieuwe luchtaanvallen op Iran, dat op zijn beurt dreigt met tegenaanvallen. Dit betekent dat de Golfstaten en Amerikaanse bases in de regio, die worden beschermd met Patriot-luchtverdedigingssystemen, doelwit zullen worden. "Daar wordt gewoon de prioriteit aan gegeven", zegt defensie-expert Peter Wijninga van het Haags Centrum voor Strategische Studies (HCSS) tegen NU.nl.
Dat is een hard gelag voor Oekraïne, dat juist nú luchtafweerraketten nodig heeft en niet pas in 2030. Zelensky liet daarom direct na de Amerikaanse aankondiging een proefballon op: waarom leveren de VS en de Europese bondgenoten van Oekraïne geen extra Patriot-raketten uit eigen voorraad? Die voorraad kunnen ze op termijn dan weer aanvullen met de vijfhonderd exemplaren die aan Oekraïne zijn beloofd.
De suggestie van Zelensky zouden de Europese bondgenoten in overweging moeten nemen, stelt Wijninga. "Je kunt je afvragen of er voor Europese landen net zo'n acute dreiging is als voor Oekraïne. Afgezien van bijvoorbeeld Polen zouden regeringen best een risicoafweging kunnen maken."
"We weten dat landen als Griekenland en Spanje ieder zo'n vijfhonderd raketten hebben", vult defensie-expert Patrick Bolder aan. "Dat zijn bovendien exemplaren die richting uiterste houdbaarheidsdatum gaan, dus het is misschien zelfs beter als ze naar Oekraïne gaan."
Zulke zendingen zijn uiteraard aan bepaalde regels gebonden. Daarnaast moeten de landen in kwestie ook Patriots achter de hand houden. Al was het alleen maar om mee te oefenen of om te herladen, legt Wijninga uit.
Bolder zou het niet gek vinden als Europese landen die Oekraïne volop steunen nu druk gaan uitoefenen op de regeringen in Athene en Madrid. "Anders blijven we als Europa in een situatie zitten waarin we Oekraïne net genoeg geven om het niet af te leggen tegen de Russen, maar te weinig om echt een verschil te maken."
Patriots uit eigen voorraad leveren geeft de Europese bondgenoten ook meer garanties dat de raketten ook daadwerkelijk in Oekraïne aankomen, stellen Wijninga en Bolder. De VS heeft immers laten zien dat ze de levering van Patriot-raketten inzetten als middel om Kyiv onder druk te zetten.
Buitenlandminister Marco Rubio stelde eerder deze maand dat de VS niet opzettelijk militaire voorraden achter voor Oekraïne achterhoudt. Tegelijkertijd kiest president Donald Trump steeds vaker voor de kant van Rusland in zijn pogingen om de oorlog te beëindigen.
Brigadegeneraal Han Bouwmeester wil ervoor waken om zomaar eigen voorraden Patriots naar Oekraïne sturen. "De Europese landen hebben zelf ook luchtverdedigingssystemen nodig. Zeker na jaren van bezuinigingen op defensie en verwaarlozing."
Volgens Bouwmeester krijgen westerse inlichtingendiensten daarnaast al bijna twee jaar signalen dat Rusland meer materieel en munitie produceert dan nodig is in Oekraïne. "Dat geeft te denken: waar gaat dat naartoe? Je weet het niet, maar je kunt het er niet op aan laten komen. Vooral de NAVO zal dat niet doen."
Bouwmeester wijst erop dat veel landen daarom verplichtingen hebben richting de NAVO. "De alliantie versterkt de luchtverdediging en werkt aan een beschermende paraplu voor het hele NAVO-grondgebied. Daar zijn alle systemen voor nodig", zegt de hoogleraar militair-operationele wetenschappen aan de Nederlandse Defensie Academie. "Vergelijk het maar met de situatie in een vliegtuig voor vertrek. Het cabinepersoneel wijst erop dat je eerst je eigen zuurstofmasker op doet voordat je iemand anders helpt."
Wat Wijninga betreft geldt de stelregel 'nood breekt wet'. "Oekraïne wordt elke dag aangevallen. De dreiging voor ons is zeer laag. Wie heeft die raketten nu harder nodig?"
De Europese bondgenoten zouden er volgens Bolder en Bouwmeester ook goed aan doen om verder te kijken dan alleen Patriot-raketten voor Oekraïne. "Het Frans-Italiaanse Mamba-systeem is erg goed, net als de Duitse luchtafweerraketten", zegt Bouwmeester.
Oekraïne zit zelf ook niet stil. Het land heeft het Freyja-systeem in ontwikkeling en dat zou een goede aanvulling zijn op de Amerikaanse en Europese luchtafweersystemen in het land. "Europa zou Oekraïne een dienst kunnen bewijzen door dat project sterker te ondersteunen", zegt Bolder.
"Als Europa productie van eigen luchtafweerraketten opvoert en het vuurtje onder het Freya-project verder opstookt, dan komt dat zowel de Oekraïense als de Europese verdediging ten goede", besluit Bolder.
Source: Nu.nl algemeen