Saksen-Anhalt Al vóór de deelstaatverkiezingen die de extreemrechtse AfD won, vertrokken wekelijks tien migrantenfamilies uit Saksen-Anhalt. „Ik heb een eigen zaak, als het moet kan ik ook ergens anders voor mezelf beginnen.”
Renaz Shaker voor zijn restaurant Stern Kebab.
Twee weken geleden gooide Renaz Shaker zijn zaak Stern Kebab in het centrum van Maagdenburg een middag dicht. Shaker deed mee aan een staking van winkeliers in de stad, georganiseerd door ondernemers met een migratieachtergrond. Zij protesteerden tegen de hoge vlucht van de Alternative für Deutschland (AfD) in de peilingen en haar eis van „massale uitzettingen”. Nu zijn de verkiezingen achter de rug. De AfD overtrof de verwachtingen en regeert mogelijk binnenkort in de deelstaat Saksen-Anhalt.
Shaker en drie van zijn medewerkers zitten voor het restaurant in de zon. Hij zegt: „Een vriendin van me heeft een schoonmaakbedrijf van dertig medewerkers. Ze stopt ermee. Ze heeft geen zin meer in stress en gedoe en gaat hier weg. Ze kijkt of ze in Beieren een doorstart kan maken.” Het is vooral onzekerheid, zegt Shaker, die stress veroorzaakt. Het is onduidelijk of het de AfD lukt om een regering te vormen en wat er dan precies gaat gebeuren. Shaker zelf kijkt het nog een tijdje aan: „We weten niet hoe het hier over zes maanden is. We zullen zien. Ik heb een eigen zaak, als het moet kan ik ook ergens anders voor mezelf beginnen. Als er stress komt, ben ik weg.”
Shaker, bijna dertig, is sinds 2014 in Maagdenburg. Hij komt uit Syrië, zijn medewerkers ook. Veel Syriërs zijn in Maagdenburg beland, vertellen ze, allemaal rond dezelfde periode, ze hebben vergelijkbare dingen meegemaakt, ze kennen elkaar. Kamel Al Hamed is sinds 2015 in Duitsland, hij woont met zijn vrouw en een kind in een klein stadje ten zuiden van Maagdenburg. „Mijn vrouw draagt een hoofddoek en wordt regelmatig uitgescholden. Haar Duits is nog niet zo goed, maar ‘Ausländer’ verstaat ze.” Al Hamed wil weg uit de regio en gaat waarschijnlijk naar Bremen. Eigenlijk heeft hij niet veel te vrezen van de AfD, want hij heeft een Duits paspoort. „Ja, ik ben Duits staatsburger. Maar hier blijf ik altijd een Ausländer”.
De anderen hebben nog geen paspoort. Ze lachen om AfD-voorzitter Alice Weidel: „Ze zegt dat Syriërs in Duitsland een paspoort cadeau krijgen. Nou, dan weet ze niet hoe het hier bij de Ausländerbehörde (de Duitse IND) aan toe gaat. Op ieder papiertje moet je maanden wachten.” Al Hamed vraagt zich af of ze bij de AfD wel weten hoeveel Syriërs in Maagdenburg werken. „Bij DHL, bij Amazon. Als Syriërs hier vertrekken storten die sectoren in.”
Ook dagen na de verkiezingswinst van de AfD is de „shock” (kanselier Friedrich Merz, CDU) over dit „noodgeval” (weekblad Die Zeit) nog aanzienlijk in politiek Berlijn. Op maandag na de verkiezingen waren op veel plekken in Duitsland kleine demonstraties tegen de AfD, daarna werd het stil. Het lijkt alsof niemand een antwoord heeft op de AfD-winst. Politici van regeringspartijen CDU en SPD kijken met zorg naar aanstaande verkiezingen in Mecklenburg-Vorpommern volgende week, waar de AfD nogmaals de grootste lijkt te worden.
De AfD van lijsttrekker Ulrich Siegmund begon eind van de week gesprekken met de pro-Russische, links-populistische partij Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW). Of dat tot een coalitie leidt is onzeker, want de AfD zegt niet bereid te zijn om compromissen te sluiten.
Ingeval er een AfD-minister-president Ulrich Siegmund komt, zijn er een aantal punten voor de eerste honderd dagen vastgelegd. Partij-ideoloog Hans-Thomas Tillschneider zei bij de presentatie ervan: „Één ding kan men ons niet verwijten: dat we niet gezegd hebben wat we van plan zijn!”
Een van die punten: „uitzetten vanaf de eerste minuut”. Juridisch gezien gaat de deelstaat niet over asielbeleid, maar Siegmund heeft te kennen gegeven dat hij de grenzen zal opzoeken van wat wettelijk mogelijk is. Hij wil Saksen-Anhalt zo onaantrekkelijk mogelijk maken voor immigranten; door aparte klassen te maken voor kinderen van asielaanvragers zodat ze zich niet welkom voelen, en door mensen in opvangcentra te huisvesten en niet in woningen.
Uitzicht op de Dom van Maagdenburg.
De effecten van die retoriek werden voor de verkiezingen al zichtbaar. Volgens Mahmad Mohamad, bestuurder van een netwerk van hulporganisaties voor migranten, vertrokken in de zomer iedere week zo’n tien families met een migratieachtergrond uit Saksen-Anhalt. Voor de sterk vergrijzende deelstaat kan dat op korte termijn voor problemen zorgen, bijvoorbeeld omdat ongeveer een kwart van de artsen in de deelstaat geen Duits paspoort heeft.
Ook andere eerste acties heeft de AfD al voorbereid. De partij wil hoge ambtenaren vervangen door mensen uit de eigen gelederen. In de Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ)zei lijsttrekker Siegmund dat het om 150 tot 200 sleutelfuncties gaat. Volgens de FAZ zoekt de partij vooral geschikte juristen bij rechts-nationale studentenverenigingen, zogeheten Burschenschaften.
Victoria Gulde deed onderzoek naar het draaiboek van autoritaire partijen. Volgens Gulde zal de AfD de eerste dagen inzetten op zichtbare maatregelen, bijvoorbeeld het aangekondigde verbod op regenboogvlaggen op openbare gebouwen, het stopzetten van financiering van de publieke omroep, en de eis aan culturele instellingen om een ‘patriottische verklaring’ af te leggen, op straffe van het intrekken van subsidies. „Het valt te bezien of de AfD in Saksen-Anhalt inzet op bepaalde wetsovertredingen, zoals de regering van Donald Trump in de tweede termijn, om zo de grenzen van wat mogelijk is te testen.”
Volgens Gulde, verbonden aan de Amadeu Antonio Stiftung die onderzoek doet naar rechts-extremisme, wist de AfD onder meer zoveel mensen te mobiliseren omdat de partij bijna alle onderwerpen aan migratie linkte. „Of het nu om gezondheidszorg, kinderopvang of criminaliteit ging – alles werd opgeladen met racistische ressentimenten”, die volgens Gulde hoe dan ook bij een significant deel van de bevolking meer of minder sluimerend aanwezig zijn.
Een paar huizen verderop bij Stern Kebab in Maagdenburg heeft Maria Oss haar Café Mosaik. Oss deed ook mee aan de staking. „Er waren hier altijd al groepjes skinheads, maar het was meer een randverschijnsel. Dat zo’n breed deel van de bevolking nu op een racistische partij stemt – ik ben bang dat intimidatie en geweld tegen minderheden steeds meer gelegitimeerd worden.”
Maria Oss in haar Café Mosaik, 08.09.2026.
Weer een paar huizen verder heeft Nuri Emine zijn restaurant, Haus des Döners, een gloednieuwe zaak. Emine vindt het wel goed dat de AfD heeft gewonnen. „Ik heb veel shit gedaan in mijn leven, drugs genomen en zo, maar ik heb altijd gewerkt. Vanaf mijn zevende, omdat mijn vader ziek was, en vanaf mijn tiende in Istanbul, schoenen poetsen. Maar Oekraïners, Syriërs en Afghanen krijgen een uitkering en drinken koffie en werken niet. Ik heb een vriend, een Duitser, groot AfD-fan. Hij zegt dat de AfD alleen de mensen zal uitzetten die niet werken. Dus ik maak me geen zorgen.”
Gevraagd of hij niet andere effecten vreest van de AfD-winst zegt hij: „Nou, Duitsers zijn niet vriendelijk tegen buitenlanders. En ik denk wel dat dat erger zal worden. Maar als het te erg wordt, ga ik terug naar Turkije, ik heb geld. Ik werk negen uur per dag, als ik thuiskom zijn mijn vier kinderen al in bed.”
Noordelijker in de stad laat mevrouw Litzke haar voeten doen terwijl de eigenaar van de nagelsalon, Nguyen Thi Linh, vertelt dat haar dochter naar Hamburg verhuist. „Ze vindt Maagdenburg te rechts. In Hamburg zijn de mensen opener, zegt ze.” Haar dochter gaat er rechten studeren. Linh was niet verrast door de uitslag. „Als je het nieuws volgt kon je het aan zien komen.” Maar ze maakt zich zorgen over de implicaties.
Günter Litzke, sinds een paar jaar met pensioen, wacht op zijn vrouw. Werkzaam in de binnenvaart, voer hij zijn hele leven de Elbe op en af. Hij stemde op de AfD, voor „verandering”, vanwege de hoge brandstofprijzen, en omdat in de wijk veel migranten wonen. „Het is hier een beetje een brandpunt.” Dat veel winkels hoofdzakelijk door migranten draaiende wordt gehouden erkent hij ook, en dat mensen zoals Linh zich zorgen maken vanwege de AfD-overwinning vindt hij „natuurlijk vervelend”. Dan zijn de nagels van zijn vrouw klaar.
Nuri Emine in zijn restaurant Das Haus des Döners.
Nguyen Thi Linh aan het werk met een klant in haar nagelstudio Queen Nails.