Roken en vapen onder scholieren nemen niet verder af. De ‘Stopshow’ geeft voorlichting op scholen en biedt begeleiding aan scholieren die willen stoppen. Op RSG ’t Rijks in Bergen op Zoom is de animo nog niet zo groot. ‘Ik ben al eens gestopt, dus ik weet hoe het moet.’
Het schoolplein van RSG ’t Rijks in Bergen op Zoom, nog geen twee kilometer verwijderd van de fabriek van tabaksproducent Philip Morris, is brandschoon, op wat oude kauwgumpjes na. Op de gevel prijkt het bordje ‘Op weg naar een rookvrije generatie’. Enkele tientallen meters verderop, tegenover de gymzaal, liggen wel sigarettenpeuken en een vapeverpakking.
Met lede ogen ziet gymdocent Dave de Crom hoe de jonge leerlingen, vaak amper 14 jaar, in de pauze roken en vapen. In zijn gymzaal, waar vandaag de stopshow zal plaatsvinden, hoopt de leraar zijn leerlingen ervan te overtuigen rookwaren links te laten liggen.
De stopshow werd een paar jaar geleden in het leven geroepen door patholoog Danielle Cohen, en de daarvoor opgerichte organisatie Vapen #jouwkeuze. Tijdens haar werk in het Leids Universitair Medisch Centrum raakte Cohen steeds meer gefrustreerd over de invloed die tabaksfabrikanten hebben op de gezondheid van jonge mensen. De stopshow is een korte voorlichting voor leerlingen die al begonnen zijn met vapen, roken of snus. Aan degenen die besluiten te stoppen biedt de organisatie begeleiding tijdens schooltijd.
Ze hoopt dat scholieren inzien dat hun verslaving schadelijk is en dat ze willen stoppen. ‘Daarnaast wil ik duidelijk maken dat ze recht hebben op hulp, ze doen iets wat niet mag en kunnen op weinig waardering rekenen op school. Ik wil laten zien dat ze liefde en begeleiding verdienen, ondanks hun keuze om te roken en vapen.’
De stopshow is geen verplichte les op ’t Rijks. Buiten worden scholieren geworven. Sommigen stoppen hun vape, formaat colablik, snel weg als ze worden aangesproken. ‘Komen jullie ook?’, vraagt vrijwilliger Emma Biennier aan een groepje jongens van wie een paar een vape vasthouden. ‘Jullie krijgen dan vrij van je gewone les’, voegt ze er snel aan toe. ‘Serieus?’, roept een van hen uit, in zijn hand een lege Capri-Sun.
‘Ja, ik rook’, zegt een blonde scholier (15) die richting de ingang van de gymzaal loopt. Een van zijn vrienden maakt hem uit voor kettingroker, maar zo erg is het volgens hem niet. Anderhalf jaar geleden begon hij. ‘Ik rook echt minder, vooral omdat mijn opa COPD heeft.’ Hij wil niet met zijn naam in de krant, uit angst om ‘gesnitcht’ te worden bij zijn ouders.
Patholoog Cohen staat voor de rumoerige zaal scholieren om hun te vertellen over de gevolgen van nicotinegebruik. ‘Ik ben niet boos op jullie. Ik ben boos op de tabaksindustrie die jullie bewust verslaafd maakt aan hun producten’, zegt ze. Op slides laat ze de anatomie van een vape zien. ‘Je krijgt schadelijke stofjes in je hele lichaam, dus ook in je brein. Je kunt tien IQ-punten verliezen.’
Van de 12- tot en met 16-jarige scholieren heeft 16,6 procent wel eens gerookt en 21,5 procent gevapet, blijkt uit cijfers van het Trimbos-instituut. Na 2003 nam het aantal scholieren dat ooit nicotine heeft gebruikt sterk af. Sinds 2017 stagneert deze daling. Meisjes roken en vapen vaker dan jongens. In vergelijking met 2017 waren er in 2025 meer meisjes die in de afgelopen maand hebben gerookt, onder jongens bleef de trend hetzelfde.
Colin (16) is bij de show aanwezig maar vertelt er meteen bij dat hij zelf nooit rookt of vapet. ‘Mijn vrienden wel’, zegt hij met een knikje naar de jongens naast hem. Hij hoopt dat ze zo verstandig zullen zijn om te stoppen. ‘Maar ik denk niet dat het ze allemaal gaat lukken.’
Aan het einde van de voorlichting vullen alle leerlingen een vragenformulier in. De data wordt gebruikt om een beter beeld te krijgen van het nicotinegebruik van scholieren. Smoezend met elkaar vullen ze hun lijst in. ‘Vul jij ‘ja’ in bij vapen?’
Shirley (15) heeft het een en ander aan te merken op de lijst. ‘Ze hebben het over vapes kopen via Snapchat, maar die accounts zijn allemaal geblokkeerd. Tegenwoordig koop ik ze via Whatsapp.’ Andere leerlingen vullen in dat het juist makkelijker is geworden om vapes te kopen via Snapchat.
De show vertelde Shirley niets nieuws. Ze weet dat vapen slecht is, maar stoppen ziet ze niet zitten. ‘Vapen helpt tegen mijn paniekaanvallen. Als ik stop, worden die weer erger.’
Op het formulier kunnen de leerlingen ook aanvinken dat ze hulp willen bij het stoppen. ‘Die begeleiding is tijdens schooltijd’, zegt Cohen, ‘dus dan kunnen jullie nog meer lessen missen.’ Ondanks het enthousiaste gejoel dat opstijgt, weet ze weinig scholieren te overtuigen. Tot teleurstelling van gymdocent Dave de Crom zijn slechts 2 van de 123 aanwezigen daarin geïnteresseerd.
Dat wil niet zeggen dat de leerlingen nooit proberen te stoppen. ‘Een tijdje was ik gestopt met vapen en rookte ik alleen maar’, zegt Dominique (15). Na de zomer begon ze toch weer. ‘Dat komt door school, omdat mijn vrienden vapen.’ Cola Lemon, die vape is het lekkerst. ‘Nee, Blue Gummybear!’, roept een van haar vriendinnen.
Een andere vriendin, die niet met haar naam in de krant wil, vapet ook. ‘Mijn ouders weten het wel, want ze hebben me wel eens betrapt. Maar’, ze houdt haar vingers gespreid voor haar ogen, ‘ze willen het eigenlijk niet zien. Ze kiezen ervoor om me te geloven als ik zeg dat ik ben gestopt.’
De vriendinnen hoeven geen hulp van school. ‘Ik ben al eens gestopt met vapen’, zegt Dominique, ‘dus ik weet al hoe het moet.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant