is chef-buitenland van de Volkskrant. Hiervoor schreef ze over Afrika, migratie en mondialisering.
Kiezers in Brazilië, Israël en Servië stemden met succes tegen autocratie. Dat kan volgende week in de VS ook gebeuren.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Het blijkt mogelijk om kiezers te mobiliseren om een tegenstem uit te brengen wanneer de democratie op het spel staat. Dat valt op te maken uit de verkiezingsuitslagen in Brazilië, Israël en Servië deze week. In de drie landen gingen meer mensen dan ooit naar de stembus om een volmondig ‘nee’ te stemmen. Nee tegen de rechts-radicale populist Flávio Bolsonaro, nee tegen de oorlogszuchtige Benjamin Netanyahu en nee tegen de corrupte Servische autocraat Aleksandar Vucic.
Hoewel de problematiek en dynamiek in de drie landen onvergelijkbaar is, is er een overeenkomstige conclusie: als autocraten het te bont maken komen burgers in opstand. Dat biedt hoop in deze donkere tijd waarin rechtse populisten wereldwijd erin slagen om in razend tempo democratische pijlers in hun land af te breken en de internationale rechtsorde zwaar op de proef stellen.
Gehoopt mag dan ook worden dat de peilingen in de Verenigde Staten niet bedriegen en dat ook president Trump aankomende dinsdag bij de midterms door de kiezer wordt afgestraft voor zijn autocratische, polariserende en racistische koers. Burgers – zeker als ze ook nog slecht zijn geïnformeerd – blijken eenvoudig te lokken met populistische oplossingen voor hun dagelijkse problemen. Maar als blijkt dat problemen niet worden opgelost door migranten of minderheden tot zondebokken te bestempelen, als blijkt dat boodschappen duurder worden en individuele vrijheden afnemen, dan kiezen burgers toch liever voor rust.
Zo kon het in Brazilië gebeuren dat president Lula da Silva in de tweede ronde toch won van zijn populistische tegenstander, die in de eerste ronde als winnaar uit de bus was gekomen. Die uitslag schudde burgers en vooral jongeren wakker en leidder ertoe dat ze massaal een tegenstem tegen Bolsonaro uitbrachten, overigens pas nadat de 42-jarige influencer André Janones een ongekend succesvolle socialemediacampagne was opgestart voor de digibete president. De links-progressieve belofte die de inmiddels 81-jarige Lula in zijn eerste termijnen vanaf 2003 inloste, leek in zijn laatste termijn uitgewerkt. Ook aan hem kleven corruptieschandalen, maar vooral jongeren verkozen toch stabiliteit boven een nieuw experiment met de volgende generatie Bolsonaro.
In Israël is de Likoedpartij van Benjamin Netanyahu nog steeds de grootste, maar zijn tegenstanders stemden massaal op nieuwkomer Gadi Eisenkot, waardoor zijn partij Yashar als tweede eindigde. De grote vraag is nu of Eisenkot het aandurft om in zee te gaan met de Arabische partijen die eveneens hun zetelaantal zagen verdubbelen. Dat is namelijk de enige mogelijke meerderheidscoalitie in de Knesset.
De verkiezingen in Servië, tot slot, bieden hoop omdat hier een jongere generatie met succes is opgestaan tegen de zittende machthebbers. Zij werden verenigd in afkeer van Vucic en zijn corrupte entourage, en voerden nauwelijks campagne op inhoud. De uitdaging zal dan ook worden om een gezamenlijke beleidsvisie te ontwikkelen en competente bewindslieden aan te stellen waarmee de zozeer gewenste verandering kan worden bewerkstelligd.
Een proteststem tegen het ‘kwaad’ kan genoeg zijn om het volk te mobiliseren. Dat is de les die de worstelende middenpartijen in Europa en elders in de wereld uit deze verkiezingenreeks kunnen halen. Met inhoudelijke argumenten bereik je ontevreden, bange of verongelijkte kiezers in deze gepolariseerde tijd niet meer. Met een stem tegen fascisme, onderdrukking of dictatuur wel.
Source: Volkskrant