Ruimte In de ruimte kan grof worden verdiend en worden oorlogen gewonnen of verloren. Op initiatief van president Emmanuel Macron bogen politiek en industrie zich deze week over de koers van Europa. Amerikaanse bedrijven bleven weg, onder druk van Washington.
De Franse president Emmanuel Macron spreekt woensdag de aanwezigen toe op de de International Space Summit 2026 in het Grand Palais in Parijs.
Donderdagochtend, Parijs. Benjamin Haddad, de Franse staatssecretaris voor Europa, kijkt op zijn telefoon terwijl hij voor een reusachtig model van de Ariane 6-draagraket wacht op internationale collega’s. Tegenover hem staat een rij fotografen. De aankomst van Europese, Japanse en Afrikaanse ambtgenoten wordt vastgelegd.
Op de internationale ruimtetop, de eerste van deze omvang, op initiatief van de Franse president Emmanuel Macron, is beeldvorming net zo belangrijk als inhoud. De Fransen willen de koers van Europa bepalen, én een krachtig Europa laten zien. Kosten noch moeite zijn daarbij gespaard, getuige het sterk beveiligde en afgezette Grand Palais. „Ik kan me geen betere plek voor deze ontmoeting bedenken, het staat voor grote aspiraties”, zegt Ursula von der Leyen in de hal die voor de Wereldtentoonstellingsdag van 1900 werd gebouwd.
De ruimte is volgens de Commissievoorzitter de ‘great frontier’ voor de gezamenlijke toekomstige welvaart, veiligheid en onafhankelijkheid. Luc Frieden, premier van Luxemburg, stelt het zo: „Ruimte is de beslissende factor als het gaat om soevereiniteit”. Op de tweedaagse top zijn politieke delegaties en industrieleiders uit 120 landen aanwezig. De echt grote afwezige is de VS.
Elon Musk’s SpaceX en Jeff Bezos’ Blue Origin annuleerden hun deelname. Ook het Amerikaanse Stoke Space en Starcloud zijn niet gekomen. Volgens Amerikaanse bronnen, zo bericht persbureau Reuters, zou de agenda naar de smaak van Trump ‘te Europees’ zijn. „Aanwezigheid zou kunnen wijzen op steun voor Europese beleidsstandpunten waar de VS het niet mee eens is.”
Voor bemande missies is Europa nog altijd afhankelijk van de VS en Rusland. Op eigen houtje naar de maan reizen moet binnen vijf jaar tijd kunnen, zegt de Franse president, wijzend op Argonaut, Europa’s maanlanderprogramma.
President Emmanuel Macron (midden) en Eric Trappier, topman van Dassault Aviation (rechts van hem) woensdag bij een model van een ruimtevoertuig van Dassault Vortex tijdens de ruimtevaarttop in het Grand Palais in Parijs.
Europa moet zich ambitieuzer opstellen, zegt Josef Aschbacher, topman van het Europese ruimtevaartagentschap ESA in een gesprek met enkele media, waaronder NRC. „In de VS – met een ruimtevaarteconomie die vorig jaar goed was voor zo’n 130 miljard dollar – wordt zes keer zoveel geïnvesteerd als in Europa.”
Volledig autonoom kan de sector volgens Aschbacher niet worden, ook niet elders in de wereld, maar Europa moet „autonomer” worden, vindt hij, „op het vlak van satellietontwikkeling, herbruikbare raketten en verkenningen van de maan en Mars”. De hamvraag die volgens hem op tafel ligt: „Worden we passagiers of piloten?”
Enkele jaren geleden kende Europa nog een „lanceringscrisis”: het was niet in staat zijn eigen satellieten de ruimte in te brengen. De toekomst is nu „rooskleurig”, zegt Aschbacher. Vanaf Europa’s Spaceport in Frans-Guyana in Latijns-Amerika, worden sinds 2024 Ariana 6 raketten gelanceerd. Maar de buzz op de top gaat over Isar Aerospace, een Duits bedrijf dat in september als eerste in Europa vijf satellieten succesvol in een baan om de aarde wist te brengen met een raketlancering vanuit Noorwegen.
Het was de tweede vlucht van Isar’s draagraket Spectrum. De testvlucht in maart 2025 eindigde in zee. Ceo Daniel Metzler pocht in een panel dat het bedrijf „twintig keer zoveel zou kunnen verkopen als productietechnisch haalbaar” is. Het moge duidelijk zijn: de ruimte lonkt. De wereldwijde ruimtevaartsector zal naar verwachting tegen 2035 bijna verdrievoudigd zijn, van ongeveer 675 miljard dollar nu tot circa 1.800 miljard dollar, aldus Commissievoorzitter Von der Leyen in haar speech.
Frankrijk is van oudsher een belangrijke Europese speler in de sector, mede dankzij het ballistische programma uit de jaren vijftig, gedreven door de Koude Oorlog en de Suezcrisis. Maar het land is ingehaald door Duitsland, die nu het meeste bijdraagt aan ESA. Ook Italië werpt zich in de strijd met onder meer de ruimtetak van defensiebedrijf Leonardo.
Von der Leyen wijst in haar toespraak op ‘Bromo’, de beoogde fusie van de ruimtevaartdivisies van het (Frans-Duits-Spaanse) Airbus, het Franse Thales en Leonardo, die in 2027 operationeel zou moeten zijn. Ze spreekt enthousiast over de fusie, hoewel haar mededingingsexperts zich nog over de zaak moeten buigen.
Bezoeker van de ruimtevaarttop in het Grand Palais in Paris.
Op de top worden selfies gemaakt met astronauten en uniformen van generaals uit alle windstreken bewonderd. De Indiase premier Narenda Modi zwaait vanaf een scherm, een kauwgomkauwende Macron roept op tot een ‘familiefoto’ met de staatsleiders en ceo’s.
In de kleine kamers van het Grand Palais gaat het over ‘readiness for war’. De ruimte als theater voor conflict. Overal zijn satellieten actief: van (drone-)navigatie, tot weer- en klimaatvoorspellingen, essentieel voor communicatie en financiële transacties. De Europese systemen – Galileo (navigatie) en Copernicus (observatie) – zijn open, maar dat maakt Europa ook kwetsbaar.
„In de ruimte geldt het recht van de sterkste”, zegt Pieter Visser, professor en hoofd astrodynamica en ruimtemissies bij de faculteit luchtvaart- en ruimtevaarttechniek van de TU Delft, telefonisch. Dat is zorgelijk, zegt hij, want „zonder onze ruimte-infrastructuur storten maatschappijen in elkaar”.
In VN-verband zijn er wel afspraken gemaakt. „Maar niet iedereen houdt zich eraan, en er is niemand die het kan afdwingen. Hetzelfde geldt voor schade: wie betaalt er wanneer er materiaal uit de ruimte neerstort?” Visser wijst er daarnaast op dat het „steeds drukker” wordt in de ruimte, wat de kans op „botsingen” doet toenemen. Het hoofd ruimtemissies ziet soms „gekke dingen gebeuren in de ruimte”, zoals „een onbekende satelliet” die een communicatiesatelliet nadert en signalen verstoort.
Timo Pesonen, directeur-generaal defensie-industrie en ruimtevaart bij de Europese Commissie, spreekt uit wat Visser open laat voor interpretatie. De grootste dreiging? „Rusland, Rusland, Rusland… Ik zie geen andere dreiging”, murmelt hij, in de gang tegen NRC.
„Spoofing en jamming [digitale oplichting en het verstoren van signalen, red.]: het neemt zó toe.” Pesonen steekt zijn hand steil in de lucht. „De Russen bemoeien zich met het dagelijks leven van onze burgers, en proberen Oekraïense drones om te leiden en als provocatie op Europees grondgebied te laten neerkomen.”
Tijdens de ruimtevaarttop in Parijs zijn er volgens Frankrijk voor zo’n 20 miljard euro deals gesloten. Het Belgische bedrijf Aerospacelab tekende een contract voor 2,4 miljard euro om 264 satellieten te bouwen van de circa 330 waaruit het Iris2-netwerk van de EU zal bestaan, het Europese antwoord op Starlink van Elon Musk (waarbij „Iris” staat voor Infrastructure for Resilience, Interconnectivity and Security by Satellite).
De EU reserveert 2 miljard euro voor Europese ruimtevaartbedrijven via de zogeheten Cassini-investeringsfaciliteit. De ruimtevaartsector kan verder aanspraak maken op 5 miljard uit het nieuwe ‘Scaleup Europe Fund’. Ook moet er een Europees Ruimteschild komen.
Ruimtevaart is volgens Commissievoorzitter Von der Leyen een „kernonderdeel” van de nieuwe meerjarenbegroting van de EU. „We hebben 131 miljard euro uitgetrokken voor defensie, veiligheid en ruimtevaart, vijf keer zoveel als in het huidige budget. We moéten dit voorstel erdoorheen krijgen.” In december wordt er in Rome doorgepraat over de Europese ruimtevaartstrategie tijdens een top tussen de betrokken EU-ministers en het Europese ruimtevaartagentschap ESA.