Powerport Moerdijk moet met ‘Powerport’ een soort reuzenstopcontact worden met meer zware industrie, een hoogspanningsstation, batterijopslag, voorzieningen voor ondergrondse leidingen en een waterstoffabriek. Maar sinds het kabinet met een alternatief scenario kwam, vrezen de omliggende dorpen dat vooral zij de dupe worden.
Het dorp Moerdijk moet, al dan niet deels, plaatsmaken voor oprukkende industrie. Maar tegelijkertijd is er nieuwbouw om ouderen te huisvesten.
Ze zijn verontwaardigd. Over het gebrek aan openheid. De gemeenteraad van de gemeente Moerdijk had staatssecretaris Jo-Annes de Bat (Klimaat en Groene Groei, CDA) uitgenodigd voor een gesprek over de kabinetsplannen voor hun gemeente en hij liet weten daar wel voor te voelen. „Maar alleen met een paar gemeenteraadsleden, en zonder pers”, foetert VVD-gemeenteraadslid Jolijn Koevoets.
Ze toont de brief met het antwoord van De Bat. Hij laat weten dat het „goed” is om met elkaar „van gedachten te wisselen en perspectieven te delen”. Maar tegelijk, stelt hij, „gaat dit ook over vertrouwen in elkaar. Een gesprek daarover voer je van hart tot hart met elkaar en in beslotenheid”. Koevoets: „De staatssecretaris houdt de kaarten tegen de borst. Er worden achter gesloten deuren beslissingen genomen en de bewoners blijven in het ongewisse. Dat is frustrerend.”
De „achterkamertjespolitiek” zit veel bewoners en bestuurders van de gemeente Moerdijk dwars. En wat hun nog bozer maakt, is dat ze enkele maanden geleden opnieuw in onzekerheid zijn gebracht over wat het kabinet voor heeft met ‘Powerport’, het project om de industrie te verduurzamen en de wijde omgeving van Moerdijk tot een soort stopcontact van Nederland te maken.
„Het is alsof een gigantische skippybal met grote kracht onder water wordt gehouden”, zegt voorzitter Bjorn van Pruijssen van de ‘stadstafel’ in Klundert, dat tot de gemeente behoort. „Op enig moment zal die bal worden losgelaten, en staat hier ineens overal industrie, zonder dat iemand daar een concrete toelichting over heeft gegeven. Dat zou heel kwalijk zijn.”
Eind vorig jaar lag er, na jaren onderhandelen, een voornemen van Rijk, provincie Brabant en Moerdijk om een beperkt deel van de gemeente te bestemmen tot een extra industriegebied van 450 hectare, min of meer naast het bestaande industriegebied, met wellicht meer zware industrie plus een hoogspanningsstation, batterijopslag, voorzieningen voor ondergrondse leidingen zoals een compressorstation en een waterstoffabriek. Voor dit ‘reuzenstopcontact’ zou dan wel het dorp Moerdijk met 1.100 inwoners moeten wijken, iets waarvan twaalf jaar geleden ook al sprake was, na een advies van een commissie onder voorzitterschap van VVD-prominent Ed Nijpels.
En wat deed het nieuw aangetreden kabinet? Dat koos een half jaar geleden plotsklaps voor onderzoek naar een alternatief scenario, „waarbij een kleinere uitbreiding van het haven- en industriecluster Moerdijk wordt gerealiseerd, waarbij het dorp Moerdijk kan blijven bestaan”, aldus staatssecretaris De Bat in een brief aan de Tweede Kamer.
Goed nieuws, zou je veronderstellen. Maar daar denken ze in de gemeente Moerdijk heel anders over. Ze geloven niet dat er ineens ruim tweehonderd hectare minder ruimte nodig is voor de ‘verduurzaming’ van de zware industrie; ze denken dat op langere termijn het dorp Moerdijk hoe dan ook zal moeten wijken; en ze vrezen dat de komende jaren op veel meer locaties industriële installaties zullen verrijzen. Zodat niet alleen het voortbestaan van het dorp Moerdijk onzeker blijft, maar ook de leefbaarheid wordt bedreigd in alle andere kernen van de uitgestrekte gemeente Moerdijk, zoals Zevenbergen, Klundert, Zevenbergschen Hoek en Langeweg. Samen goed voor 25.000 inwoners.
„Het is fijn om het dorp Moerdijk te kunnen redden”, zegt Bjorn van Pruijssen, voorzitter van de ‘stadstafel’ Klundert. „Maar de druk op de ene plaats verlichten betekent de druk op een andere plaats vergroten. Net als bij een waterbed.” In Klundert vrezen ze vooral meer geluidsoverlast van nieuwe zware industrie of een compressorstation voor ondergrondse leidingen.
De huidige inwoners van het dorp Moerdijk „krijgen de illusie dat ze gered worden”, zegt Nico van Drimmelen, fractievoorzitter van het CDA in de gemeenteraad van Moerdijk. Een redding is onwaarschijnlijk, is de communis opinio. VVD-raadslid Koevoets: „Laten we even veronderstellen dat het dorp inderdaad behouden kan blijven en dat er hier verder ook veel minder ruimte nodig. Dan hangen wij de vlag uit. Maar dat is niet wat ons drie jaar lang is verteld. Er moet wel degelijk veel worden gebouwd. Alles staat nog op papier. Over tien jaar komen er weer andere plannen.”
Bewoners en bestuurders hebben de indruk dat alles waarover ze de afgelopen jaren hebben onderhandeld, voor niets is geweest. „We zijn weer terug bij af”, zegt Yvon van Nieuwenhuijzen van land- en tuinbouworganisatie ZLTO. Ze legt uit dat uit twee scenario’s, ‘oost’ en ‘zuidoost’ voorlopig voor ‘oost’ was gekozen om ‘Powerport’ te realiseren. Van Nieuwenhuijzen: „En nu ligt er een derde scenario en is er ineens zogenaamd veel minder ruimte nodig. Terwijl er veertig grote en kleine projecten op stapel staan. Dat gaat straks allemaal gewoon door.”
Volgens Van Nieuwenhuijzen was gekozen voor een integraal plan, waar iedereen het over eens was met „logische combinaties” en met aandacht voor brede welvaart van bewoners. „In plaats daarvan komt hier straks een soort pacman steeds opnieuw hapjes uit verschillende delen van het landschap nemen.” VVD-raadslid Jolijn Koevoets spreekt van een„ klassieke salamitactiek, tot er uiteindelijk helemaal niets meer over is.”
Tijdens een tocht door het buitengebied van Moerdijk wordt duidelijk wat dit landschap de komende jaren te wachten staat. Er wordt gebouwd aan enorme masten van het nieuwe hoogspanningsnet tussen het Zeeuwse Rilland en het Brabantse Tilburg. Er zijn plannen voor de aanleg van de ‘Delta Rijn Corridor’, een reeks ondergrondse leidingen voor het transport van waterstof en CO2 tussen Rotterdam en Duitsland, alsmede de Delta Schelde Connectie tussen Rotterdam en Antwerpen voor het transport van CO2. Er wordt gezocht naar locaties voor nieuwe industrie; een batterijopslag; een waterstoffabriek; en een compressorstation.
En wat de bewoners van het buitengebied nog het meest heeft geschokt, is dat het kabinet onlangs alvast z’n voorkeur heeft uitgesproken voor de bouw van een enorm hoogspanningsstation, middenin de weilanden, buiten het oorspronkelijke gebied ‘oost’, inclusief vermoedelijk installaties voor de aanlanding van windenergie op zee.
Naast de mogelijke locatie van het toekomstige hoogspanningsstation van TenneT, aan de Krukweg, woont Adwin Barel, voorzitter van de Stichting Bewoners Buitengebied Moerdijk. „Iedereen heeft het altijd over het dorp Moerdijk”, vertelt hij. „Het buitengebied wordt niet gezien. Wat er ook gaat gebeuren, wij zijn in elk scenario altijd het haasje.” Naast het erf van de voormalige boerderij, op een klein weiland, scharrelen nog wat schapen. „Nog wel.”
Er zijn, vertelt Barel, sinds de jaren zestig al ruim driehonderd woningen en boerderijen in het buitengebied van Moerdijk verdwenen, door oprukkende industrie en infrastructuur. Zes generaties hebben hier op zeer vruchtbare grond geboerd, tot de vader van Barel moest stoppen vanwege de voorgenomen aanleg van een industrieel park. Barel: „Hij heeft zich laten omscholen, en is verder gegaan in de makelaardij. Later kwam er een kleiner plan, maar sindsdien kunnen we niet meer boeren.” Zelf werkt hij als it’er. Barel: „Elke keer komt er weer een nieuw project. Maak eindelijk eens een groot integraal plan voor de komende vijftig jaar, dat voor iedereen aanvaardbaar is. Geef duidelijkheid.”
De inwoners van het dorp Moerdijk zijn niet ontevreden dat zij er wellicht toch kunnen blijven wonen. „De huidige voorkeurslocatie voor het hoogspanningsstation ligt ver buiten het dorp, dus dat is voor ons voortbestaan de meest gunstige optie”, zegt Pim Meijer, vertegenwoordiger van de ‘dorpstafel’ Moerdijk.
Onduidelijk is wel of de zogenoemde Moerdijkregeling voor huiseigenaren blijft bestaan; die houdt in dat als inwoners van het dorp willen verhuizen, de gemeente garandeert dat zij 100 procent van de waarde van het huis krijgen. Tegelijk vrezen de inwoners het „zwarte scenario” dat door het uitblijven van een duidelijk plan het dorp uiteindelijk hoe dan ook zal verdwijnen. Pim Meijer: „Als de regeling voor huiseigenaren verdwijnt én er komt toch weer industrie bij, dan is het dorp ten dode opgeschreven.”
Ook raadslid Jolijn Koevoets verwacht niet dat de claims op de ruimte ineens zullen verdwijnen. „Er ligt hier een haven van nationaal belang. Kun je die uitbreiden zonder het gebied naast het dorp Moerdijk? Nee, toch?” Het dorp raakt in de nieuwe plannen van het kabinet „volledig ingesloten” tussen industrie, spoorlijnen, snelwegen, windmolens, huisvesting van arbeidsmigranten, hoogspanningsstation, aanlandingen van windenergie uit zee en kabel en leidingtracés, schreef VVD-wethouder Danny Dingemans van Moerdijk eerder in een geheime notitie aan de raad.
Staatssecretaris Jo-Annes de Bat ontkent via een woordvoerder dat hij alleen in beslotenheid wil praten; hij is in gesprek met ‘dorpstafels’ en ‘stadstafels’, maar schrikt terug voor de gehele gemeenteraad. Dat zou strijdig zijn met spelregels van de democratie; een staatssecretaris debatteert met het parlement en niet met een gemeenteraad, dat doet een college van burgemeester en wethouders.
Ook laat De Bat weten dat de voorkeurslocatie voor het hoogspanningsstation „nog geen definitief besluit” is en „dat er geen onomkeerbare besluiten worden genomen, zonder de samenhang van de brede ontwikkelingen rondom Powerport”.
Omwonenden geloven er niet veel van. „Dit voorlopige besluit is een voorzetje”, meent ZLTO’er Yvon van Nieuwenhuijzen. De bouw van het hoogspanningsstation zal er komen en bovendien een „aanzuigende werking” hebben op industrie. „De staatssecretaris zegt dat er wellicht minder ruimte nodig is voor de industrie. Maar met de bouw van zo’n hoogspanningsstation kun je zware stroomaansluitingen realiseren.”
Dat denkt ook Tiemen Verhoeks, die aan de rand van het gebied woont, in het dorp Zevenbergschen Hoek. Die vreest bovendien dat al die nieuwe industrieën niet, zoals in de inmiddels afgevallen twee scenario’s, ordentelijk worden neergezet, maar als „spetters in het landschap” opduiken, zegt de secretaris van de ‘dorpstafel’ Zevenbergschen Hoek. Verhoeks: „Er moet een totaalplaatje worden gemaakt. Als uit dat totaalplaatje blijkt dat bijvoorbeeld mijn huis eraan moet geloven, dan begrijp ik dat. Maar dit niet. Je kunt niet een keuze voor dat hoogspanningsstation maken zonder naar het totaalplaatje te kijken.”
De dorpelingen zeggen sowieso al slechte ervaringen te hebben met TenneT, bij de aanleg van een ander project, het nieuwe hoogspanningsnet tussen Rilland en Tilburg, waarbij ondanks „beloften” na wel „vijftig bewonersavonden” een voor Zevenbergschen Hoek ongunstig tracé werd gekozen. ”De opzet van Powerport was een totaalplan„, zegt Verhoeks. „Maar vervolgens wordt de minister van Ruimtelijke Ordening buitenspel gezet en is het ineens de staatssecretaris van Klimaat en Groene groei die doet wat TenneT wil. Die zegt tegen hem: als jij je energieopgave wilt halen, dan moet je goed naar ons luisteren, en wat wij willen is op die goedkope locatie aan de Krukweg dat station bouwen.”
De provincie Brabant stelt de bestuurders en inwoners van Moerdijk gerust. Of er met minder ruimte voor industrie volstaan kan worden is nu juist onderwerp van onderzoek. De provincie herinnert eraan dat volgens eerder gemaakte afspraken over het nieuwe, alternatieve scenario de vraag is „of het behoud van de kernen, de leefbaarheid en brede welvaart voor het gehele gebied gelijktijdig, geloofwaardig en structureel kan worden versterkt”. En dat houdt het volgende in, aldus een woordvoerder: „Wij gaan er niet vanuit dat een groter gebied in de gemeente overlast gaat ervaren.”
Laatste nieuws zijn berichten dat Shell Moerdijk, het grootste bedrijf, overweegt te stoppen. Tiemen Verhoeks: „De plannen zijn bedoeld om de bestaande industrie te vergroenen. Maar als die industrie er straks niet meer is? Wat dan?”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie