is kunstredacteur van de Volkskrant.
intro
Mag je dansen in een kerk? Dat lag gevoelig, bleek deze week toen St Paul’s Cathedral in Londen de samenwerking met nachtclub Fabric bekendmaakte. Een nazaat van de 18de-eeuwse zeeheld Horatio Nelson, zijn graftombe is in St Paul’s te vinden, vond het maar niks. Hij vroeg zich in The Daily Telegraph af: ‘Is er dan niets meer heilig?’
Goeie vraag. Vorig weekend was ik in het Ruhrgebied voor de Manifesta-tentoonstelling. Thema van deze editie, gechargeerd: ‘creatief met kerk’. Hoognodig, want veel Duitse kerken raken in onbruik en komen leeg te staan. Volgens de organisatie van Manifesta raken de komende tien jaar twintigduizend Duitse kerken hun functie kwijt.
Het is dus van belang om die kerken een functie te geven, in leven te houden. Misschien zelfs om lekker in te dansen.
Wekelijks neemt Bor Beekman, Robert van Gijssel, Els de Grefte, Joris Henquet, Merlijn Kerkhof of Anna van Leeuwen stelling in de wereld van film, muziek, theater of beeldende kunst.
Heel Europa kampt met deze uitdaging. Deze week wijdde The New York Times er een artikel aan: ‘Wat moet er met de ‘zombiekerken’ van Europa gebeuren?’
Wat dreigt is sloop, of particulier gebruik, wat jammer is voor gebouwen die een gemeenschapsfunctie hadden. De Amerikaanse krant sprak Lilian Grootswagers-Theuns, adviseur en specialist religieus erfgoed, zij schetste de dreiging: ‘Elke dag wordt er een kerk verkocht.’ En we raken in een versnelling, in haar woorden: ‘Er komt een tsunami aan.’
Een tsunami van zombiekerken dus. Ik las dat Nederland voorloopt in het hergebruiken van kerken. Denk maar aan Paradiso. In 1965 sloot de kerk, drie jaar later opende de poptempel. Een ander veel aangehaald voorbeeld is de prachtige boekhandel Dominicanen in Maastricht.
Ook multifunctioneel gebruik, zoals nu in de St Paul’s het plan is, hebben we in Nederland. Bijvoorbeeld in de Oude Kerk worden tentoonstellingen georganiseerd én kerkdiensten gehouden.
Zijn dit tekenen dat niets meer heilig is in Nederland, of juist dat we goed voor ons erfgoed zorgen?
Ik bezocht in Duitsland zes van de twaalf Manifesta-kerken. Soms waren die gevuld met gigantische kunstinstallaties, soms met kleine schilderijen.
De indrukwekkendste kerk vond ik de Marienkirche in het noorden van Essen. Die deed me denken aan een naar de hemel reikende bunker, in streng naoorlogse modernistische stijl. Binnen is het erg donker. Er komt wat licht door de glas-in-loodramen; een ervan is al kapot.
Door de lege spookkerk klinkt af en toe ineens klonk, bonk of ploem. William Engelen heeft een installatie gemaakt van metalen buizen die mag worden bespeeld. Bezoekers hanteren de bijbehorende stokken en schrikken soms van de harde klanken.
Deze kerk is al ten dode opgeschreven, dit gebouw wordt gesloopt. Terwijl Manifesta bewijst dat we hier samen iets moois konden beleven. Tragisch en schokkend vind ik dat, terwijl ik geen kerkganger ben. Ik zou haast zeggen: is er dan niets meer heilig?
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant