Cyberveiligheid In filialen van supermarkt Albert Heijn raakten vooral de schappen met verse producten dinsdag snel leeg, nadat het bedrijf zondagmiddag was getroffen door een cybersecurityincident. „Ik schrok er wel van, we kennen dit niet.”
De Albert Heijn in winkelcentrum Oostpoort, in Amsterdam-Oost.
In het gangpad waar de schoonmaakmiddelen liggen, staat dinsdagochtend een dweilkar. Twee medewerkers zitten op hun knieën op de grond en maken met een doekje de plastic schotten schoon tussen de schappen. Doordat dinsdagochtend geen verse producten zijn geleverd bij de Albert Heijn aan het Land van Cocagneplein in Amsterdam-Oost heeft een deel van het personeel de handen vrij om ook de onderste schappen eens te poetsen. Een medewerker rijdt op een zoemend poetsapparaat door de gangpaden.
Vooral de verse producten – zuivel, vlees, groente en fruit – ontbreken sinds de supermarktketen een groot aantal IT-systemen zondagmiddag offline heeft moeten halen door een „cyberbeveiligingsincident”. Daardoor ligt het werk in een deel van de distributiecentra van Albert Heijn stil. De bakken waarin normaal tomaten en bananen liggen, zijn rond het middaguur al vrijwel leeg, ook de vrolijke blauwe zuil van Chiquita. Spruitjes en cassave zijn er nog volop. De eieren gaan hard. Met extra leveringen probeerde AH zijn winkels dinsdag alsnog zoveel mogelijk gevuld te krijgen.
Naast leveringsproblemen bij de winkels is de thuisbezorging van boodschappen bij Albert Heijn sinds maandag stilgelegd. De site en app van AH en zusterbedrijven Etos en Gall & Gall zijn niet bereikbaar. Datzelfde geldt voor de vijf Amerikaanse supermarktketens die onderdeel zijn van moederbedrijf Ahold Delhaize.
Bijna plechtig blijven mensen soms even staan voor de lege, zwarte schappen op de groenteafdeling. „Ik schrok er wel van”, zegt Roelie Salomons („ruim 83”) die met haar beide handen een krop ijsbergsla vasthoudt. „We kennen dit niet.”
Wat ze precies vreest, weet Salomons niet. „Het is een rare wereld, je weet niet welke kant het opgaat.” Maar voorbereid op noodsituaties is ze wel. Thuis heeft ze heeft „kaarsen, lucifers, water” en „dingen van Hak” op voorraad. Ze zocht tomaten maar die zijn rond het middaguur al vrijwel op. Tussen alle lege zwarte bakken liggen nog drie bakjes Looye honingtomaten, 3,99 per stuk. Dat vindt ze te duur. „Ik heb thuis nog wel wat liggen.”
„Dit is toch dystopisch?!” zegt de 35-jarige Marloes Groen naast wat lege rekken. Ze had wel gehoord dat er maandagavond een technische storing was bij Albert Heijn, maar dat die de dag erna al tot lege schappen heeft geleid, vindt ze „crazy”. „Zo kwetsbaar is het systeem dus.” Ze kwam onder meer voor komkommer om tzatziki mee te maken, maar die is op. Nu overweegt ze een „agv’tje”.
Onder normale omstandigheden is de levering aan Nederlandse supermarkten bijzonder strak geregeld. Winkels krijgen precies op tijd precies de juiste hoeveelheid producten. Dat ‘just-in-time’-systeem is efficiënt en zorgt ervoor dat boodschappen relatief goedkoop zijn. „Die efficiëntie kan een kwetsbaarheid zijn”, zegt Cindy van Rijswick, die voor de Rabobank onderzoek doet naar de voedingssector. „Maar als die systemen niet zo verfijnd waren, zou je door het jaar heen juist vaker lege schappen hebben. De schappen zijn bij grote ketens normaal gesproken zo vol doordat ze met data de vraag goed kunnen voorspellen en daar hun aanbod op afstemmen.”
De problemen bij Albert Heijn brengen de voedselzekerheid niet in gevaar, zegt staatssecretaris Silvio Erkens (Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, VVD) tijdens het vragenuur in de Tweede Kamer. De schappen zijn misschien wat leger, maar de winkels zijn nog altijd geopend. Bovendien zijn andere supermarktketens niet door de problemen getroffen.
Het kabinet werkt aan een „landelijk crisisplan voedselzekerheid”, dat volgend jaar af moet zijn. Daarin worden „precies dit soort scenario’s meegenomen”, zegt Erkens. Tegelijkertijd gaan de draaiboeken over „ingrijpendere scenario’s dan wat op dit moment plaatsvindt”, waarbij de voedselleveringen voor een langere periode verstoord raken en meerdere winkelketens problemen hebben. Op de vraag of bedrijven verplicht moeten worden om ook analoge terugvalopties te hebben, zegt Erkens dat dit „doordacht en gericht” moet gebeuren. „Weerbaarheid komt met een prijskaartje.”
In de loop van dinsdagmiddag meldt Ahold Delhaize dat de eerste systemen weer online komen. Over wat voor systemen dat zijn en wat er nou precies is gebeurd, wil het bedrijf niets zeggen zolang daar nog onderzoek naar wordt gedaan. Wel zegt het winkelconcern dat er geen aanwijzingen zijn dat er gegevens van klanten of medewerkers zijn gestolen.
Tegelijkertijd met het offline gaan van de Ahold-systemen werden een aantal Franse supermarktketens getroffen door een hack van hun koelsystemen. Die werden op afstand ingesteld op 50 graden Celsius, waardoor voedsel bedorven raakte en er zelfs branden uitbraken. Volgens het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) is er echter geen reden om aan te nemen dat die twee situaties met elkaar verband houden.
Met medewerking van Martine Kamsma.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie