Actrice Keja Klaasje Kwestro (38), die is genomineerd voor de belangrijke toneelprijs Theo d’Or, blikt terug op sleutelmomenten uit haar veelzijdige toneelcarrière. ‘Ik ben er gewoon enorm slecht in om iets op 50 procent te doen.’
schrijft voor de Volkskrant over theater.
Soms maakt actrice Keja Klaasje Kwestro (38) zich ineens zorgen om de toekomst. ‘Wat als ik straks oud en futloos ben, en helemaal plat gebotoxt? Wat blijft er dan over?’ Die ongerustheid komt niet helemaal uit de lucht vallen. Kwestro wordt al jaren vooral geroemd om haar tomeloze energie, haar verpletterende podiumaanwezigheid en haar expressieve mimiek. Zeg je Keja Klaasje Kwestro, dan zeg je woeste wervelwind en ongebreidelde overgave.
Gelukkig is er goed nieuws voor de toekomstige Kwestro-op-leeftijd: haar kwaliteiten reiken veel verder, en de laatste jaren boort ze met knap gedoseerd spel steeds weer nieuwe lagen in haar acteurschap aan, zonder een greintje minder overweldigend te zijn.
Dat zag ook de Nederlandse Toneeljury, die haar voor haar rol in de theaterhit F*ck Lolita nomineerde voor de Theo d’Or voor de indrukwekkendste dragende rol van het afgelopen theaterseizoen. Oftewel, in fatsoenlijk Nederlands: de belangrijkste prijs voor toneelspelers.
Mocht ze winnen, en dat hoort ze zondagavond tijdens het Gala van het Nederlands Theater, dan schaart ze zich in het rijtje met onder anderen Maria Kraakman, Romana Vrede en Halina Reijn.
Wie haar al langer volgt, kan alleen maar denken: ein-de-lijk. Kwestro staat te boek als een van de veelzijdigste acteurs van haar generatie. Of ze nu een verwende prinses in een uitzinnige familievoorstelling speelt (De gelaarsde poes, 2015) of een verweesde schoondochter in een duister huiskamerdrama (Kras, 2018), ze zoekt steevast de randjes van haar personage op en kleurt vervolgens liefst nét buiten de lijntjes. Haar groteske, grillige rolinterpretaties maken haar razend interessant om naar te kijken.
Nee, geeft ze zelf meteen toe, voor klein ingehouden spel hoef je haar inderdaad niet te casten. ‘Tuurlijk, als iemand op het toneel enorm naturel staat te spelen vind ik dat wel knap, maar het doet me niet zo veel. Ik ben er ook niet goed in. Ik zou er echt moeite mee hebben als iemand nu tegen me zou zeggen: Keja, houd het realistisch.’
Volgens regisseur Sarah Moeremans, die haar in 2025 een vast contract aanbood bij haar gezelschap Het Zuidelijk Toneel, is het bij Kwestro onmogelijk om de actrice los te koppelen van de mens: ‘Of ze nu een kamer binnenkomt of het toneel oploopt, ze doet dat met een enorme intensiteit. Maar die gulheid, die onbegrensdheid, heeft ook iets heel kwetsbaars. Keja is iemand die zich volledig aan je toevertrouwt: ze houdt niets in de mouwen, geen kaarten tegen de borst. Ze gooit zich overal in.’
Die kenmerkende energie is nu trouwens wel even een dingetje, zegt Kwestro: ze is ruim twintig weken zwanger en heeft een hematoom in haar baarmoeder. Dat hoeft niet gevaarlijk te zijn, maar ze moet wel rust houden. Niet bepaald haar sterkste kant. ‘De arts zei dat ik niet mag rennen en springen. Ik vroeg meteen: mag ik dan wel enórm hard praten en veel armbewegingen maken? Dat mocht.’
Begin september speelde ze nog vier avonden op rij in de voorstelling Not Quichot, in het openluchttheater in het Amsterdamse Bos. ‘Ik heb speciaal daarvoor een wandelstok geregeld. Ik dacht: misschien helpt dat om mezelf tijdens het spelen een beetje in toom te houden. Ik ben er gewoon enorm slecht in om iets op 50 procent te doen.’
In F*ck Lolita, deze vrijdag eenmalig opnieuw te zien op het Nederlands Theater Festival, speelt Kwestro de 12-jarige Dolores Haze uit Vladimir Nabokovs schandaalroman Lolita uit 1955, die ten prooi valt aan de seksuele lusten van de 37-jarige man Humbert Humbert. In een gloedvolle, indringende bijna-monoloog van bijna twee uur ontworstelt ze zich aan het kwalijke etiket van ‘vroegrijp kindvrouwtje’ of ‘spannende guilty pleasure’ en grijpt ze de macht terug.
Kwestro: ‘De eerste keer dat ik de tekst las, had ik meteen een brok in mijn keel, zonder dat ik precies wist waarom. Het voelde beklemmend en heel herkenbaar.’ Later is ze, door er veel over te praten, dat gevoel gaan duiden. ‘Alle vrouwen die ik sprak, van mijn vriendinnen tot aan mijn 73-jarige moeder, hebben ervaringen met mannen die op een bepaalde manier grenzen overschrijden. Het is een universeel probleem.’
Met de voorstelling hoopt ze onder meer de diepgewortelde scheve verhoudingen tussen mannen en vrouwen aan de kaak te stellen. Zelf is ze bijvoorbeeld opgegroeid met de onbewuste overtuiging dat mannen intelligenter zijn en betere leiders, realiseerde ze zich met terugwerkende kracht.
‘Als ik vroeger bij praatprogramma’s een vrouw zag praten, was ik eerder geneigd om te denken: ja, klopt het wel wat je zegt? Ik was er ook heel lang diep vanbinnen van overtuigd dat mijn vriend (cabaretier en acteur Tom van Kalmthout, red.) zichzelf nét iets slimmer en succesvoller vond dan ik. Hoe stellig hij dat ook ontkende, dat idee zat diep in me verankerd.’
Sinds de première op 26 april 2025 buitelen de loftuitingen voor Kwestro over elkaar heen. Recensenten noemden haar weergaloos en prachtig veelkantig en roemden haar ‘vaak grappige, maar vooral gelaagde spel’. Op de aanvankelijk bescheiden tournee langs vooral kleine zalen, volgde afgelopen voorjaar een reprise langs grotere schouwburgen. Een Theo d’Or-nominatie voor Kwestro kon eigenlijk niet uitblijven.
Een rol als Dolores is een krachttoer die je niet zomaar speelt. Het vergt meer dan een briljante toneeltekst (Annet Bremen), een trefzekere regie (Silke van Kamp) en een geweldige tegenspeler (Joep van der Geest). Het is óók een optelsom van twintig jaar toneelspelen: van blokkeren op de toneelschool, experiment omarmen tijdens repetities en op het goede moment vertrouwen krijgen.
Aan de vooravond van het Theatergala blikt Kwestro terug op sleutelmomenten uit haar veelzijdige toneelcarrière, die leidden tot het voorlopige hoogtepunt dat F*ck Lolita is – of ze die Theo d’Or zondag nu wel of niet in de wacht sleept.
De keuze voor de toneelschool was voor Kwestro al haar hele jeugd een vanzelfsprekendheid: als kind ging ze al naar theatercursussen, later volgde de vooropleiding DNA in Amsterdam. Op 17-jarige leeftijd werd ze aangenomen op de acteursopleiding in Arnhem.
Daar kreeg ze de eerste twee jaar vaak te horen dat ze moest leren ‘bundelen’, vertelt ze. ‘Ik had veel energie, maar kon het niet goed inzetten, het was richtingloos.’
In het tweede jaar kreeg ze teksttoneel van actrice Christine Ewert. ‘We deden Antonius en Cleopatra, een tragedie van Shakespeare, en moesten daarvoor zeventien pagina’s dialoog uit ons hoofd leren, inclusief sterfscène. Ik herinner me dat ze me in een les steeds opnieuw de zin ‘O zon, verbrand de grote kring waarin u draait’ liet zeggen, op allerlei dramatische manieren.
Steeds was het niet goed, en sloeg ze met haar handen op haar buik: ‘Het moet vanuit híér komen!’ Het moest geloofwaardiger, gewichtiger; het ging wel over leven en dood! Wist ik veel, ik was 19, had een gelukkige jeugd gehad, nauwelijks ervaringen om op terug te vallen.’
Aan het eind van het lesblok zei Ewert tijdens het beoordelingsgesprek: ‘Kijk, Keja, zonder kopje is thee ook maar een plens.’ Ze bedoelde daarmee dat spel een vorm nodig heeft om te communiceren, legt Kwestro uit. ‘Energiek spel krijgt pas echt betekenis als je daarna bijvoorbeeld ineens heel verstild speelt. Dat is het theekopje. Op het moment zelf kon ik er niet veel mee, maar later heb ik vaak aan die zin teruggedacht.’
Ook nu nog, bij F*ck Lolita, had ze veel aan die les. Als Dolores rent Kwestro soms over de speelvloer en tussen de toeschouwers op de tribune, ze schreeuwt en briest, maar ze pakt het publiek ook geregeld bij de lurven met onverwacht ingetogen spel. In de woorden van Sarah Moeremans: ‘Keja weet steeds beter hoe ze die enorme overgave bewust en strategisch kan inzetten, in plaats van alles in één kwak neer te smijten.’
Kwestro omschrijft zichzelf als een extreem gedisciplineerd acteur, die tot in de puntjes voorbereid op repetities verschijnt. Dat beeld schetst ook Silke van Kamp, de regisseur van F*ck Lolita: ‘Als regisseur ben ik gewend alles heel goed voor te bereiden. Ik heb allemaal ideeën over hoe een tekst gespeeld moet worden en waar een personage moet schakelen tussen emoties. Maar vanaf de seconde dat Keja in de repetitie de vloer op ging, wist ik meteen dat ik dat allemaal aan de kant kon leggen. Ze had overal over nagedacht, kwam zelf voortdurend met ideeën.’
Haar eigen veeleisendheid heeft ook een keerzijde, zegt Kwestro. ‘De eerste jaren na de toneelschool dacht ik weleens: oei, ik vind het eigenlijk helemaal niet zo leuk, dat hele toneelspelen. Ik heb wel werk, maar het is vooral heel zwaar allemaal.’
Dat het belangrijk is om dat strenge, zelfopgelegde regime op een gegeven moment ook aan de kant te schuiven, ontdekte Kwestro tijdens de tournee van De gelaarsde poes (2015). In deze weldadige familievoorstelling bij het Ro Theater speelde ze de extreem verwende prinses Wendy, een rol waarvoor ze later genomineerd werd voor een Musical Award.
Gedurende de tournee permitteerde ze zichzelf steeds meer vrijheid en plezier, ze rekte scènes zo lang mogelijk op en keek hoe ver ze kon gaan in groot spel. ‘Als je eenmaal goed genoeg bent voorbereid, hoef je alleen maar het toneel op te stappen en in het moment te luisteren en te reageren.’
Het was ook de tournee waarin ze ontdekte dat haar kracht niet alleen in serieus drama lag, maar ook in humoristisch, grotesk spel. ‘Ik dacht dat ik een serieuzere bijrol had in een verder hilarische voorstelling, maar toen kwamen de recensies en bleken mensen mij heel grappig te vinden. Een recensent noemde me een comédienne. Ik dacht: huh, ik?’
Sindsdien ontpopte Kwestro zich als een acteur waarin humor en zwaarte vaak hand in hand gaan, en elkaar versterken. Bij F*ck Lolita was het de kunst om ook de lichtheid op te zoeken. Juist omdat het zulke serieuze kost is, ben je snel geneigd om het allemaal zwaar te brengen, zegt regisseur Silke van Kamp.
Ze noemt als voorbeeld de scènes waarin Kwestro’s personage moest genieten van de liefde en aandacht die ze kreeg van Humbert Humbert. ‘Als volwassen toeschouwer weet je natuurlijk: die man zit fout. Maar desondanks blijft zij het recht houden om ervan genoten te hebben. Dat was een dunne lijn om op te balanceren.’
Volgens Van Kamp ‘ontplofte’ Kwestro van de drang om te spelen toen de repetities van F*ck Lolita begonnen. ‘Ik begin altijd met een paar lezingen om de tekst goed te doorgronden, maar ik voelde bij Keja meteen een soort onrust. Zij wilde de vloer op.’
Dat klopt, zegt Kwestro. Ze houdt van repeteren, zolang dat maar ‘ego-loos’ gebeurt. Haar overtuiging: ‘Er zijn geen ingewikkelde repetitieprocessen, er zijn alleen ingewikkelde personen.’
Ze herinnert zich een repetitie vlak voor de première van The Beauty Queen of Leenane van regisseur Maren E. Bjørseth in 2019. Kwestro en actrice Jacqueline Blom speelden daarin een dochter en moeder die elkaar vaak het leven zuur maakten. ‘Er klopte iets niet met de voorstelling, maar we konden de vinger er niet op leggen. Maren vroeg toen aan mij en Jacqueline om het hele stuk te spelen in een kaal decor, zonder rekwisieten, meubels en kostuumwissels.’
Dat leverde direct allerlei problemen op. ‘Wat ga je doen als je moet gaan zitten, maar er is geen stoel? Dan moet je op elkaar gaan zitten. Hoe moet ik haar een koekje voeren als er geen koekje is? Dan scheur ik een stuk karton af. Maar het zegt natuurlijk heel veel als een dochter haar moeder karton aan het voeren is. Zo gaven die beperkingen ineens nieuwe spelingangen en ideeën. Daar ontdekte ik: je moet als toneelspeler nooit doen-alsof, maar altijd de realiteit erkennen.’
Die alertheid is nu een van haar grootste krachten als actrice, zegt Sarah Moeremans. ‘Bij Het Zuidelijk Toneel spelen we altijd ‘via het publiek’, de acteurs erkennen dat ze op het podium een voorstelling staan te spelen. Sinds Keja dat gevonden heeft, heeft ze veel minder plankenkoorts, vertelde ze. Want als je even de mist in gaat, kun je het altijd ter plekke herstellen. Je kan dus eigenlijk geen fouten meer maken.’
Na haar afstuderen braken eerst ‘de zeven vette jaren’ aan, zegt Kwestro, met mooie rollen bij regisseurs als Maren E. Bjørseth en Paul Knieriem. ‘Maar daarna volgde zeven magere jaren, waarin ik ook weleens minder interessante rollen moest aannemen om geld te verdienen.’
Totdat ze werd gebeld door Sarah Moeremans, die net artistiek directeur van Het Zuidelijk Toneel was geworden en daar een vast acteursensemble wilde vormen. Voor Moeremans was het evident dat ze met Kwestro wilde werken. ‘We vinden elkaar in de missie om theater als kunstvorm bij een zo groot mogelijk publiek te brengen. Zonder daarbij de toeschouwers te onderschatten: ze kunnen best veel hebben, ze zijn echt niet dom, maar dan moeten wij niet te vage shit maken.’
Voor Kwestro kwam het verzoek precies op het goede moment. ‘Ik kwam uit een moeilijke periode. Corona was net geweest, werk liep stroef, mijn vader was heel ziek geweest en een paar weken ervoor overleden. Ik was toe aan een nieuwe start.’
Het bleek een schot in de roos: Kwestro rijgt bij Het Zuidelijk Toneel de ene mooie rol aan de andere, met F*ck Lolita als rol waarin alles samenkomt: het bundelen, het experiment, het spelplezier, het zelfvertrouwen. Dat vindt ze zelf ook. Grijnzend: ‘Het voelt alsof de vette jaren weer zijn aangebroken.’
Keja Klaasje Kwestro is tijdens het Nederlands Theater Festival te zien op 8 september in Byzantium en op 11 september in F*ck Lolita. Op 13 september worden de Theo d’Ors uitgereikt. Naast Kwestro zijn Manoushka Zeegelaar Breeveld, Florian Myjer en Jatou Sumbunu genomineerd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant