Bijna veertig jaar geleden publiceerde Maartje Luccioni (1935) haar laatste roman, Het hart van Fabio Genovese. Het was het verhaal van een mislukt huwelijk en viel net als haar eerdere vier romans op door de openhartige manier waarop ze over vrouwelijke seksualiteit en overspel schreef. Hierna verdween Luccioni van het literaire toneel en leidde ze in Frankrijk een leven als gescheiden vrouw, moeder en lerares Engels.
Groot was mijn verbazing dan ook toen onlangs een nieuw boek van haar hand verscheen, Toen en nu getiteld. Het is non-fictie, maar dan zo mooi en indringend geschreven dat je je voortdurend in een kort verhaal waant.
In Toen en nu blikt Luccioni, die de achternaam van haar ex-man draagt, terug op haar leven en dan vooral op haar jeugd met haar modern denkende ouders. Ze vertelt erover met humor, gevoel voor ironie en tragikomische observaties gegoten in korte schetsen en sobere taal.
Haar vader is een onconventionele huisarts, die veel leest, Britse militairen als onderduikers heeft en ontsnapte krijgsgevangenen helpt. Haar moeder, afkomstig uit een welgesteld doktersmilieu, leert naast haar werk in de apotheek van haar man Spaans, Italiaans en Russisch. In hun villa aan de rand van Nijmegen probeert het stel zo goed en gewetensvol mogelijk de oorlog door te komen. Opgewekt, voor zolang het duurt, maar soms ook vervuld van angst.
Over die angst schrijft Luccioni op zo’n lichte toon dat je de ernst ervan eerst niet en daarna dubbel zo sterk voelt. En dat is knap. Zo slaapt ze in september 1944 tijdens de geallieerde bombardementen met haar ouders en broer in de kelder van hun huis. Daar identificeert ze zich met Daniël in de leeuwenkuil, die net als zij weerloos is „te midden van onafwendbaar gevaar”. Ze tekent hem na uit de oude kinderbijbel van haar moeder en maakt kruisen van zilverpapier, die ze onder haar kussen verbergt om ze af en toe tevoorschijn te halen als een „veldaltaar”. Ze zegt dan smeekbeden op, die ze keer op keer herhaalt. Als het gezin een paar maanden later weer boven kan slapen, vindt haar vader die kruisen, waarop hij zwijgt. En dan lees je: „Nu ik ondertussen zelf kinderen heb, denk ik dat mijn vaders gesloten gezicht duidde op een triest besef: dat ik banger was geweest dan hij toen had vermoed; een zoveelste voorbeeld van oorlogsellende.” In zo’n beschrijving zit meer leed vervat dan in een heel deel van Loe de Jongs oorlogsgeschiedenis.
Ook schrijft ze over luizen en DDT, voedsel- en schoenenschaarste, sigaretten als ruilmiddel, de arrestatie van dokters zoals haar vader die geen lid van de Artsenkamer willen worden, het verdwenen Joodse jongetje uit haar klas, de vrolijke Canadese militairen met wie haar ouders in 1945 bevriend raken. Het maakt van haar ervaringen een universeel verhaal, want in Oekraïne gaat het er niet heel anders aan toe. Misschien is dat ook wel het extraatje dat Luccioni je met dit mooie boekje schenkt.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie