In Engeland kenden ze Patrick Stewart vooral als een klassieke Shakespeare-acteur, maar voor Amerikanen was hij kapitein Jean-Luc Picard uit Star Trek: The Next Generation. Woensdag overleed hij na een kort ziekbed, 86 jaar oud.
schrijft voor de Volkskrant over film, non-fictie, thrillers, muziek en graphic novels.
Sinds 1966 stonden kapitein Kirk (gespeeld door Williams Shatner) en meneer Spock (Leonard Nimoy) synoniem voor de sciencefiction tv-reeks Star Trek, vooral bij liefhebbers van The Original Series (1966-1969). Zij struinden het universum al af, onder het motto: to boldly go where no man has gone before.
Dus toen er in 1987 een spin-off van de oorspronkelijke reeks werd aangekondigd riep dat de nodige vraagtekens op. Star Trek: The Next Generation? Was dat wel leuk?
Soeverein nam de Britse acteur Patrick Stewart als kapitein Jean-Luc Picard het stuur van het ruimteschip USS Enterprise in handen. Op dat moment was hij 47 jaar oud. Zeven seizoenen lang duldde hij met zijn wat norse bariton en priemende blik geen tegenspraak.
Waarschijnlijk had Stewart dat natuurlijke gezag van zijn vader Alfred, een sergeant-majoor in het Britse leger, afdeling parachutisten. De fans waren snel om. Zoals eerder bij kapitein Kirk voelden ze zich ook bij kapitein Picard veilig in het onmetelijke universum met gevaar om iedere hoek.
Stewart was dan ook niet zomaar de volgende acteur. Al op de lagere school in zijn geboorteplaats Mirfield, Yorkshire duwde een leraar hem een exemplaar van het verzamelde werk van Shakespeare in de hand: ‘En ga nu maar toneel spelen.’
Dat was niet tegen dovemansoren gericht. Hij kwam tussen de bokslessen en wat journalistieke klusjes door terecht op de prestigieuze Bristol Old Vic Theatre School, waar in de regel ieder jaar maar 28 studenten werden verkozen uit circa 2.500 aanmeldingen.
De lijst aan alumni geeft het belang van deze opleiding aan: Daniel-Day Lewis, Jeremy Irons, Olivia Colman, Gene Wilder: allemaal staan ze erop. Maar Stewart was de eerste die van deze toneelopleiding een beurs kreeg zonder gestudeerd te hebben aan Oxford of Cambridge.
In 1959 maakte hij zijn toneeldebuut en in 1966 trad hij toe tot de Royal Shakespeare Company. Hoger kun je in Groot-Brittannië niet komen. Of, nou ja: buiten de langlopende tv-soap Coronation Street dan. Daarin verscheen Stewart in 1967 als brandweerman.
De ene avond Hamlet, de volgende ochtend volkstheater, daar zat hij niet mee. Tot zijn tv-werk behoorden ook optredens in I, Claudius (als vertrouweling Sejanus, de lijfwacht van de keizer) en de John le Carré-bewerking Smiley’s People. Ook dook hij op in speelfilms als Excalibur (John Boorman, 1981) en Dune (David Lynch, 1984). Bovenal voelde hij zich toch een vertolker van het klassieke toneelrepertoire.
Het was dan ook flink schrikken toen de makers van Star Trek: The Next Generation hem benaderden voor de hoofdrol. Hij kende The Original Series niet, wist evenmin iets over de culturele status in Amerika van de reeks, met zijn fanatieke ‘trekkies’ en hun Star Trek-conventies. Nog angstaanjagender was dat ze hem direct een zesjarig contract wilden laten tekenen.
‘Ach wat,’ sprak zijn agent. ‘Die show flopt toch, want iedereen wil kapitein Kirk. Nu een bom duiten en vervolgens pak jij in Londen gewoon je toneelloopbaan weer op.’
Dat leek een logisch advies, maar het liep even anders. Amerikaanse recensenten die nooit van hem hadden gehoord (‘een onbekende Britse Shakespeare-acteur’), roemden zijn optreden als kapitein Jean-Luc Picard. Ze berekenden dat hij voor zeker 50 procent verantwoordelijk was voor het succes. Er volgden speelfilms als Star Trek Generations (1994) en Star Trek: First Contact (1996).
Alle lof had een keerzijde. Nu hij bekend was door Star Trek werd hij voor andere rollen nauwelijks meer gevraagd. Uiteindelijk bracht in 2000 een volgende sciencefictionfilmreeks uitkomst: X-Men, naar de superhelden uit de Marvel Comics. Daarin speelt hij professor Charles Xavier, die een opleiding runt voor mutanten die met hun bovennatuurlijke krachten om moeten leren gaan.
Zeven delen zouden volgen, maar voor velen bleef hij toch vooral kapitein Jean-Luc Picard. ‘Als ik had geweten dat de serie zeven jaar zou lopen, had ik het nooit gedaan,’ legde hij later uit in interviews. ‘Maar achteraf heb ik van iedere minuut genoten.’
Source: Volkskrant