In weerwil van haar eigen sancties heeft de Amerikaanse regering gesprekken aangeknoopt met het regime in Myanmar. Lukt het Washington op deze manier de hand te leggen op aardmetalen in het door burgeroorlog verscheurde Zuidoost-Aziatische land?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Vlaskamp was 18 jaar correspondent in Beijing.
Hoelang is de toenadering tussen de VS en Myanmar al aan de gang?
Het begon vorig jaar in april met een brief van de Amerikaanse president Donald Trump, waarin hij de Myanmarese juntaleider Min Aung Hlaing informeerde over de importheffing van 40 procent die hij het door oorlog verscheurde Zuidoost-Aziatische land oplegde. Ondanks dat slechte nieuws was generaal Min in zijn nopjes: na jaren van diplomatiek isolement vanwege een staatsgreep in 2021 en een daarop volgende burgeroorlog schreef de Amerikaanse president hem aan als een gewoon staatshoofd, in plaats van een internationaal verketterde couppleger die wordt beschuldigd van oorlogsmisdaden en genocide.
Prompt huurde Myanmar een dure Amerikaanse lobbyist in om Washington verder te bewerken. Met resultaat: deze zomer voerden Amerikaanse en Myanmarese regeringsfunctionarissen in de Japanse hoofdstad Tokio hun eerste discrete gesprekken. In september ging de hoge Amerikaanse diplomaat Michael Vance in de Myanmarese hoofdstad Naypyidaw met Min aan tafel, en vorige week werd er opnieuw gepraat, alweer in Tokio.
Waar gaan de gesprekken over?
Aanvankelijk was de inzet de vrijlating van een in Myanmar gevangengenomen Amerikaanse zakenman. Toen dat was gelukt, kwam de rest van het Amerikaanse verlanglijstje aan bod. Bijvoorbeeld een hardere aanpak van digitale oplichters die vanuit in Myanmar gevestigde scamcentra mensen overal ter wereld geld uit de zak kloppen – dus ook Amerikanen.
Washington kijkt echter vooral likkebaardend naar Myanmarese aardmetalen. Wereldwijd zijn de winning en verwerking van en de handel in deze onmisbare grondstoffen grotendeels in Chinese handen, en Beijing aarzelt niet dit monopolie als wapen tegen zijn rivalen te gebruiken. Vandaar dat Washington praat met iedereen die de VS aardmetalen kan bieden, dus ook met Myanmarese generaals.
Die willen op hun beurt af van de vele sancties. Ze zien internationale erkenning als de weg naar buitenlands geld en investeringen. Daarom maakten ze ook een draai inzake Aung San Suu Kyi, de in 2021 afgezette leider. Na bijna zes jaar detentie stonden ze haar enkele boeken, brieven en een telefoongesprek met haar zoon toe.
Hoe kansrijk is de Amerikaanse jacht op aardmetalen?
Aardmetalen winnen in Myanmar, bijvoorbeeld in ruil voor opheffing van Amerikaanse sancties tegen de junta, is ontzettend lastig. Myanmar is een van de grootste producenten van aardmetalen ter wereld, maar de gesprekspartners van Washington hebben nu juist weinig controle over gebieden waar de meeste van de ruim zeshonderd Myanmarese mijnen zich bevinden. Daar zijn krijgsheren de baas die behoren tot verschillende etnische minderheden, die soms tegen elkaar en soms gezamenlijk tegen het generaalsregime vechten. Deze gewapende groeperingen luisteren eigenlijk alleen naar China, als afnemer van vrijwel alle Myanmarese aardmetalen.
Zelfs voor de gewiekste Chinezen is Myanmar een lastige werkomgeving door de burgeroorlog, de welig tierende criminaliteit en de ingewikkelde politieke verhoudingen tussen een veelvoud aan strijdende partijen. De Chinezen hebben hun handen vol aan het veiligstellen van zijn economische belangen aan de lange grens tussen Myanmar en China en dieper in het zuiden, waar ze grote plannen hebben voor een economische corridor naar de Golf van Bengalen. Zelfs als Beijing Amerikanen bij de aardmetalen toelaat, is het nog de vraag of het ze in zo’n gecompliceerde situatie lukt de mineralen uit de grond te halen.
Zijn meer landen bezig hun verhoudingen met Myanmar te normaliseren?
Mensenrechtenorganisaties en Myanmarese activisten zijn geschokt over de transactionele stijl waarmee de Amerikanen omgaan met een van de meest meedogenloze regimes ter wereld. Aziatische regeringen doen dat echter al veel langer: sinds Min de oneerlijk verlopen verkiezingen begin dit jaar heeft gewonnen, lag voor hem in zijn nieuwe burgerfunctie als president deze zomer de rode loper klaar in Thailand, Vietnam, Maleisië, Laos, Cambodja, India, Rusland en China.
Zelfs Aziatische regeringsleiders die na de coup niets wilden weten van het generaalsregime ontvangen hem nu. En het is niet ondenkbaar dat Myanmar weer mag meedoen bij regionale praatclubs zoals de Association of Southeast Asian Nations (Asean).
Wordt er nog aan vrede in Myanmar gewerkt?
Asean is de organisatie waarop Thailand en andere Zuidoost-Aziatische landen hun hoop hebben gevestigd voor een vredesproces dat een einde maakt aan de burgeroorlog die nu al ruim vijf jaar duurt. Door het geweld zijn duizenden burgers omgekomen, miljoenen Myanmarezen op drift geraakt en de economie onderuitgegaan.
Opvallend is de aandacht voor Myanmar vanuit Japan, een land dat verstoken is van aardmetalen omdat China de toevoer daarvan naar Japan al een jaar afknijpt. Regelmatig bemiddelt zowel Japan als China tussen verschillende strijdende partijen, gedreven door hun onderlinge concurrentiestrijd om invloed in Myanmar. Die wedijver tussen Tokio en Beijing speelt ook in andere Zuidoost-Aziatische landen.
In Myanmar richt Beijing zich vooral op de gebieden waar de Chinese economische belangen het grootst zijn, zoals de noordelijke deelstaat Shan aan de oostgrens met China en de zuidelijke deelstaat Rakhine. Soms worden er na Chinese bemiddeling plaatselijke wapenstilstanden gesloten, die meestal snel sneuvelen. Tegelijkertijd is Beijing niet te beroerd de junta wapens te verkopen. In het wetteloze grensgebied tussen Myanmar en China bestaat bovendien een levendige zwarte handel, waardoor ook krijgsheren aan Chinees wapentuig komen.
Japan pakt het anders aan met geld voor ontwikkelingshulp en de inzet van een bekende filantroop, Yohei Sasakawa, die Min en kompanen probeert te verleiden tot vredesbesprekingen. Tot dusver krijgt echter zelfs de meest gehaaide Aziatische bemiddelaar geen vat op de generaals en krijgsheren in Myanmar.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant