Elke dag gaat het in de kranten en op tv over de gevaren van sociale media en AI. Niet toevallig dus, dat technofobie een thema is op het festival voor de fantastische film.
schrijft voor de Volkskrant over film.
Angst een slechte raadgever? Niet op de 42ste editie van het Imagine Fantastisch Film Festival in Amsterdam. Daar staat vanaf 29 oktober anderhalve week lang onze angst voor technologie centraal in een speciaal themaprogramma. Daarnaast wordt een breed pallet vertoond met tientallen nieuwe genrefilms in de categorie ‘fantastisch’, als in: fantasierijk. Daaronder zijn het Zuid-Koreaanse monsterspektakel Hope van Na Hong-jin, de Nederlandse hackersthriller Ph1shed van Thijs Meuwese en de Franse werkstress-bodyhorrorfilm Sanguine van Marion Le Corroller.
Waarom technofobie als thema? Kijk in de trein om je heen en zie hoe haast iedereen aan de telefoon zit gekluisterd. Vrijwel elke dag gaat het in de kranten en op tv over de gevaren van sociale media en artificiële intelligentie. En laten over onze angst voor technologie in de loop der jaren nou vele griezelige, ontregelende, tot nadenken stemmende en in het algemeen steengoed bij Imagine passende films zijn gemaakt, vertelt curator Inez de Coo, die samen met Stanislaw Liguziński het Ghost in the Feed-programma samenstelde.
Met hun film- en virtualreality-themaprogramma doken beide curatoren als archeologen in die filmgeschiedenis, op zoek naar allerlei variaties van technofobie. Ze trekken lijntjes van virtual reality, artificiële intelligentie en algoritmen naar de inbelmodemtijd van het opwindende maar ook onheilspellende, grote onbekende internet van rond de eeuwwisseling, om uiteindelijk te belanden bij de ‘hersenspoelende krachten’ van televisie en radio. ‘Niet om die angst verder aan te wakkeren’, zegt De Coo, ‘maar om patronen te ontdekken en daarvan te leren.’
Van angst is op Imagine een boel te leren. Het is wat haar betreft een van de cruciale functies van horror, zegt De Coo. ‘Door je bloot te stellen aan angst in de veilige omgeving van de bioscoopzaal, ben je in het echte leven mogelijk minder bang.’
Blikvangers in het programma zijn uiteraard Videodrome (1983, waarin een tv-signaal lugubere fysieke transformaties bij de kijker veroorzaakt) en anime-meesterwerk Ghost in the Shell (1995, waarin onze breinen versmolten zijn met het internet), maar het fijne van dit festival is dat het steevast zijn eigen iconen voortbrengt.
De films van de Argentijnse filmmaker (en dit jaar festivalgast) Cristian Ponce worden in Nederland weliswaar niet regulier in de bioscopen uitgebracht, maar binnen de muren van Imagine is de vindingrijke lowbudgetfilmer een ster. Zijn debuutfilm History of the Occult (2020), destijds op Imagine bekroond met de Black Tulip voor beste film, past met zijn zich gestaag ontvouwende occulte complot rond een talkshow uitstekend in het programma.
Ook Ponces nieuwste film Family Fears Another Night of Terror, waarin de duivel zelf opdoemt in het sneeuwbeeld van de tv en in achterstevoren afgespeelde cassettebandjes, is hier te zien. Die illustreert hoe ingenieus hij met beperkte middelen te werk gaat.
Een nauw met het technologiethema verbonden favoriet van De Coo is Pulse (2001) van festivaleregast Kiyoshi Kurosawa – de Japanner is aanwezig in Amsterdam voor een handvol publieksgesprekken. Dit onderbelichte meesterwerk werd destijds uitstekend ontvangen op de invloedrijke filmgolf van doodenge Japanse horror, maar bereikte nooit de onvervalste klassiekerstatus van bijvoorbeeld de overrompelende videobandvloekfilm Ringu (1998, ook bekend van de Amerikaanse remake The Ring).
Onterecht. In Pulse weliswaar geen uit de tv kruipende demon, maar een beheerst en elegant schimmenspel dat is gegrond in de doorbraak van het internet. Spookachtige entiteiten komen hier via spiksplinternieuwe modemverbindingen vanuit het grote onbekende internet onze huiskamers binnen.
Het verrast geregeld hoe fraai Pulse oud is geworden: in dat onafgebroken pruttelende gezoem van die bureauvullende bakbeest-pc’s en het gepiepkraak van de inbelmodem schuilt in ons tijdperk van doodstille laptops en instantwifi opeens iets unheimisch. Dus natúúrlijk kruipt in het spoor van die ene traag ladende pagina of die glitchende video iets onbevattelijks de ruimte binnen.
Ook de plot heeft een kwarteeuw na dato enkel aan relevantie gewonnen: Kurosawa verkent met name de existentiële crisis waarin de mensheid middels het internet is beland. Technologie maakt afhankelijk en eenzaam, in Pulse. De echte geesten, dat zijn wij. Kurosawa mag tijdens Imagine worden onthaald als profeet.
In de ogen van De Coo is eenzaamheid een van de verbindende factoren in de filmselectie. ‘Het beeld van mensen die voor een scherm een curieuze verbinding met media aangaan keert in meerdere films terug. Die een-op-eenervaring met het scherm maakt die mensen een beetje gek.’
Zie ook de door een sadistische seriemoordenaar geobsedeerde vrouw in het doelgericht kille Red Rooms (2023) van de Canadese filmer Pascal Plante. Overdag bezoekt ze de rechtszaak waarin de vermeende dader terechtstaat, thuis struint ze het darkweb af op zoek naar livestreamfilmpjes die de moordenaar van zijn gruweldaden maakte.
Het onbegrensde aanbod in de sinistere uithoeken van de digitale wereld maakt het mogelijk om daadwerkelijk te veel te zien, is de suggestie. Red Rooms, passend gefilmd in haarscherpe digitale beelden, laat zien hoe technologie de gebruiker ontmenselijkt.
Het is een breed gedragen zorg. De Coo haalt het boek Actie! aan, over activisten-burnout, waarin Nori Spauwen schrijft dat we voor de hoeveelheid informatie die we tegenwoordig dagelijks voor onze kiezen krijgen vroeger tweehonderd jaar moesten leven.
Geheimtip van de curator: let tijdens het kijken ook op de structuur van films. In korte beeldstorinkjes – van de oeroude vhs-strepen tot de vervormende pixels van nu – schuilen voor de goede verstaander parallelle, ongrijpbare werelden. ‘Denk aan The Blair Witch Project. Het enge schuilt ook in wat je niet ziet, of wat je denkt te zien.’
Het Imagine Fantastic Film Festival, t/m 8/11 in Lab111, De Filmhallen en Hal West in Amsterdam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant