Bosbranden Al maanden woeden in Indonesië hevige bosbranden, die behalve veel ecologische schade ook hevige rookoverlast veroorzaken in de buurlanden. Maar Jakarta wuift de klachten weg. „De zuurstof die jullie normaal inademen komt ook uit onze bossen.”
De honderdduizenden toeschouwers bij de Grand Prix van Singapore hadden dit jaar slecht zicht op het doorgaans spectaculaire decor van luxe wolkenkrabbers. Een dikke, gele smog onttrekt die al weken aan het zicht, nu het naburige Indonesië wordt geteisterd door de ernstigste bosbranden in jaren. Hoewel de luchtkwaliteit door de autoriteiten als „ongezond” werd gekwalificeerd, ging de race gewoon door, en dus kon de uiteindelijke winnaar Max Verstappen opgelucht ademhalen – al moest hij daarna wellicht hoesten.
Maar de glamour was er wel af, schrijft de Atjehese socioloog Ahmad Humam Hamid in The Jakarta Post. Typisch Zuidoost-Azië, stelt hij, hoe een luxesportevent plaatsvindt tegen de achtergrond van ernstig falend milieubeleid.
De Formule 1 is niet het grootste slachtoffer van de luchtvervuiling. In de hele regio, tot aan de Filippijnen toe, ademen miljoenen mensen al weken achtereen giftige lucht in, honderdduizenden ontwikkelden longklachten. In Singapore deelt de overheid aan kwetsbare groepen gratis N95-maskers uit en overal in de stad zijn mondkapjes-automaten geplaatst.
De ontwrichting is groot: in Maleisië en Oost-Timor gingen scholen dicht. Studenten missen examens, vluchten en veerdiensten worden vanwege slecht zicht geannuleerd.
En met de maatschappelijke schade neemt ook de ergernis in de buurlanden van Indonesië toe. De Maleisische premier Anwar Ibrahim zei eerder deze maand tegen de Indonesische president Prabowo dat hij „onmiddellijk en effectief ingrijpen” verwachtte tegen de oorzaken van de smog, voor zijn doen harde woorden. Maleisië liet de kwestie ook op de agenda zetten van de vergadering van ASEAN, het samenwerkingsverband van Zuidoost-Aziatische landen, volgende maand. Dat maakte in 2002 al afspraken om grensoverschrijdende luchtvervuiling tegen te gaan, maar een bijbehorende dwingende aanpak ontbreekt.
De verwachting is ook nu niet dat de vergadering meer zal opleveren dan vrijblijvend overleg. ASEAN staat erom bekend dat de leden, in meerderheid autocratisch, zich niet snel in elkaars aangelegenheden mengen. En vrijwel alle ASEAN-landen zijn notoir laks in de aanpak van arbeids- en milieuschendingen van bedrijven.
De meeste branden in Indonesië, een jaarlijks fenomeen, zijn gevolg van brandstichting om akkers of bosgebieden vrij te maken voor het planten van gewassen. Volgens experts grijpt de vuurzee dit jaar zo catastrofaal om zich heen, doordat de ontbossing sinds 2025 – met het stimuleren van de plantageindustrie – weer is toegenomen. In Sumatra, Kalimantan en West-Papoea verzwolg het vuur alleen in juli en augustus al meer dan een half miljoen hectare bos en plantageakkers.
Sindsdien lijken de branden alleen maar te zijn toegenomen, maar de exacte cijfers van september zijn nog niet bekend. Dat is niet toevallig: de overheid beperkt de toegang tot deze informatie. Analisten die zonder toestemming gebruikmaken van digitale overheidskaarten met ontbossing en brandhaarden, kunnen zelfs tot negen jaar cel krijgen.
Buurlanden eisen een betere aanpak. Maar zij hebben boter op hun hoofd: begin oktober publiceerde Greenpeace een lijst van plantageconglomeraten die verdacht worden van brandstichting. Vier van de twintig houden kantoor in Singapore en Maleisië. De Singaporese milieuminister Grace Fu zei deze week te onderzoeken of de bedrijven vervolgd kunnen worden, maar moest toegeven dat het zonder medewerking van Indonesische autoriteiten lastig is om een zaak rond te krijgen. Inderdaad is daarvan nog weinig terechtgekomen.
Ook de Maleisische premier Anwar beloofde dat schuldige multinationals geen bescherming zouden krijgen. Maar ook over deze belofte heerst scepsis. Net als in Indonesië zijn de politieke elites van Maleisië en Singapore verweven met de belangen van oligarchen.
Intussen verloopt de bestrijding van de branden uiterst moeizaam. Indonesië heeft zo’n zeventigduizend blussers ingezet, deels vrijwilligers. „Het is moeilijker dan verwacht”, zei een verantwoordelijke militair tijdens een briefing aan president Prabowo. Er zijn een handvol blusvliegtuigen en zo’n vijftig helikopters beschikbaar, maar de vliegtuigen hebben moeite opstijgen in de hete rooklucht en bluswater is schaars. De aanhoudende droogte, veroorzaakt door het El Nino-fenomeen, verergert de situatie. Ook zouden gevaarlijke wilde dieren, zoals krokodillen en slangen, het blussen bemoeilijken.
Singapore en Maleisië boden deze week opnieuw hulp aan, maar tot nu toe was Indonesië daar niet happig op. „We kunnen het aan”, zei een Indonesische regeringsfunctionaris na het overleg met de president. Maar donderdag maakte Prabowo alsnog bekend enige buitenlandse steun te accepteren.
Dat zal ook de Indonesische bevolking op prijs stellen: die kampt met nog grotere gevolgen dan de buurlanden. Niet alleen zorgen de branden voor ernstige gezondheidsproblemen, bovendien liggen onderwijs en economische activiteiten in de getroffen regio’s al maanden stil. Ook bereikt het vuur steeds vaker bewoond gebied en zijn op sommige plekken mensen hun huis kwijt.
De exacte schade moet nog worden vastgesteld, maar het staat al vast dat het huidige bosbrandseizoen verwoestender is dan ooit. Dat geldt zeker ook voor de gevolgen voor de natuur: ecosystemen zijn onherstelbaar verwoest. Leefgebieden van zeldzame diersoorten – zoals de orang oetan – verdwijnen en veel dieren worden levend verbrand.
In Sumatra gingen mensen deze week de straat op om een betere aanpak en financiële hulp te eisen. Burgers in de getroffen gebieden – en politici in de buurlanden – willen dat de Indonesische president Prabowo de vuurzee uitroept tot nationale ramp, zodat een ruimer overheidsbudget vrijgemaakt kan worden en er minder beperkingen zijn voor aanvaarden van buitenlandse hulp. Maar dat vindt de Indonesische regering nog niet nodig.
De onvrede onder Maleisiërs en Singaporezen werd intussen belachelijk gemaakt door de Indonesische regeringswoordvoerder Syahganda Nainggolan. Niet klagen, schamperde hij, het vuur is een onvermijdelijk natuurfenomeen. Hij vond dat de buurlanden wel wat dankbaarder konden zijn: „Jullie ademen nu wat rook in, maar de zuurstof die jullie normaal inademen komt ook uit onze bossen.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie