Op 28 oktober viert Lady Liberty haar 140ste verjaardag. Haar gezicht voldoet aan een universeel schoonheidsideaal: het is volmaakt symmetrisch. Waar komt die voorkeur voor symmetrie vandaan?
onderzoekt voor deze serie of we gebaat zijn bij meer rust, reinheid en regelmaat in ons leven.
Op 28 oktober 1886 trok beeldhouwer Frédéric-Auguste Bartholdi in New York trots de Franse vlag van het gezicht van het kolossale, koperen beeld waaraan hij jaren had gewerkt en dat officieel La Liberté éclairant le monde heet, maar beter bekend is onder de naam Lady Liberty.
Het 93 meter hoge Vrijheidsbeeld, van een stevig skelet voorzien door Gustave Eiffel, was een verjaardagscadeau van Frankrijk aan de VS. Het project was in 1865 bedacht door de Franse jurist en abolitionist Édouard Laboulaye, groot bewonderaar van de Amerikaanse democratie, die de toen bijna honderdjarige republiek na de burgeroorlog en de moord op president Lincoln een hart onder de riem wilde steken. Het beeld symboliseert tevens vreugde over het afschaffen van de slavernij.
In Parijs wordt de 140ste verjaardag van Lady Liberty deze maanden gevierd met twee tentoonstellingen. In het Musée des Arts et Métiers staat de techniek achter het beeld centraal, in Musée d’Orsay wandel je met behulp van virtual reality door de ontstaansgeschiedenis. Beide tentoonstellingen zijn zeer de moeite waard, maar één vraag blijft onbeantwoord: wie stond model voor het gezicht van de vrouw, nu dof en kopergroen maar ooit glanzend en roodbruin?
Hoeveel rust, reinheid en regelmaat heeft een mens nodig? Volkskrantverslaggever Wilma de Rek, tevens auteur van het boek Rust, reinheid en regelmaat, gaat in een serie op zoek naar antwoorden. Lees hier de andere artikelen terug.
Niemand die het weet, wel zijn er theorieën. Volgens de een was het model Bartholdi’s moeder, volgens een ander Isabelle Boyer (echtgenote van Isaac Singer, uitvinder van de naaimachine) en een bordje bij een vrijheidsbeeld in het Rotterdamse museum Feniks suggereert dat het een onbekende zwarte vrouw was.
Daar zijn nog wel wat suggesties aan toe te voegen. Zo deelt Lady Liberty duidelijk trekken met Marianna Russell, een van de muzen van Bartholdi’s tijdgenoot en collega Auguste Rodin. Ook zou ze een zusje kunnen zijn van de dappere Marianne die steeds maar weer rellen op de Place de la République in Parijs moet trotseren, in 1883 gemaakt door Léopold Morice. En natuurlijk zijn er overeenkomsten met de Romeinse godin Libertas, of liever gezegd: met de voorstelling die mensen zich van deze en andere godinnen uit de klassieke oudheid hebben gemaakt.
Wellicht weerspiegelt het gezicht van Lady Liberty boven alles een universeel schoonheidsideaal. Kaarsrechte neus, volle lippen en vooral: volmaakte symmetrie. Want iedereen vindt een regelmatig, symmetrisch gezicht mooi. Dat vonden ze in de oudheid, in de 19de eeuw en dat vinden we nog steeds.
Maar waarom?
Voor het antwoord op die vraag moet je diep in onze evolutionaire wordingsgeschiedenis graven, dus sta ik op een druilerige donderdag samen met evolutiebioloog Nico van Straalen van de Vrije Universiteit op zijn Amsterdamse werkkamer naar het skelet van een chimpansee te staren. Het hoofdje van dat dier lijkt net zo symmetrisch als dat van de mens. En dat is het ook, zegt Van Straalen: ‘Die links-rechts symmetrie zie je bij alle tweezijdig symmetrische dieren.’
Tweezijdig symmetrische dieren, legt Van Straalen uit, zijn alle dieren die een voorkant, een achterkant, een onderkant en een bovenkant hebben, plus twee zijkanten die elkaars spiegelbeeld vormen. ‘Die tweezijdige symmetrie deed ongeveer 700 miljoen jaar geleden zijn intrede. Wormen, insecten, slakken, ze zijn allemaal tweezijdig symmetrisch.’ En alles wat daarna kwam dus ook, tot aan de zoogdieren en mensen toe.
Niet alle onderdelen in ons lijf worden in tweevoud aangelegd. Van Straalen: ‘Het darmkanaal, evolutionair ons oudste orgaan, is in oorsprong één buis. We hebben één hart, één zenuwstelsel, één lever, één milt. Maar de hele organisatie van de wervelkolom is tweezijdig symmetrisch. We hebben twee hersenhelften, twee longen, en bijna alles aan de buitenkant komt in tweevoud, zoals de ledematen.’ En die symmetrie zit dus ook in het gezicht: twee oren, twee ogen, twee neusgaten en twee kaken. Oké, één mond; maar de linker- en rechterkant daarvan zijn meestal redelijk symmetrisch.
Links en rechts zijn nooit helemáál hetzelfde, zegt Van Straalen. Over het algemeen is de symmetrie in het gezicht het grootst in de leeftijd van 18-25 jaar, als ook de vruchtbaarheid zijn hoogtepunt bereikt. ‘Alles aan je lichaam en dus ook aan het gezicht verandert voortdurend, je huid vernieuwt zich, gaandeweg ontstaan er links en rechts kleine afwijkingen.’
Bovendien treedt bij het ouder worden ontwikkelingsinstabiliteit op, die in verband wordt gebracht met stress. ‘Ook daardoor ontstaan er kleine verschillen tussen de rechter- en linkerkant. Die verschillen kunnen een indicatie zijn voor een minder goede gezondheid. Als mensen de voorkeur geven aan een symmetrisch gezicht, dan is dat dus omdat ze zoeken naar een partner die jong, vruchtbaar en zo gezond mogelijk is – zo werkt seksuele selectie – en voor een deel kun je dat zien aan die symmetrie.’
Het verband tussen gezondheid en symmetrie is overigens niet heel hard. Van Straalen: ‘Uit een metastudie aan de Universiteit van Antwerpen kwam naar voren dat veel studies te weinig proefpersonen hadden gebruikt. Ook de wel aangetoonde effecten bleken bijzonder klein. Die voorkeur voor symmetrie, of voor bepaalde geuren, zijn dingen die hooguit in de marge een rol spelen. Ik denk dat niemand die op zoek is naar een partner aan shirtjes gaat ruiken of gezichten opmeet.’
Bij Lady Liberty valt nog iets anders op: haar krachtige, zeg maar gerust mannelijke kaaklijn. Als je bedenkt dat de kaak bij mensachtigen kleiner werd naarmate hun hersenen in volume toenamen, heeft die voorkeur van sommige mensen voor een brede kaaklijn wel iets grappig-ironisch.
‘Er is een vrij sterke correlatie tussen testosterongehalte en een uitgesproken kaaklijn’, zegt Nico van Straalen. ‘Dat rare, vlakke gezicht dat wij hebben is echt iets van homo sapiens; onze voorouders en ook de neanderthalers hadden een vooruitstekende kaak. Bij het Vrijheidsbeeld zal het vooral gedaan zijn om het gezicht een zekere stoerheid te geven.’
En stoer is ze, ook op haar 140ste. Joyeux anniversaire, mooie Lady Liberty. Hou vol!
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant