Nationaal Archief In september berichtte NRC dat het Nationaal Archief een aantal ingrijpende veranderingen wil doorvoeren, waaronder het staken van publiekstaken. Een motie daarover van Pro kon op een meerderheid in de Tweede Kamer rekenen. Maar hoe nu verder?
Belangstellenden bekijken documenten in het Nationaal Archief.
‘Collectiemakelaars’ gaan de collectie van het Nationaal Archief bij een groot publiek onder de aandacht brengen. Dat staat in de donderdag gepubliceerde ‘Visie Nationaal Archief 2027 – 2035’. Zij moeten het gat dichten dat ontstaat nu het Nationaal Archief heeft besloten te stoppen met publiekstaken, zoals tentoonstellingen en educatieve programma’s.
Berichtgeving over deze beleidswijziging in NRC zorgde voor ophef onder gebruikers en medewerkers van het Nationaal Archief. „Het wegbezuinigen van onderzoek en educatieve activiteiten ondermijnt de kennis bij het publiek over archieven – en daarmee het draagvlak van het instituut”, zei Maria Grever, emeritus-hoogleraar theoretische geschiedenis en historische cultuur aan de Erasmus Universiteit.
De ‘collectiemakelaars’, een vondst van de Collectie Overijssel, die ze enkele jaren geleden introduceerde, gaan „onderzoekers, musea, cultuurhistorische instellingen en andere archieven” wijzen op de collectie van het Nationaal Archief, staat in de toekomstvisie, zodat die kan worden ingezet voor „eigen onderzoek, publicaties, tentoonstellingen en onderwijs”.
Als voorbeeld noemt een woordvoerder de tentoonstelling over slavernij van 2021 in het Rijksmuseum. Waren er toen al collectiemakelaars geweest, zegt ze, dan waren die waarschijnlijk naar Amsterdam gegaan om het museum te wijzen op de vele koloniale archieven van het Nationaal Archief, met een schat aan informatie over het slavernijverleden van Nederland. Hoeveel collectiemakelaars voor het Nationaal Archief aan de slag gaan, en of culturele instellingen behoefte hebben aan hun diensten, is onbekend. „Dat zal de komende maanden duidelijk moeten worden.”
Ook andere punten van de toekomstvisie behoeven nadere uitwerking. Want wat gebeurt er nu het Nationaal Archief in Den Haag geen particuliere archieven meer opneemt? Daar ondergebrachte archieven van bijvoorbeeld het Rode Kruis, de KNVB, het COC en Stichting 1940-1945 bevatten een schat aan informatie voor met name onderzoekers, maar ook andere belangstellenden. „Vanwege een herijking van ons collectiebeleid en beperkte capaciteit, heeft het Nationaal Archief besloten geen aanbiedingen van particuliere archieven meer in behandeling te nemen”, staat op de website.
Een „zeer onwenselijke keuze” noemde voorzitter Willeke de Groot van de Koninklijke Vereniging Archiefsector Nederland (KVAN) de opnamestop eerder in een brandbrief aan OCW-minister Rianne Letschert. De stop vormt „een radicale breuk” met de bredere maatschappelijke taakopvatting die het Nationaal Archief al een kwarteeuw aanhangt. De Groot vreesde „negatieve precedentwerking”, omdat het Nationaal Archief een voorbeeldfunctie heeft, en de opnamecapaciteit van andere archieven nu al beperkt is.
In haar toekomstvisie stelt het Nationaal Archief dat de algemene rijksarchivaris, het Adviescollege Informatiehuishouding en Openbaarheid (ACOI) en de Raad voor Cultuur adviezen gaan opstellen „over hoe hiermee om te gaan”. Tot die tijd „continueert het Nationaal Archief het huidige beleid”.
Die tussenstap kwam na een motie van Pro-Kamerlid Mohammed Mohandis, die op een meerderheid in de Tweede Kamer kon rekenen. Mohandis vreest dat de opnamestop leidt tot „lacunes, die de mogelijkheden voor geschiedschrijving, waarheidsvinding en onderzoek naar maatschappelijke ontwikkelingen ernstig beperken”. Het afstoten van publiekstaken doet volgens hem „afbreuk aan de bijdrage van het Nationaal Archief dat bezoekers de inhoud van de dossiers op juiste waarde leren schatten”.
In een brief aan de Kamer, eerder deze week, ging minister Letschert in op beide punten van zorg. Met de inzet van collectiemakelaars wordt volgens haar „de kracht en expertise van het Nationaal Archief” benut. Ze onderschrijft „de belangrijke bijdrage” die particuliere archieven leveren aan „ons maatschappelijk- en cultureel erfgoed en collectief geheugen”. Daarom moet de archiefsector met „adequate handvatten” komen „om te kunnen bepalen welke particuliere archieven in de toekomst bewaard zouden kunnen worden”.
Onder het personeel van het Nationaal Archief heerst grote angst dat de koerswijziging een verkapte bezuinigingsoperatie is, en tot banenverlies zal leiden. Een woordvoerder zegt dat daar nog geen duidelijkheid over is. Wel duidelijk is volgens haar „dat de nieuwe visie nieuwe competenties vergt”. In de praktijk zal dat betekenen „dat er functies verdwijnen en nieuwe functies bijkomen”. Ook dáár moet de komende maanden meer duidelijkheid over komen.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie