is hoogleraar wetenschapscommunicatie aan de Universiteit Leiden en columnist voor de Volkskrant.
Aan het front in Oekraïne rijdt tussen de vrachtwagens met munitie, vrijwilligers met medische hulpgoederen en terreinwagens vol soldaten ook een busje vol met te kraken codes, kleurrijke plastic vormen en ingewikkelde puzzels. Het zijn de medewerkers van museum Cuboid die met een draagbare wiskundetentoonstelling op weg zijn naar kinderen die niet naar school kunnen.
Het is ongelooflijk. Terwijl het Russische leger Kyiv bestookte, begon in de Oekraïense hoofdstad een wiskundemuseum. Bij de opening, in het voorjaar van 2025, knipte president Volodymyr Zelensky met zijn vrouw Olena Zelenska een möbiusband door. Voor wie nog nooit gezien heeft wat er dan gebeurt: je maakt een möbiusband door van een strook papier één uiteinde een halve slag te draaien en daarna de twee uiteinden aan elkaar te plakken.
Deze band is anders dan een gewone ring van papier, omdat hij geen aparte binnen- en buitenkant heeft. Je kunt dat testen door in het midden van de möbiusband een lijn te trekken over de hele lengte van het papier. En daarna kun je, net als de Zelensky’s bij de opening van Cuboid, de band doorknippen over deze lijn. Je eindigt niet met twee losse banden, maar met één lange (ik vermoed dat er bij de opening in Kyiv is gesproken over de symboliek hiervan).
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Als je de foto’s van Cuboid ziet, lijkt het net het NEMO in Amsterdam, maar dan met meer wiskunde. En met cyrillische letters. Deze zomer kreeg het museum de Simon Norton-prijs van het Europees Wiskundig Genootschap voor zijn educatieve projecten, uitgevoerd in oorlogsomstandigheden en op plekken waar leerlingen en docenten ze het hardste nodig hebben.
Bij de prijsuitreiking laat waarnemend directeur Olena Kvachevska een video zien waarin Cuboid zichzelf voorstelt. Daarin zitten klassieke voorbeelden, bijvoorbeeld van hoe Britse wiskundigen tijdens de Tweede Wereldoorlog de Duitse Enigma-codes kraakten. Maar dan springt de video naar het heden, met beelden van de oorlog in Oekraïne, en klinkt: ‘Educatie is de frontlijn van de toekomst, wiskunde de strategische troef voor wederopbouw.’
Dit museum gaat over zoveel meer dan de vrolijke schoonheid van het doorknippen van een möbiusband. Kvachevska vertelt hoe moeilijk het is om het museum open te houden tijdens de oorlog. De meeste technici dienen in het leger. Het museum zit vaak zonder elektriciteit. Afgelopen winter was het buiten min 20 graden en kregen ze het museum niet warmer dan 4 graden. Toch kwamen er duizenden bezoekers en de temperatuur in het gebouw liep op door mensen die elkaar warm hielden.
Cuboid wil meer zijn dan alleen een museum, daarom reizen medewerkers met hun draagbare tentoonstelling door het land, ook naar de frontlinie. Met hun eigen generatoren kunnen ze zelfs in schuilkelders activiteiten organiseren.
‘Het helpt kinderen om de moed erin te houden’, vertelt Kvachevska. ‘Natuurlijk zijn kinderen in Oekraïne niet vanzelfsprekend dol op wiskunde. Ze vinden het vaak moeilijk. Maar Cuboid laat ze spelen, laat ze iets ontdekken, laat ze zich even veilig voelen. Veel kinderen huilen als de tentoonstelling weer moet doorreizen naar de volgende plek.’
Wiskundigen zeggen graag dat wiskunde overal is, net als zuurstof. De dappere medewerkers van Cuboid maken dat ook echt waar. Slava Ukraini!
Vragen en inspiratie voor deze column: ionica@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant