Sociale media Ineens duikt op sociale media weer zijn bijnaam ‘Robot Jetten’ op, nu blijkt dat een aantal berichten van premier Rob Jetten is gegenereerd door AI. Volgens experts dreigt afbreuk aan het imago en de authenticiteit van een politicus die zoiets doet.
Premier Rob Jetten tijdens een informele startbijeenkomst van zijn kabinet in de tuin van het Catshuis.
In 2018 zegt Rob Jetten – dan net fractievoorzitter van D66 in de Tweede Kamer – voor de draaiende televisiecamera’s drie keer achter elkaar exact dezelfde zinnen over de afschaffing van de dividendbelasting. Doordat zijn gezichtsuitdrukking ook exact hetzelfde blijft, doet hij denken aan een vastgelopen robot. Het levert hem de bijnaam ‘Robot Jetten’ op.
Pas een paar jaar later heeft Jetten – nu premier namens D66 – dat imago enigszins van zich afgeschud. Hij oogt meer ontspannen en laat zijn persoonlijkheid meer zien, hoewel hij altijd wat gepolijst blijft overkomen.
Deze donderdag duikt zijn oude bijnaam op sociale media opeens weer veelvuldig op. En de kans is groot dat die hem voorlopig blijft achtervolgen. De aanleiding is nieuws van de Volkskrant: zeker 232 berichten op sociale media van de premier en zijn partij zijn gegenereerd door een AI-model zoals ChatGPT of Claude. De krant onderzocht ook de socialemediaberichten van de partijleiders van de andere twee coalitiepartijen, maar op de accounts van Dilan Yesilgöz (VVD) en Henri Bontenbal (CDA) werden bijna geen AI-berichten gevonden.
Eén van de pijnlijkste voorbeelden is een bericht dat Jetten eind juni op Instagram en Facebook plaatste. Hij heeft dan net zijn excuses aangeboden aan de Molukse gemeenschap en een bezoek gebracht aan Kamp Westerbork, waar Molukkers na de Tweede Wereldoorlog gedwongen werden ondergebracht en dat tijdens de oorlog een deportatiekamp van de nazi’s was. „Sommige plekken maken je stil. Kamp Westerbork is zo’n plek”, staat in het bericht. „Verschillende verhalen, verschillende vormen van onrecht. Niet om met elkaar te vergelijken, maar wel om naast elkaar te blijven vertellen. Excuses zijn nooit het eindpunt. Ze krijgen pas echt betekenis door wat we daarna doen.”
Vanwege het drukke bestaan van een premier is het gebruikelijk dat diens berichten door medewerkers worden geschreven en vervolgens door de premier geaccordeerd. Maar veelvuldig gebruik van AI is nieuw. Tegen de Volkskrant geeft D66 het AI-gebruik toe. De partij laat weten dat aan elk bericht wel altijd „de blik en verbeteringen van onze medewerkers” te pas komen. Tegelijkertijd zegt ze dat het ook voorkomt dat posts worden „geaccordeerd zonder aanpassingen”.
Op de vraag waarom de partij zoveel gebruikmaakt van AI voor socialemediaberichten zegt het hoofd communicatie tegen NRC: „Vooropgesteld, wij zijn een partij die streeft naar vooruitgang en die altijd heeft gezegd dat je de kansen van AI moet benutten, uiteraard altijd op een verantwoorde manier.” Hij zegt dat de partij dan ook niet van plan is om vanaf nu voor een andere aanpak te kiezen.
Ook de premier zelf reageert luchtig, donderdagmiddag voor de camera van RTL Nieuws. „Ja, net als driekwart van de Nederlanders gebruik ik ook af en toe AI om dingen beter te maken”, zegt hij met een bouwhelm op zijn hoofd, bij een bezichtiging van de renovatie van het Torentje. „Ik denk dat mensen heel blij zijn dat wij laten zien wat we elke dag voor werk doen en dat we daarmee ook een mooi inkijkje geven in het dagelijkse leven van een politicus of een minister-president.” Hij denkt dat „AI-inzet voor iedereen het leven en werk leuker en makkelijker maakt. En zo moeten we denk ik allemaal gericht kijken: hoe kun je dat anno 2026 goed inpassen?”
Het AI-optimisme van D66 en Jetten lijktniet te kunnen voorkomen dat het nieuws afbreuk doet aan de geloofwaardigheid van de premier, vooral vanwege de AI-gegenereerde berichten die raken aan gevoelige kwesties, zoals de excuses aan de Molukse gemeenschap. „Zulke berichten gaan vaak over emoties”, zegt Mark Boukes, hoofddocent communicatiewetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. „Als die dan niet authentiek blijken, kan dat echt schadelijk zijn. Dat is niet alleen bij politici zo; stel je eens voor dat je een condoleancekaartje van een vriend krijgt en die blijkt niet door hemzelf te zijn geschreven. Dan denk je toch: wie heeft mij nou eigenlijk gecondoleerd?”
Maar Boukes wijst er ook op dat de berichten van de premier, net als van de meeste bewindspersonen, vóór het AI-gebruik ook al niet door hemzelf werden geschreven, maar door zijn team. Dus helemaal authentiek waren ze al niet. Ook politiek filosoof Carola Schoor wijst daarop. Zij promoveerde aan de Universiteit van Maastricht op politieke stijl en vorige week verscheen haar Handboek Politieke Stijl. „Iedereen weet bijvoorbeeld dat speeches van wereldleiders niet door henzelf worden geschreven.” Maar, zegt ze, het gaat om de erváring van toeschouwers, of lezers. „Die speeches kunnen alsnog authentiek aanvoelen.”
„Dat verandert”, zegt Schoor, „als de spotlight verschuift van de politicus naar de retorische middelen die hij of zij gebruikt. Dat gebeurt nu bij Jetten: de aandacht gaat niet meer uit naar hem, maar naar het feit dat er AI is gebruikt om zijn boodschap over te brengen en dus naar zijn inauthenticiteit.” Dat kan volgens Schoor schadelijk zijn voor Jettens reputatie. Ze wijst erop dat Hugo de Jonge iets soortgelijks overkwam in coronatijd, toen hij namens het CDA minister van Volksgezondheid was. Op een gegeven moment begon het op te vallen dat hij zoveel metaforen gebruikte en ging het niet meer over hem of zijn boodschap, maar over zijn vermeende gekunsteldheid.
Hoewel politici van oppositiepartijen gewoonlijk snel reageren op onwelgevallig nieuws voor de premier bleef het vandaag behoorlijk stil. PVV-leider Geert Wilders schreef ’s middags op X: „Zelfs de premier bestaat niet. Robbie is fake. #wegwezen” Even later verwijderde hij zijn post.