Klimaat El Niño, het weerfenomeen dat het wereldwijde klimaat ontregelt, is dit jaar sterker dan ooit. Dat gaat leiden tot droogte én zware regenval. Waar zijn de grootste extremen te verwachten?
Een moeder met haar twee kinderen in het door bosbranden geteisterde Kalimantan, Indonesië, eerder deze maand. In Indonesië zal de droogte door El Niño naar verwachting toenemen.
De wereld zet zich schrap voor El Niño, het periodieke weerfenomeen dat eens in de paar jaar het wereldwijde klimaat ontregelt. In de nationale parken van Sri Lanka moeten tankers met vers water voorkomen dat dieren massaal sterven door de droogte. In de Mexicaanse badplaats Acapulco heeft de rampenbestrijdingsdienst opvanglocaties aangewezen, waar inwoners kunnen schuilen voor de verwachte stormen en orkanen. En in de buitenwijken van de Keniaanse hoofdstad Nairobi lopen duizenden mannen en vrouwen in groene overalls langs de smalle kanalen en open riolen. De medewerkers van de gemeentelijke milieudienst staan met regenlaarzen in het bruine afvoerwater en scheppen bergen opgehoopt huisvuil op de kant.
Dit keer mag niets het kolkende water in de weg staan. Elf jaar geleden, de laatste keer dat El Niño bijzonder sterk was, overstroomden grote delen van de miljoenenstad door de extreme regenval. De keer daarvoor, in 1997 en 1998, was de schade zo mogelijk nog groter. Complete sloppenwijken spoelden weg. De allerarmste inwoners verloren hun huis en werden vervolgens getroffen door een cholera-uitbraak die met het vervuilde water was verspreid.
„Ik heb gehoord dat mensen twijfelen of er een El Niño is”, zei Johnson Sakaja, de gouverneur van Nairobi, eerder deze maand tegen de lokale pers, bij de presentatie van locaties die dit jaar risico lopen op overstroming. Die scepsis is onterecht, benadrukte de gouverneur. „We moeten op de wetenschap vertrouwen.”
El Niño is dit jaar sterker dan ooit. Dat blijkt uit metingen in de Stille Ocean, waar het periodieke weersverschijnsel veroorzaakt wordt. Harde winden stuwen daar normaal gesproken het warme oppervlaktewater richting Azië, waardoor koel water voor de kust van Zuid-Amerika vanuit de diepe oceaan aan de oppervlakte kan komen. Maar eens in de paar jaar raakt die balans verstoord. Dan zwakken de winden af en spreidt het warme water zich uit richting het oostelijke deel van de oceaan. Het extreme weer dat daarop volgt, zal naar verwachting in de komende weken losbarsten.
Droogte óf regen: in grote lijnen zijn de gevolgen van El Niño bekend. Het kan extreem droog worden in het zuiden van Afrika, op Madagaskar, in Indonesië, in Midden-Amerika en het noordelijk deel van Zuid-Amerika. Extreme regenval is juist te verwachten in de Hoorn van Afrika (waar ook Nairobi ligt), het zuidoosten van China, het zuiden van de Verenigde Staten, Peru en het zuidelijk deel van Zuid-Amerika.
Maar naast El Niño bestaan allerlei andere klimaatvariaties die op grote of kleine schaal het weer beïnvloeden. De combinatie van die weerfenomenen bepaalt uiteindelijk wat de gevolgen zullen zijn. Rond de Indische Oceaan is bijvoorbeeld een belangrijke rol weggelegd voor de Indian Ocean Dipole (IOD), een soort kleine versie van El Niño. De verwachte regenval in Nairobi is het hevigst, als naast El Niño óók IOD zich laat gelden. Dat is op dit moment nog niet het geval.
Het zeewater in het oosten van de Stille Oceaan is dit jaar warmer dan het is geweest in de afgelopen honderd, misschien wel duizend jaar. Waarom El Niño dit jaar sterker is dan ooit, is niet met zekerheid te zeggen. Maar het bewijs groeit dat de opwarming van de aarde en de variatie van de zeewatertemperatuur met elkaar samenhangen. Een sterkere opwarming betekent doorgaans ook extremer weer in de maanden die volgen.
Overheden en ngo’s bereiden zich al maanden voor op het naderende onheil. Maar waar zijn de grootste weersextremen te verwachten? En hoe zeker is het dat die daadwerkelijk zullen optreden?
„Er is wel reden tot zorgen”, zegt droogtehoogleraar Micha Werner, verbonden aan het waterinstituut IHE Delft en de Wageningen Universiteit. Hij benadrukt dat de precieze tijd en plaats van extreem weer lastig te voorspellen zijn. „Die onzekerheid is altijd een probleem, maar het is redelijk waarschijnlijk dat deze El Niño impact zal hebben.”
Als voorbeeld noemt hij het zuiden van Afrika, waar El Niño meestal leidt tot droogte. „Als het komend regenseizoen daar inderdaad heel slecht uitpakt, dan zal dat impact hebben op de voedselzekerheid. Dat kan tot een hongersnood leiden.”
Om een beeld te krijgen van wat de wereld te wachten staat, maakte klimaatwetenschapper Zeke Hausfather de meest complete kaart van El Niño-effecten tot nu toe. Hij verzamelde literatuur, raadpleegde actuele modelberekeningen en keek terug naar de weersomstandigheden tijdens eerdere El Niño’s. Al die informatie combineerde hij in een interactieve atlas op zijn blog The Climate Brink.
Hausfather identificeerde 26 regio’s waar El Niño volgens wetenschappelijke literatuur aantoonbaar effect heeft, van het Yangtze-bekken in China (natter) tot het hoogland in Bolivia (droger). Hij verzamelde neerslaggegevens van die locaties, voor de acht jaren sinds 1950 waarin de opwarming van de Stille Oceaan op zijn sterkst was. Zijn conclusie: bijna negen van de tien keer had El Niño het verwachte effect. In 1982 en 1997, jaren met relatief sterke opwarming van de Stille Oceaan, waren zelfs alle 26 regio’s volgens verwachting droger of natter.
Weermodellen verwachten ook voor de huidige El Niño vrijwel unaniem een perfecte score. Slechts een enkele weersverwachting voor de komende maanden wijkt op een paar locaties af van het verwachte plaatje.
Het wordt bovendien warm, blijkt uit de combinatie van klimaatmodellen die Hausfather heeft gemaakt. Het komend jaar wordt vrijwel zeker het warmste jaar sinds het begin van de industriële revolutie, waarmee het record uit 2024 zal zijn verbroken. De kans daarop is ruim 95 procent.
Wanneer de effecten het sterkste zijn, verschilt per locatie, zegt Werner. „El Niño piekt meestal tussen november en januari. Dan is het zeewater het warmste. Maar het kan best zijn dat de impact pas zes maanden later wordt gevoeld.” Dat maakt het soms lastig om de effecten van El Niño overtuigend te bewijzen. Toch kunnen onderzoekers een plaatselijk effect in verband brengen met El Niño, door correlaties te zoeken in grote hoeveelheden meteorologische data, zegt Werner. „Maar dat betekent niet dat er op andere plekken geen impact is. De data zijn op die plekken gewoon niet sterk gecorreleerd.”
Voor Europa bestaat geen aantoonbaar effect van El Niño, rekent Hausfather voor. Tijdens voorgaande El Niño’s kwamen strenge of milde winters ongeveer even vaak voor, precies zoals je zou verwachten bij het opwerpen van een munt.
Maar in de rest van de wereld moeten overheden „zich voorbereiden op een super-El Niño”, waarschuwde Hausfather in september in een artikel in Nature. Hij noemt droogte in het zuiden van Afrika „één van de duidelijkste en meest consistente gevolgen” van het weerfenomeen. Overheden zouden daar nu zaden moeten uitdelen van gewassen die beter tegen droogte kunnen, schreef hij in september.
Ook Werner benadrukt het belang van snel ingrijpen en noemt proactief handelen „duizend keer effectiever dan de schade achteraf proberen te fixen”. Maar uit eerdere samenwerkingen met het Rode Kruis weet hij ook hoe moeilijk dat is voor de hulporganisatie. „Vaak komt er pas geld vrij als de beelden van een hongersnood op televisie komen. Als je op tijd wil handelen moet er vooraf geld zijn.”
Ook hulporganisatie Oxfam Novib waarschuwde vorige week dat er te weinig geld beschikbaar is om de gevolgen van El Niño op te vangen. Op dit moment beschikken hulporganisaties over 450 miljoen dollar (404 miljoen euro), terwijl vijf miljard dollar nodig zou zijn geweest bij de vorige krachtige El Niño.
De eerste effecten van deze El Niño zijn ondertussen merkbaar. Hawaï werd dit jaar al geteisterd door drie orkanen, relatief veel voor de eilandengroep in de Stille Oceaan, in Indonesië zorgt aanhoudende droogte voor uitzonderlijk veel natuurbranden en ook de Indiase landbouw heeft te lijden onder uitblijvende regen. Een dam in de buurt van Kenia is vorige week opengezet, in voorbereiding op verwachte regen door El Niño. Het lokale wateragentschap kondigde de maatregelen aan in lokale media: „Bewoners die stroomafwaarts van de Nairobi-dam wonen, worden opgeroepen kalm te blijven en niet in paniek te raken.”
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie