EU-top Nadat president Trump hem opnieuw in de rug aanviel, probeert de Oekraïense president Zelensky zijn Europese vrienden eens te meer te verleiden tot meer dan alleen politieke warmte.
Voorzitter van de Europese Raad António Costa, de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen bij de EU-top van vrijdag.
Als de Oekraïense president Volodymyr Zelensky de vraag krijgt of hij als zondebok moet dienen voor de problemen waarin de Amerikaanse president Trump zich vlak voor tussentijdse verkiezingen bevindt – slechte peilingen, hoge benzineprijzen, oorlog in Iran – laat hij eerst een stilte vallen. Dan glimlacht hij ondeugend. En laat dan weer een stilte vallen. „Dat is mijn antwoord”, zegt hij, om vervolgens te vertrekken.
Het was de laatste vraag vrijdagmiddag tijdens een persconferentie in een afgeladen perszaal van de EU. Hoe hoog de druk ook oploopt, Zelensky’s gevoel voor timing laat hem nooit in de steek.
Eerder had hij betoogd dat Oekraïne het recht heeft zich te verdedigen tegen de agressie van Rusland én tegen pogingen van de VS om de sanctiedruk op Rusland eenzijdig te verminderen. Hij had ook een indringende boodschap voor Europa: „Als wij vallen, zullen twintig miljoen Oekraïners naar Europa komen.” Poetin, zei hij, zal ons vernietigen en ons eruit duwen. „Daarom vragen we: blijf sterk, verdedig ons land.”
Zelensky was donderdag al gearriveerd in Brussel. Hij was – weer eens – op vriendentournee. Na een gesprek met de Britse premier Andy Burnham in Londen en een ontvangst bij de Belgische koning stonden donderdagavond een-op-eengesprekken met zijn EU-vrienden op de rol, te beginnen met de Franse president Emmanuel Macron.
Vrienden heeft Zelensky hard nodig, zeker na een week waarin de Amerikaanse president Donald Trump, onmisbare bondgenoot, Oekraïne weer eens in de rug aanviel. De relatie tussen Zelensky en Trump liep met de dag verder uit de hand; als Trump een dolk ter hand neemt blijft het niet bij één stoot.
In een manoeuvre die deed denken aan de publieke vernedering die Zelensky februari vorig jaar moest ondergaan in het Oval Office sloot Trump vorig weekend een akkoord met de Russische president Poetin voor de levering van Russische diesel. In theorie betekent meer diesel op de markt lagere prijzen aan de pomp – en dat is met Amerikaanse tussentijdse verkiezingen voor de deur een aantrekkelijk idee. Het betekent óók meer inkomsten voor Rusland, dat probeert Oekraïne dit najaar met permanente luchtaanvallen op burgerdoelen op de knieën te dwingen. Trump koos voor Trump en voor Poetin.
Trump meldde ook dat Rusland en Oekraïne overeengekomen waren dat de twee elkaars energie-infrastructuur tijdelijk zouden ontzien. Oekraïne was overdonderd, maar hield zich twee dagen in. Rusland niet. Boos koos Oekraïne uiteindelijk voor het eigen belang en nam met drones weer een Russische raffinaderij onder vuur. Tot woede van Trump.
De VS zouden ook gedreigd hebben niet langer onmisbare inlichtingen te leveren aan Kyiv. En tijdelijk haperde het militaire zusje van het cruciale Starlink-internetsysteem dat de Oekraïense krijgsmacht gebruikt. Volgens Reuters kwam de opdracht om het systeem te vertragen rechtstreeks uit het Witte Huis – al zei het persbureau er niet bij van wie. Oekraïne gebruikt Starlink onder andere om zich te verdedigen tegen aanvallen met drones die voorzien zijn van straalaandrijving, legde Zelensky in Brussel uit. Als het systeem te traag is, functioneert die verdediging niet. Vrijdagmiddag was de snelheid opgevoerd, maar nog niet terug op het oude niveau.
Trumps nieuwste manoeuvres onderstreepten andermaal de kwetsbaarheid van Oekraïne én van Europa. De Deense premier Mette Frederiksen koos heldere woorden.
„Ik geloof dat de westerse alliantie nu zwakker is dan een paar dagen geleden. Vanaf het begin van de oorlog hebben we alles gedaan om ons te bevrijden van de afhankelijkheid van fossiele brandstof uit Rusland. We weten in Europa: als we iets kopen van de Russen, dan financieren we het vermoorden van Europeanen. Daar gaat deze oorlog over. Als je van Rusland koopt, dan financier je de Russische oorlogsmachine.”
Premier Rob Jetten noemde Trumps dieselafspraak „een belachelijke deal” en „een heel slechte keuze van Trump, hij kan er maar beter van afzien”. Op de vraag of Trump ook naar hem en andere Europese leiders zal luisteren, zei Jetten dat je vaak tegen Trump aan moet praten om hem iets duidelijk te maken.
„De Amerikaanse president overschat dat je Poetin uiteindelijk niet tot vrede kunt krijgen door heel vriendelijk met hem om te gaan. Het gaat er echt om meer druk op te voeren zodat de pijn in Rusland toeneemt en ze geen andere keuze hebben dan te onderhandelen.”
Hoe het met die onderhandelingen staat is moeilijk te zeggen. Amerikaanse onderhandelaars werken nog steeds aan een deal, maar tot nu toe was Rusland niet bereid om échte concessies te doen. Trumps methode wekte bovendien argwaan in Europa: hij probeert een deal te bereiken door concessies te doen aan Rusland en Oekraïne onder druk te zetten.
Was de dieseldeal een voorproefje van een veel verdergaande toenadering tot Rusland? Zelensky was bang voor een glijdende schaal: eerst diesel, dan gas, dan meer vrijheden voor banken en minder mensen op de sanctielijst. Alleen daarom moest hij protesteren tegen de dieseldeal.
Volgens Zelensky zijn de onderhandelingen voor Poetin slechts een „schijnvertoning”. Poetin is niet uit op vrede, „hij speelt spelletjes met woorden.” Poetin is helemaal niet geïnteresseerd in territoriale concessies van Kyiv. Poetin, zegt hij, wil Oekraïne „vernietigen.”
Jetten had er begrip voor dat Zelensky de aanvallen op de Russische infrastructuur had hervat. Zou hij Zelensky adviseren zich nu een beetje in te houden? „Nee. Uiteindelijk kan alleen hij bepalen hoe hij Oekraïne verdedigt. En we merken allemaal: met de Amerikanen is het balanceren tussen druk en dialoog.”
Zelensky schudt de hand van premier Andrej Plenkovic van Kroatië op de EU-top.
Vrijdagochtend mocht Zelensky aanschuiven bij de EU-top. Hij werd onthaald met bear hugs, ferme handdrukken en kussen in de lucht. Konden de EU-leiders hem meer bieden dan politieke warmte?
De EU is al de belangrijkste geldschieter van Kyiv. Eind vorig jaar leende de EU 90 miljard euro die in tranches aan Oekraïne wordt uitgekeerd. Maar in de loop van volgend jaar is de kas in Kyiv weer leeg. Diplomaten in Brussel schatten dat Oekraïne dan tussen 70 en 100 miljard nodig heeft om tekorten op zowel de civiele als de militaire begroting te dichten.
De vraag is waar dat geld vandaan moet komen. Een nieuwe EU-lening op de kapitaalmarkt? Of toch nog eens proberen om Russische tegoeden in Europa, die bevroren zijn maar niet onteigend, naar Oekraïne te sluizen. Vorig jaar hield België, waar een groot deel van het geld gestald is, zo’n constructie tegen omdat de risico’s voor België te groot zouden zijn en de EU-partners die risico’s niet wilden afdekken. De Deense premier noemde de tegoeden de meest voor de hand liggende route. België wilde er nog niets van weten.
Zelensky zei dat hij aan de Belgische premier Bart de Wever duidelijk had gemaakt dat hij niet wil dat Moskou ooit weer greep krijgt op de tegoeden. „Oekraïne wil daarom dat deze middelen worden vrijgemaakt, nog voordat Rusland erin slaagt ze terug te krijgen.”
Intussen zet Kyiv gestaag stappen op het moeizame en ellenlange pad naar EU-lidmaatschap. Eerder deze week werden onderhandelingen over nieuwe onderwerpen formeel gestart en voor het einde van het jaar zullen nieuwe stappen volgen. Maar op de korte termijn is het de vraag hoe Oekraïne weer een winter met voortdurende bombardementen kan overleven.
Oekraïne, zei Zelensky, „blijft vechten en blijft leven” en zal daarbij altijd zijn „waardigheid behouden”.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie