Prins Alois van Liechtenstein heeft een versoepeling van het verbod op abortus in de dwergstaat tegengehouden. Het volk, dat eerder weinig moeite had met het vetorecht, mort over de autocratische trekjes van de prins. Heeft deze oerconservatieve katholiek zijn hand overspeeld?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
De gebeten hond bevindt zich in India. Nog geen drie dagen nadat hij een veto had uitgesproken tegen een wet voor versoepeling van het verbod op abortus stapte prins Alois van Liechtenstein op het vliegtuig naar Mumbai. De 58-jarige vorst trekt vier dagen uit om de banden met India aan te halen.
Het staatsbezoek zal de prins goed uitkomen. Zijn beslissing om een democratisch besluit de nek om te draaien is slecht gevallen in het vorstendom, ’s werelds op vijf na kleinste land. Niet eerder stonden honderden burgers te demonstreren voor Alois’ kasteel in de hoofdstad Vaduz. ‘Niet één prins beslist alleen, de democratie moet er zijn voor iedereen’, was een van de leuzen op de spandoeken.
Toch is dat de praktijk in Liechtenstein. Alois heeft het bijna onbegrensde recht om te weigeren zijn handtekening te zetten onder wetten die hem niet zinnen. Zelfs als die na een volksraadpleging tot stand zijn gekomen.
Zoals de wet die abortus mogelijk moest maken tot twaalf weken na het begin van de zwangerschap. Die kwam tot stand na een burgerinitiatief dat bijna vijfduizend mensen ondertekenden, ongeveer een kwart van de bevolking. Vervolgens stemde een nipte meerderheid in het parlement voor het voorstel.
Het prinselijke ‘nee’ kan niet als verrassing zijn gekomen. Al sinds het ontstaan van Liechtenstein, ruim drie eeuwen geleden, beschouwt de familie Liechtenstein het landje als haar persoonlijke eigendom. Verre voorvaderen van Alois kochten in 1699 de heerlijkheid Schellenberg en in 1712 het graafschap Vaduz en smeedden die om tot hun vorstendom.
Democratische revoluties die zich in Europa voltrokken, gingen grotendeels aan Liechtenstein voorbij. De dwergstaat, die vooral bekendstaat als wintersportoord en belastingparadijs, is officieel een constitutionele monarchie: een democratie met een vorst als staatshoofd. Daarvan zijn er in Europa meer, zoals België, Denemarken, Nederland, Noorwegen, Spanje, Zweden en het Verenigd Koninkrijk.
Maar in die landen heeft de vorst geen vetorecht, of zal die het uit zijn hoofd laten om daarvan gebruik te maken. Toen de Belgische koning Boudewijn in 1990 weigerde een abortuswet te ondertekenen, werd hij door de regering 36 uur uit zijn functie ontheven met een bepaling die normaal alleen in werking treedt als de vorst is overleden.
Zoiets zal prins Alois niet snel gebeuren. De bevolking van Liechtenstein is vrij behoudend van aard. Toen ze in 2012 in een referendum de vraag kreeg voorgelegd of zijn macht moest worden ingeperkt, stemde ruim driekwart van de kiezers tegen. De volksraadpleging was door de tegenstanders afgeschilderd als een poging om de monarchie in zijn geheel om zeep te helpen, en dat miste zijn uitwerking niet.
Van hun almacht hadden de prins en zijn vader, Hans-Adam II, zich in 2003 verzekerd. Hans-Adam had gedreigd te zullen aftreden als hij geen vetorecht en andere bevoegdheden zou krijgen, zoals de benoeming van rechters en de ontbinding van het parlement. De Liechtensteiners schikten zich naar de wil van hun vorst.
Het jaar daarop benoemde de vader zijn zoon tot regent. Alois kreeg alle touwtjes in handen, al bleef Hans-Adam formeel het staatshoofd. Dat is de 81-jarige vorst nog steeds.
Als ‘erfprins’ heeft Alois verschillende gezichten laten zien. In augustus van dit jaar liet de regent weten dat hij de regels zodanig wilde aanpassen dat ook vrouwelijke leden van het vorstenhuis als troonopvolger kunnen worden aangewezen. Het vorstenhuis ging per stemming akkoord.
In 2022 noemde Alois homohuwelijken ‘geen groot probleem’. Een opmerkelijke uitspraak in een land waar bijna 80 procent van de ingezetenen zich als rooms-katholiek beschouwt. Het Vaticaan is mordicus tegen de kerkelijke inzegening van huwelijken van mensen van hetzelfde geslacht.
Maar bij abortus trekt Alois de grens. Toen Liechtenstein in 2011 naar de stembus trok om te beslissen over een versoepeling van de abortuswet, liet de prins op voorhand weten dat hij de hervorming met een veto zou tegenhouden. Dat machtsmiddel hoefde Alois toen niet uit te oefenen: de bevolking stemde destijds in een referendum tegen.
De vraag is nu of Alois zijn hand heeft overspeeld. Want tegenover een machtige vorst staat een machtig volk. Dat kan in een referendum ook besluiten de monarchie af te schaffen. Tegen dat oordeel kan de prins geen veto uitspreken.
Alois werd op 11 juni 1968 geboren in Zürich. Na de middelbare school diende hij kort in het leger, studeerde hij rechten en was hij drie jaar accountant in Londen. In 1996 keerde hij terug naar Vaduz en legde zich toe op het beheer van de financiën van het vorstendom. Het vermogen van de familie wordt geschat op bijna 9 miljard euro.
Hij trouwde in 1993 met Sophie Herzogin in Bayern, dochter van Max van Beieren (directe afstammeling van de laatste koning van Beieren, Lodewijk III). Ze hebben vier kinderen. De oudste zoon, prins Joseph Wenzel, is de eerste in de lijn van troonopvolging.
Alois zegt dat abortus in strijd is met de wettelijke bescherming van ongeboren leven. Maar de prins erkent dat vrouwen in Liechtenstein die hun zwangerschap willen afbreken niet worden gestraft als ze de abortus in het buitenland ondergaan. Ook is abortus in noodsituaties toegestaan, bijvoorbeeld als een vrouw is verkracht of het leven van de moeder in gevaar is.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant