Bezuinigingen
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
De Slagvaardige Overheid waar VVD-staatssecretaris Eric van der Burg aan werkt, klinkt eerder als een Super Overheid. Een overheid die lévert en dichtbij de mensen staat, belooft het kabinet. Eenvoudiger, slimmer, betrouwbaar, verantwoordelijk. En ja, ook kleiner. De komende tien jaar moeten 25.000 voltijds banen verdwijnen, ongeveer een vijfde van alle rijksambtenaren.
Van der Burg noemt het ,,onjuist’’ om dat streven naar meer efficiëntie alleen als een bezuiniging te zien. Maar dat is wel degelijk de drijvende kracht erachter. De coalitie van D66, VVD en CDA wil zo oplopend tot 3,5 miljard euro in 2035 besparen; waarvan 1 miljard euro aan extra besparingen rond Prinsjesdag erbij kwamen, puur en alleen om de begroting sluitend te maken. Dat heeft niets met een slagvaardige overheid te maken, dat is gewoon boekhouden.
Het kabinet Jetten is bepaald niet het eerste dat de rijksoverheid wil afslanken, en er zijn goede redenen voor. Het aantal ambtenaren op de ministeries en uitvoeringsorganisaties is het afgelopen decennium niet afgenomen, maar juist met ruim 40 procent gegroeid naar 160.000 fte’s. Dat is kostbaar, en een overheid die rigoureus wil bezuinigen, moet ook naar zichzelf kijken. Daarbij is het geheel aan regels, wetten, en stelsels steeds complexer geworden. De overheid loopt zelf vast in de eigen governance en burgers in ingewikkelde procedures.
Het kabinet kan gemakkelijk roepen wat beter moet, en hoe mooi het kan worden. Maar tot nu toe ligt er niet veel meer dan een fors bezuinigingsdoel – wat een beetje overkomt als ‘DOGE’ van Elon Musk in de VS. Als dit kabinet wél wil slagen, moet het eerst een visie hebben: wat voor land willen we zijn? Hoe ziet de slimmere overheid eruit die daarbij past, en hoe komen we daar?
Dat staat allemaal nog niet concreet in de Kamerbrief van de staatssecretaris, die veel vragen oproept.
Centrale sturing is een belangrijke voorwaarde voor succes, schrijft Van der Burg bijvoorbeeld. Tegelijkertijd moeten ministeries vooral zelf met plannen komen om te bezuinigen en te versimpelen, zegt hij in de media.
Omdat de meeste ambtenaren bij uitvoeringsorganisaties werken, zal hier ook veel bezuinigd worden. In de praktijk kampen bijvoorbeeld de Belastingdienst, het UWV en DUO al met grote capaciteitsproblemen.
Digitalisering en AI moeten een deel van het mensenwerk gaan vervangen, zegt de staatssecretaris. Terwijl zijn Kamerbrief juist ook waarschuwt dit effect niet te overschatten: het kan juist leiden tot méér kosten en méér capaciteit.
Van der Burg zegt een einde te willen maken aan de ,,overvloed aan advies, controle en toezicht’’. Maar zonde is dat bestaande adviezen om efficiënter en goedkoper te werken lang niet altijd worden opgevolgd.
Verder moeten extra regels niet langer het antwoord op ,,incidenten’’ zijn. Zowel politici als ambtenaren moeten ,,meer risico accepteren’’ en ,,niet iedere fout hard afstraffen’’, benadrukt de staatssecretaris.
Dit laatste klinkt even vaag als verontrustend. Want hoe ,,verantwoordelijk’’ en ,,betrouwbaar’’ is een ingekrompen overheid die noodgedwongen meer risico neemt, ten koste van de maatschappij?
Maar misschien suggereert Van der Burg ook dat Kamerleden iets terughoudender zouden mogen zijn. En dat is terecht: steeds meer moties, Kamervragen, amendementen en debataanvragen kosten steeds meer ambtenarenuren.
Een nieuw soort overheid vraagt dus ook om een nieuwe politieke cultuur. Ambtenaren en politici zijn er uiteindelijk voor burgers, niet voor zichzelf.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie