Gershwin Bonevacia Dichter, schrijver en theatermaker Gershwin Bonevacia (34) herlas Dubbelspel van Frank Martinus Arion. ,,In zijn werk herken ik iets van de schrijver die ik zelf wil zijn.”
,,Als Curaçaoënaar kende ik Dubbelspel van Frank Martinus Arion al lang voordat ik het las. Toen ik op de middelbare school begon poëzie te lezen en te schrijven, werd het boek me van alle kanten aangeraden. Het voelde als Turks fruit: een klassieker die iedereen geacht wordt te kennen. Misschien stelde ik het daarom juist uit.
Pas op mijn vierentwintigste kwam ik via een omweg alsnog bij Arion terecht. Ik verbleef in die periode veel op Curaçao voor onderzoek naar de ontstaansgeschiedenis van het Papiaments en las zijn proefschrift over de West-Afrikaanse en Creools-Portugese oorsprong van de taal. Zijn wetenschappelijke werk en zijn manier van denken over taal maakten me nieuwsgierig. Daarna ben ik zijn literaire werk gaan lezen, te beginnen met Dubbelspel.
Ik ben blij dat ik ermee heb gewacht. Het boek behandelt overspel, macht, status, vriendschap, verraad en maatschappelijke ongelijkheid. Ook het koloniale verleden loopt er als een rode draad doorheen. Als ik het op mijn vijftiende of zestiende had gelezen, had het waarschijnlijk indruk gemaakt, maar veel van die lagen zou ik niet hebben gezien.
Centraal staat een groep mannen die iedere zondag domino speelt. Ze zitten onder een boom, in de schaduw, en iedere zet krijgt betekenis. Het spel heeft iets van schaken: je moet vooruitdenken, de ander lezen en je positie bewaken. Op Curaçao is domino meer dan tijdverdrijf. Een overwinning kan iemand die in het dagelijks leven arm is of klein wordt gehouden, even het gevoel geven dat hij rijk, slim en machtig is.
Terwijl de mannen iedere zondag samen domino spelen, zijn ze vrienden, rivalen en tegenstanders. Jaloezie, geheimen en machtsverschillen zitten voortdurend onder het spel verborgen. Samen belichamen de personages voor mij de Curaçaose gemeenschap en haar complexiteiten.
Dat maakt het boek confronterend, zonder een afrekening of een aanklacht te worden. Arion schrijft zo treffend dat je als Curaçaoënaar de personages niet op afstand kunt houden. Je kent de taxichauffeur die veel drinkt maar alles voor zijn vrouw overheeft. Je kent de man die iets meer welvaart heeft en zich daardoor boven anderen probeert te plaatsen, bijna door zo wit mogelijk te leven. Je herkent de vrouw die om te overleven keuzes maakt die van buitenaf moeilijk te begrijpen zijn.
Ook de titel is gelaagd. Dubbelspel verwijst naar domino, maar evengoed naar overspel, bedrog en de geheimen tussen de personages. Bij het herlezen viel me vooral het thema vernedering op: wat armoede en schaamte met iemand doen en welk gedrag daaruit kan voortkomen. Ook zag ik scherper hoe belangrijk de vrouwen zijn. Hun keuzes zijn niet alleen onderdeel van het bedrog, maar ook een poging om los te komen van wat hen klein houdt.
Arion werpt een filosofische blik op een hele gemeenschap, maar zijn taal blijft fijngevoelig en poëtisch. In zijn werk herken ik iets van de schrijver die ik zelf wil zijn. Het boek toont de schoonheid van Curaçao én wat er schuurt. En het brengt me dichter bij een verleden dat ik niet zelf heb meegemaakt, bij het eiland van mijn vader en opa.”
In de rubriek ‘Teruglezen’ vertellen boekenliefhebbers over een werk dat in het verleden veel indruk op hen heeft gemaakt.