De uitwerpselen van vogels zien er anders uit dan die van zoogdieren. Hoe zit dat?
Een ijsvogel.
Ze zeggen weleens dat het geluk brengt wanneer een vogel op je poept. Toch zullen de meesten zich pas écht gelukkig prijzen wanneer de witte kledder hen op een haar na mist. Wat is dat witte eigenlijk?
Een betere vraag is misschien: is dat witte spul wel poep? Vogeluitwerpselen bestaan uit een bruin, vaster deel en een dunnere witte substantie. Het bruine deel bestaat uit onverteerd voedsel uit het maag-darmkanaal, ofwel poep. Het witte spul mag dan wel uit hetzelfde gaatje naar buiten komen, binnen het lichaam legt het een heel andere route af.
Wanneer de lever eiwitten afbreekt, ontstaan stikstofverbindingen in de vorm van ammonium. Dat is giftig voor de hersenen, dus de lever zet het snel om in een minder giftig product. Bij de mens is dat ureum, dat via de bloedstroom naar de nieren reist. De nieren filteren het uit het bloed en scheiden het uit met water. De gele kleur van urine komt overigens niet door ureum, maar door urobiline, een afbraakproduct van rode bloedcellen.
Vogels produceren ook ammonia, maar in plaats van ureum, zet hun lever het om in urinezuur. Een groot deel daarvan vormt in het bloed zouten, ook wel uraten genoemd. Urinezuur en uraten zijn van zichzelf al slecht oplosbaar in water. De nieren houden veel vocht in het bloed, dus na de nieren kristalliseren de uraten al snel en vormen ze een witgelige pasta. Je zou dus kunnen stellen dat dat vogelplas is, en niet vogelpoep.
Vogelnieren scheiden het stikstofafval dus uit in vaste vorm. Zo verliezen vogels veel minder water dan mensen bij het uitscheiden van ureum, al kost urinezuurproductie wel meer energie. Dat is handig tijdens lange vluchten, want dan hoeven ze niet om de haverklap naar beneden om op zoek te gaan naar water.
Vogels slaan hun afvalstoffen niet langdurig op, want al die extra ballast zou het vliegen veel te zwaar maken. Ze hebben dan ook geen blaas. Vanuit de nieren komt de uraten- en urinezuursuspensie direct in de cloaca terecht, de gezamenlijke uitgang voor ontlasting, eieren en sperma. De cloaca perst het goedje daarna nog even de darmen in, zodat die nóg meer water terug het lichaam in kunnen absorberen. Uiteindelijk wordt zowel het bruine als het witte spul samen naar buiten afgevuurd.
Gelukkig vallen de witte vogeluitwerpselen op, en kun je er met een grote boog omheen lopen. Dat is iets waarvan sommige dieren slim gebruik maken: een wielwebspinnensoort uit Azië (Cyclosa ginnaga) verrijkt zijn web met witte, zijdeachtige structuren. Door in het midden van die decoratie te gaan zitten, is de spin perfect vermomd als bruin-wit vogelpoepje. Wespen vielen de vermomde spinnen minder vaak aan dan wanneer de onderzoekers de witte decoraties zwart maakten.
Het verafschuwen van vogelpoep is overigens niet van alle tijden. Duizenden jaren gebruikten boeren in het Chincha-rijk (later overgenomen door de Inca’s) een mengsel van veren en uitwerpselen van zeevogels, guano, als bemesting voor hun maïsvelden. De ondergepoepte eilanden aan de westkust van Zuid-Amerika vormden een bron voor handel en economische groei. De vogelpoep was zo waardevol, dat de Inca’s maatregelen invoerden om de dieren te beschermen: op het doden of alleen al het verstoren van de zeevogels stond de doodstraf. In de negentiende eeuw begonnen steeds meer Europese landen de guano-eilanden te exploiteren. Ook Nederland importeerde op een gegeven moment jaarlijks 7.000 ton guano om de oogstopbrengsten te vergroten. Voor boeren waren poepende vogels dus wel degelijk een zegen.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie