De huidige ebola-uitbraak bereikte deze week een trieste mijlpaal: de Democratische Republiek Congo meldde de tienduizendste patiënt. Toch is er ook een klein sprankje hoop. Vorige week werd in Congo het eerste vaccin getest. Hoe dichtbij is dat vaccin?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Afrika en het Mondiale Zuiden.
Hoe staat de ebolabestrijding er nu voor?
Niet goed. Deze ebola-uitbraak is de snelst groeiende ooit. In het oosten van de Democratische Republiek Congo (DRC), waar de uitbraak zich concentreert, blijft het virus zich snel verspreiden. De teller van het aantal patiënten bij wie het virus is vastgesteld, staat sinds maandag op 10.141. Bijna de helft van hen is overleden. Voor de bundibugyo-variant van ebola die nu rondgaat, bestaat nog geen vaccin.
Het virus dook eerder deze maand ook voor het eerst op in Kenia en zelfs in het West-Afrikaanse Nigeria, dat veel verder van de besmettingshaard af ligt. In beide gevallen waren de besmettingen terug te leiden naar Oeganda, dat in augustus ebolavrij werd verklaard. Doordat het virus nu vaker buiten de DRC opduikt, groeit de angst dat de uitbraak zich vroeg of laat over Afrika verspreidt.
Hoe staan de studies naar een vaccin ervoor?
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), de Universiteit van Antwerpen en het Congolese Institut National de Recherche Biomédicale doen samen het onderzoek Tumaini (‘hoop’ in Swahili), waarin ze meerdere vaccins testen op hun werkzaamheid tegen de bundibugyo-variant. Het eerste vaccin dat sinds vorige week in Congo wordt getest, is Ervebo, een bestaand vaccin dat ooit is ontwikkeld voor de Zaïre-variant van het ebolavirus.
Twee nieuwe vaccins, die wél speciaal zijn ontworpen voor de bundibugyo-variant, bereiken waarschijnlijk binnen enkele weken de tweede fase van de klinische studie en kunnen dan ook worden getest, zegt Aurélia Nguyen, plaatsvervangend CEO van de Coalitie van Epidemische Paraatheid Innovatie (CEPI), een stichting die het Tumaini-onderzoek mede-financiert. Het ene vaccin is van farmaceut Moderna, het andere van de Universiteit van Oxford en farmaceut Serum Institute of India.
Hoe snel de studies bij een positief onderzoeksresultaat kunnen leiden tot een vaccinatiecampagne is niet te zeggen, volgens Nguyen. ‘Zo snel mogelijk.’
Is het niet rijkelijk laat dat de eerste vaccins pas vijf maanden na de uitbraak worden getest?
Dat lijkt misschien zo. Maar zelfs bij covid bereikte het eerste testvaccin pas de tweede onderzoeksfase rond mei 2020, ook vijf maanden nadat het virus voor het eerst in het Chinese Wuhan werd vastgesteld. Nguyen is daarom positief over de snelheid waarmee het nieuwe ebolavaccin nu lijkt te worden ontwikkeld. ‘Sommige stappen gaan nu zelfs sneller dan bij covid. Oxford en Serum hebben bijvoorbeeld binnen 14 dagen 620 duizend vaccins geproduceerd. Dat is de snelste productietijd voor een vaccin ooit.’
Deze onderzoeken moeten bovendien onder moeilijke omstandigheden worden opgezet. Het Oosten van Congo is een verwaarloosd conflictgebied, waar internationale hulp de afgelopen jaren is opgedroogd. De bevolking moet ver en door een gevaarlijke gebied reizen om zorg te krijgen. Dat, in combinatie met wantrouwen tegenover internationale hulpverleners, leidt ertoe dat veel mensen met ebola-klachten niet direct hulp zoeken.
‘Omdat je in zo’n delicate situatie werkt, kost het meer tijd om de patiënten te vinden die je nodig hebt om het nieuw vaccin te kunnen testen’, zegt Nguyen. ‘Je moet mensen in het juiste dialect en via de gepaste kanalen benaderen, bijvoorbeeld via religieuze leiders, om hun vertrouwen te winnen.’
Is er een reden om hoopvol te zijn over de toekomst van deze ebola-uitbraak?
Enerzijds niet. Het beschikbare budget bepaalt grotendeels de snelheid van virusbestrijding. En anders dan bij covid in 2019 vindt deze virusuitbraak plaats in een tijd waarin de Verenigde Staten zich hebben teruggetrokken uit de WHO en meerdere oorlogen en rampen strijden om een teruglopend hulpbudget. De Verenigde Naties hebben maar 53 procent van de benodigde 2,1 miljard dollar binnen voor deze ebola-uitbraak.
Nguyen is desondanks optimistisch. ‘Vanuit epidemiologisch perspectief is dit een absoluut dramatische uitbraak, maar tegelijkertijd beschikken we, anders dan bij de ebola-uitbraak in 2014, wel over het juiste gereedschap om deze situatie een halt toe te roepen: we hebben kennis van het virus, kunnen snel vaccins ontwikkelen, en als het juiste vaccin er eenmaal is, zijn we in staat om het op grote schaal te produceren.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant