Als eerste leider van Hongkong onder Chinees bestuur moest Tung Chee-hwa het principe van ‘één land, twee systemen’ in praktijk brengen. Maar veel Hongkongers vonden dat hij zich liet leiden door Beijing. Dinsdag overleed Tung op 89-jarige leeftijd.
Toen Tung Chee-hwa op 1 juli 1997 tijdens zijn inhuldiging het podium betrad, begon een politiek experiment. Hij werd de eerste regeringsleider van Hongkong nadat Groot-Brittannië de kolonie na ruim een anderhalve eeuw aan China had overgedragen. Tijdens de ceremonie beloofde hij het principe van ‘één land, twee systemen’ te realiseren, waarmee hij zowel de inwoners wilde geruststellen dat hun vrijheden zouden blijven bestaan als Beijing wilde laten zien dat Hongkong voortaan onder Chinees gezag zou vallen.
Tung was een wereldburger, met een opvallend niet-zo-politiek verleden. Hij werd in 1937 geboren in Shanghai, vluchtte wegens de communistische machtsovername met zijn ouders naar Hongkong, studeerde maritieme techniek in Liverpool en werkte daarna jarenlang in de Verenigde Staten, voordat hij in 1969 terugkeerde naar Hongkong om het scheepvaartbedrijf van zijn familie te leiden. Tung werd een van ’s werelds rijkste scheepvaartmagnaten.
Toen het bedrijf halverwege de jaren tachtig bijna omviel, schoten Chinese staatsbanken te hulp. De reddingsactie leverde hem later het verwijt op altijd afhankelijk te zijn geweest van de Chinese elite.
De banden bleken in elk geval doorslaggevend voor zijn carrière. In 1985 werd hij betrokken bij de overdracht van het bestuur van de Britse kolonie naar China. Ook als ambtenaar werkte Tung zich stilletjes omhoog als lid van het grootste politieke adviesorgaan van Beijing en het Hongkongse kabinet.
In Hongkong was de rijke Tung impopulair vergeleken met andere functionarissen, maar de keuze lag bij de Chinese regering. Die zag hem als de beste kandidaat voor het hoogste ambt in de stad. Dat kwam tot uiting in een hartelijke begroeting van de Chinese president Jiang Zemin, vlak voor Tungs benoeming in 1997. De handdruk werd uitgebreid getoond in de Chinese staatsmedia en gezien als de zegening van China voor de bestuurder in spe.
Tungs eerste jaren als leider van Hongkong werden onmiddellijk overschaduwd door crises. Kort na de overdracht kreeg Hongkong te maken met vogelgriep en vervolgens met de grote Aziatische financiële crisis. De economie werd zwaar geraakt. Tegelijkertijd kampte Hongkong met stijgende werkloosheid.
Tung stond echter ook bekend om zijn harde werklust en kreeg door zijn lange werkdagen de geuzennaam ‘7-Eleven’, een verwijzing naar de bekende Amerikaanse winkelketen in Azië, met lange openingstijden.
Ondanks zijn roerige eerste jaren werd Tung in 2002 herkozen door het Beijing-gezinde kiescomité, zonder tegenkandidaten. Een jaar later werd zijn leiderschap op de proef gesteld. Een SARS-epidemie trof Hongkong hard, honderden mensen kwamen om het leven. De regering kreeg het verwijt traag en onzorgvuldig te reageren.
De situatie escaleerde in 2003. Tung wilde een door China voorgestelde wet invoeren tegen onder meer ondermijning en verraad, beter bekend als Artikel 23. Tegenstanders vreesden dat de wet vrijheden voor burgers zou inperken. Die zomer gingen naar schatting een half miljoen Hongkongers de straat op. De regering trok het wetsvoorstel uiteindelijk in, maar de protesten waren een keerpunt. Ze maakten zichtbaar hoe groot het wantrouwen tegenover Beijing was – en Tung was daar het gezicht van geworden.
Zijn reputatie bij de Chinese leiding herstelde zich niet meer en hij werd publiekelijk terechtgewezen wegens wanbestuur. Halverwege zijn tweede termijn kondigde hij in 2005 zijn aftreden aan wegens gezondheidsproblemen, al deden destijds ook geruchten de ronde dat Beijing hem onder druk had gezet.
Na zijn aftreden verdween Tung niet uit de Chinese politiek. Hij werd vicevoorzitter van China’s belangrijkste politieke adviesorgaan en ontving in 2019 van president Xi Jinping een nationale onderscheiding voor zijn bijdrage aan de uitvoering van het ‘één land, twee systemen’-beleid. Hij bleef loyaal aan Xi; ook tijdens de grote protesten in Hongkong dat jaar koos hij nadrukkelijk de kant van Beijing. De Chinese regering legde in 2020 de nationale veiligheidswet aan Hongkong op, wederom met steun van Tung.
Verder gebruikte hij zijn internationale achtergrond om de betrekkingen tussen de VS en China te bevorderen. Hij richtte stichtingen en denktanks op en hield zich nog jaren bezig met thema’s als huisvesting en technologie in Hongkong. Hij verkocht in 2017 zijn familiebedrijf voor miljarden aan een Chinees staatsbedrijf.
Tung trok zich de laatste jaren vrijwel volledig terug uit de publiciteit. In 2021 verscheen hij voor het laatst in het openbaar tijdens de viering van het 100-jarig bestaan van de Chinese Communistische Partij. Maanden later onderging hij volgens berichten een hartoperatie. Afgelopen dinsdag overleed Tung in Hongkong op 89-jarige leeftijd, maakte zijn kantoor een dag later bekend. Tung overleed ‘vredig in het bijzijn van geliefde familieleden’. Hij laat een vrouw en drie kinderen achter, en een Hongkong met vraagtekens over de loyaliteit van zijn eerste leider.
3x Tung Chee-hwa
- Tung stond tot kort voor zijn dood nog op de Forbes-miljardairslijst met een geschat vermogen van ruim drie miljard dollar.
- Hij ontwikkelde tijdens zijn studie in Engeland een levenslange passie voor voetbalclub Liverpool.
- In zijn campagne voor zijn tweede ambtstermijn in Hongkong gebruikte hij drie ‘ismen’ die hij belangrijk vond: confucianisme, elitisme en nationalisme.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant