Voetbal Goed nieuws, de straf die Manchester City boven het hoofd hangt vanwege jarenlange financiële fraude, vindt Mart ten Have. Het kan het begin zijn van de redding van het Europese topvoetbal.
Geniet je als voetbalsupporter van het beste voetbal ter wereld? Van Erling Haaland, de Noorse Manchester City-spits die een reusachtig lichaam volledig onder controle heeft en met robotische perfectie afwerkt? Van Paris Saint-Germain-dribbelaar Vitinha, de kleine Portugese middenvelder die loopt alsof hij zweeft, zich overal bijna vastdraait en toch altijd een uitweg vindt? Natuurlijk, daar kijk je voetbal voor. Ik niet meer.
Mart ten Have is sportjournalist en presentator van de voetbalpodcast FCA Daily van voetbalplatform FC Afkicken
Wie in de jaren nul opgroeide met Engels voetbal zag het gebeuren, al besefte lang niet iedereen het. Twintig jaar geleden schoot Robin van Persie voor Arsenal een magnifieke volley binnen tegen Charlton Athletic. Ook toen was het voetbal spectaculair, en ook toen ging het al de verkeerde kant op. Aan de andere kant van de stad was Chelsea al drie jaar van de Rus Roman Abramovitsj. Daarna kwamen steeds meer clubs in handen van oligarchen en investeerders, en in 2008 werd Manchester City gekocht door Abu Dhabi United Group. Sjeik Mansour bin Zayed is de eigenaar van de investeringsmaatschappij en vicepremier van de Verenigde Arabische Emiraten. Het voetbal veranderde van een sport in een etalage voor dubieuze regimes.
Voor een etalage telt maar één ding: winnen. Dus moeten we ook niet te verbaasd zijn dat Manchester City de regels aan zijn laars lapt. Eind september bevond een onafhankelijke commissie de club schuldig aan het overtreden van de financiële regels van de Premier League. Tussen 2009 en 2018 gebruikte City schijnconstructies om zo’n 900 miljoen pond (ruim 1 miljard euro) aan geldstromen te verhullen, waarbij onder meer eigenaarsgeld werd vermomd als sponsorinkomsten. Door financial fair play-regels mag je niet onbeperkt geld uitgeven. Zo kon City veel meer financieren dan de regels toestonden. City moet vrezen voor een van de zwaarste sancties uit de Engelse voetbalgeschiedenis: mogelijk wordt de club zelfs teruggezet naar het vierde niveau, inclusief een torenhoge boete. En dat biedt hoop.
Bij het Paris Saint-Germain (PSG) van Vitinha is het niet anders. Sinds de Qatarese overheid met investeringsbedrijf QSI (Qatar Sports Investments) de club in 2011 kocht, is het shirt een reclamebord voor de Golfstaat, van de Qatar National Bank tot Qatar Airways. Al in 2014 bestrafte de UEFA de club voor een sponsordeal met de Qatarese toeristenautoriteit waarvan de waarde veel te hoog was opgegeven, hetzelfde trucje als in Manchester.
Als supporter van Go Ahead Eagles uit Deventer is afhaken voor mij makkelijk. In het begin miste ik nooit een aflevering van het beroemde samenvattingenprogramma Match of the Day. Tegenwoordig kijk ik zelfs de topwedstrijden op zaterdagmiddag bijna niet meer en heb ik mijn abonnementen op Viaplay en Amazon Prime opgezegd (je hebt twee abonnementen nodig om alle Premier League-wedstrijden te zien). Maar wat doe je als je opa je al meenam naar Maine Road, het oude stadion van City?
Dat de clubliefde onvoorwaardelijk is, bleek eind jaren negentig. City zakte af naar het derde niveau, maar wekelijks zaten er bijna dertigduizend supporters op de tribune. Tien jaar later meldde sjeik Manzour zich aan Ashton New Road, waar inmiddels het City of Manchester Stadium stond. Een voetbalclub kopen bleek de afgelopen jaren een perfecte manier om je imago op te poetsen.
Supporters veranderen al snel in ambassadeurs van hun club, sommigen gaan zelfs een journalist te lijf die misstanden onderzoekt. Dat gebeurde bij onderzoeksjournalist Nick Harris, die in 2023 over Manchester City schreef. Volgens hem zette een fan zijn huisadres online, met de oproep hem en zijn gezin aan te vallen. De club zelf stuurde brieven naar Harris’ werkgever, erop gericht hem ontslagen te krijgen.
Ook buiten Engeland reikt de invloed van deze clubs ver. In het Nederlandse straatbeeld zie je veel shirts en trainingspakken van City en PSG, met Etihad en Qatar Airways op de borst.
De meeste supporters hebben alles over voor sportief succes. Wie daarvoor de bonnetjes betaalt, is van secundair belang. In 2021 nam het Saoedische staatsfonds Newcastle United over. Duizenden fans vierden het bij stadion St. James’ Park, velen met zelfgemaakte Arabische hoofddoeken op en Saoedische vlaggen in de hand. Op een kleine protestgroep na verwelkomde de aanhang de nieuwe eigenaren met open armen. Drie jaar eerder liet datzelfde regime de kritische journalist Jamal Khashoggi vermoorden.
In Nederland was er bij Vitesse jarenlang weinig protest toen in 2010 de Georgiër Merab Jordania de club kocht en in 2013 de aandelen overdeed aan Aleksandr Tsjigirinski. De club leende toptalenten van Chelsea en won in 2017 de KNVB-beker. De eerste prijs in de clubgeschiedenis, gewonnen met drie Chelsea-huurlingen in het elftal. Pas later bleek dat achter de eigenaren Roman Abramovitsj schuilging. Toen de Rus na de inval in Oekraïne werd getroffen door sancties, stortte in Arnhem het kaartenhuis in dat jarenlang op zijn geld had gerust.
Vitesse kreeg achttien punten aftrek omdat de club niet kon voldoen aan de informatieplicht en financiële informatie. Ook werden er meerdere licentie-eisen overtreden. Uiteindelijke degradeerden de Arnhemmers naar de Keuken Kampioen Divisie. Vorig jaar trok de KNVB zelfs de proflicentie in vanwege een jarenlang patroon van misleiding. Pas in hoger beroep mocht de club blijven, mede dankzij supporters die in de donkerste maanden nog miljoenen bij elkaar brachten. Vitesse speelt inmiddels voor het derde seizoen op het tweede niveau.
Zowel de Arnhemse volksclub als het reusachtige Manchester City laten zien dat het er niet om gaat hoeveel geld er in een club wordt gestoken, maar door wie en waarom. Voor Abu Dhabi is City een uithangbord, voor Abramovitsj was Vitesse een speeltje. Zo’n club is afhankelijk van zijn eigenaar, en die eigenaar van een bijzaak in het voetbal: geopolitiek.
Wat overbleef toen City op het derde niveau speelde, en wat nu overblijft in Arnhem, zijn de supporters. En die hebben soms meer macht dan je denkt. Ironisch genoeg brachten supporters van Chelsea in 2021 de Europese Super League ten val. Een megalomaan concept waarin de grootste Europese clubs samen een gesloten competitie zouden spelen die de landelijke competities tot tweede garnituur zou degraderen. Dat begon bij Stamford Bridge, het stadion dat protesterende supporters omsingelden en waar ze eisten dat Chelsea zich terugtrok uit het plan. Juist de fans van een club die al achttien jaar draaide op het geld van een Russische oligarch, redden zo het voetbal van een competitie voor de rijksten.
Dichter bij huis gebeurde iets soortgelijks. Toen de City Football Group, het clubnetwerk van Abu Dhabi met Manchester City als kroonjuweel, in 2022 voor zo’n 7 miljoen euro NAC Breda wilde inlijven, kwamen de supporters in actie. Ze reisden naar City en andere clubs uit het netwerk om spandoeken op te hangen: „Stay out of our territory, NAC is not a City Group story!” Een maand later blies Stichting NOAD de verkoop op het laatste moment op. In die stichting bezitten fans, oud-spelers en de jeugdopleiding samen het zogenaamde gouden aandeel van de club, waarmee ze een verkoop kunnen tegenhouden. Daarna kwam NAC in handen van lokale ondernemers.
Wat NAC Breda en Chelsea laten zien, is dat supporters het voetbal kunnen redden. De straf die City uiteindelijk zal krijgen, opent hopelijk de ogen van voetbalsupporters. Een staat of regime koopt geen voetbalclub uit goedheid, maar met een agenda. Als supporters zich dat gaan realiseren, zullen er geen vrolijke verkleedpartijen meer volgen, maar protest.
Maar supporters kunnen het niet alleen. De UEFA moet voorkomen dat staten en hun fondsen voetbalclubs kopen. Teams met een ander belang dan het sportieve zouden geen plek moeten hebben in de voetbalwereld. Zo zou de Europese voetbalbond clubs die eigendom zijn van landen of staten kunnen uitsluiten van deelname van de Europese competities en dan vooral de Champions League. Hierdoor wordt het kopen van een Europese club financieel een stuk minder interessant.
Zelf ga ik pas weer genieten van Europees topvoetbal als de prestaties van de spelers geen afleiding meer zijn van de misstanden van autocratische regimes.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie