Compensatieregeling Kleine bierbrouwerijen betalen nu minder accijns dan grote brouwerijen. Het kabinet wil deze compensatiemaatregel schrappen, zou blijken uit de uitgelekte Miljoenennota. Dat heeft gevolgen voor de brouwers, die dan niet meer kunnen concurreren met merken als Swinckels of Heineken.
Het brouwerijcafé van Pronck, een kleine bierbrouwer in Leiden.
Bergamot, hibiscusbloemen en kaneelblad. Een paar keer per jaar gaat bierbrouwer Benjamin Wegman met een kapschaar door de Leidse botanische tuin Hortus Botanicus om smaakmakers voor zijn bieren te verzamelen. „Dat doen we uiteraard in samenspraak met iemand die er vanaf weet, want we willen geen giftige bloemen plukken”, zegt Wegman, oprichter van bierbrouwerij Pronck in Leiden.
Voor kleine brouwerijen als Pronck is het lastig concurreren met grote brouwerijen als Heineken of Swinckels. In 1992 is daarom het zogeheten kleinbrouwerstarief ingesteld. Kleinere brouwerijen hoefden daardoor minder accijns af te dragen dan grotere concurrenten. Volgens de uitgelekte begroting voor volgend jaar is het kabinet van plan deze compensatieregel af te schaffen.
Dat zou een klap zijn voor kleine brouwerijen, die sowieso maar moeilijk hun hoofd boven water kunnen houden door de hoge kosten, zegt Jitze Vellenga. Hij is woordvoerder van Craft, de branchevereniging voor kleine brouwerijen, ofwel brouwerijen die minder dan 200.000 hectoliter bier per jaar produceren. Vellenga: „Dat is een ruim maximum; veruit de meeste kleine brouwerijen produceren niet meer dan tienduizend hectoliter per jaar.”
Hoewel Brouwerij Pronck in 56 horecagelegenheden in Leiden en omstreken te koop is, produceert het bedrijf ze ‘slechts’ 1.000 hectoliter per jaar. Wegman: „We verkopen ook bier in supermarkten, maar dat zal steeds lastiger worden als het kleinbrouwerstarief wordt afgeschaft.”
Hij trekt de vergelijking met een ‘Missverkiezing’. „In de supermarkt is plaats voor zestien bieren, terwijl het aanbod bijvoorbeeld tachtig is. Het bier dat in de schappen staat, moet aantrekkelijk zijn voor de supermarkt, de consument en voor jou als brouwer. Je moet er wat aan verdienen. Maar bij een kleine brouwerij is de literprijs gewoon hoog, omdat je niet zulke grote hoeveelheden maakt. Dan is het concurreren met brouwers die betere papieren hebben”, zegt Wegman. Die grotere brouwerijen winnen dan de Missverkiezing.
Oprichter Benjamin Wegman van brouwerij Pronck.
De accijns op bier wordt berekend per volumeprocent alcohol. Waar bij grotere bierbrouwers het bier gemiddeld 5,5 procent alcohol bevat, ligt dat percentage bij kleine bierbrouwers op 7 procent. Kleine bierbrouwerij Ganzenliefde komt daar bovenuit, zegt oprichter Paul Iven. „Ik maak bier met een hoog alcoholpercentage. Het bier met de meeste alcohol is mijn stoutbier, met 10,5 procent alcohol.” Het gemiddelde alcoholpercentage bij Iven is 7,9 procent.
De accijns bedraagt per volumeprocent alcohol 8,12 euro per hectoliter, voor grote bierbrouwerijen. Voor kleine bierbrouwers is dat 7,51 euro: zij krijgen een korting van 7,5 procent. Iven: „Dat scheelt dus niet heel veel, doordat wij bier met een hoger alcoholpercentage maken.”
Toch zal door het wegvallen van het verlaagde tarief veel brouwers hun bier duurder moeten maken, zegt Glenn van de Velde, brouwer bij Stadsbrouwerij Veenendaal. „Ik kan me voorstellen dat consumenten dan liever iets anders bestellen, of naar Duitsland gaan om goedkoop bier te halen.”
In Duitsland geldt ook een compensatieregeling voor kleine bierbrouwers. Anders dan 7,5 procent, zoals in Nederland, bedraagt de korting daar 50 procent – net als in België. Woordvoerder Vellenga: „Daar snappen ze dat de compensatie geen cadeautje is. De korting bestaat om het schaalnadeel van kleine brouwerijen te compenseren. Nederland moet de accijnsverlaging niet afschaffen, maar juist uitbreiden.”
Desgevraagd wil het ministerie van Financiën de eventuele afschaffing niet bevestigen. De woordvoerder van fiscale zaken en wetgeving verwijst naar de evaluatie van het kleinbrouwerstarief, dat afgelopen december uitkwam. Het ministerie heeft daarin de compensatie negatief geëvalueerd.
Als reden werd een gebrek aan doelmatigheid en doeltreffendheid gesteld. „Het verlaagde accijnstarief voor kleine brouwerijen zorgt ervoor dat de accijns 1 à 2 eurocent lager uitvalt per glas bier”, staat in de evaluatie. Het ministerie laat weten dat ze geen reden zien tot overheidsingrijpen en dat dus de compensatie kan verdwijnen. Daarnaast is het doel van de regeling „in de huidige vorm onduidelijk”.
Joop Nohlmans, eigenaar van Brouwerij De Grieze (in de buurt van Venray), is het eens met de redenering dat de regeling in huidige vorm onduidelijk is. „Maar”, zegt hij, „Nederland moet die niet afschaffen, maar juist vergroten. Sowieso snap ik niet dat ze het stopzetten, want het levert ze maar 2 miljoen euro op. Dat is niets voor de overheid.”
De enige reden die Nohlmans kan bedenken, is dat de afschaffing past in een antialcoholcampagne. „Misschien dat de overheid wil dat mensen minder bier drinken. Als de compensatie verdwijnt, moet het bier duurder worden. Dan zou de consument bier te duur kunnen vinden, en iets anders bestellen. Maar dan kun je je beter richten op de grote brouwerijen.”
Ook woordvoerder Vellenga breekt zich het hoofd over de reden achter de afschaffing: „Het levert de overheid niks op. En kleine brouwerijen worden uit de markt geduwd. Om mij heen regent het faillissementen. Terwijl de grote brouwerijen gewoon kunnen doorgaan.”
Of de overheid echt een punt achter het kleinbrouwerstarief zet, wordt bekend bij de presentatie van de Miljoenennota op Prinsjesdag. Brouwer Paul Iven begon zijn brouwerij Ganzenliefde begin 2025 en zit daarmee, zegt hij, tussen hobby en commercieel bedrijf in. „Ganzenliefde is een hele kleine lokale brouwerij, de uitwerking is financieel gezien niet enorm. Ik doe het echt omdat ik het leuk vind, maar ik vraag me steeds meer af hoe de toekomst eruitziet.”
Benjamin Wegman van brouwerij Pronck benadrukt het belang van kleine brouwerijen. „Omdat wij relatief weinig liter bier produceren, zijn we wendbaar. Binnen zes weken kan er een nieuwe smaak in de schappen liggen.” Dat draagt volgens hem bij aan de bierbeleving van consumenten. Als voorbeeld noemt hij een van zijn nieuwere bieren. „Daar zit Russian Earl Grey thee-extract in. Ik ben dol op thee, vandaar.”