is hoogleraar Informatica.
Het Pisa-rapport is tegenwoordig een nieuwsmoment dat het Eurovisiesongfestival en het WK voetbal naar de kroon begint te steken. Al vóór het uitkomen van de resultaten verschenen er columns in kranten waarin werd geschreven dat we ze niet te serieus moeten nemen, en ik heb de hele week LinkedIn nog niet kunnen openen zonder dat er weer een bijdrage voorbij kwam.
Wie het natuurlijk het meest moeten ontgelden, zijn de leraren. Die geven slecht les, moeten meer aan kennisopbouw doen, of juist aan leesplezier, of misschien is het wel, zo schreven twee experts in de Vlaamse krant HLN, de schuld van de vrouwtjes! Omdat er zo veel vrouwen voor de klas staan, gaat het niveau omlaag. Vrouwen, je weet wel, die groep mensen die meer en vaker lezen dan mannen...
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Leraren, wij moeten altijd aan de bak, of het nu over gezond ontbijten, veilig verkeer, de democratie of het zingen van het Wilhelmus gaat: scholen moeten er meer aandacht aan besteden. Ja hoor, docenten doen het wel weer; ik heb gisteren met een hele brugklas zitten lezen. Maar kan de samenleving ook een handje helpen?
Als je lezen belangrijk vindt, lees. Stop je iPhone in een la en koop boeken, of beter nog, leen ze bij de bibliotheek. Geef je boeken weg als je ze uit hebt, zet ze in een wisselkast of, beter nog, kijk in je boekenkast rond en kies een boek om aan iemand te geven. Wat is een mooier compliment dan ‘ik las dit boek en moest aan je denken’ of ‘ik dacht dat je dit boek echt zou waarderen’?
Maar niet iedereen ziet de oplossing in zijn boekenkast. AI-influencers zien in de Pisa-resultaten juist het bewijs dat AI in de klas moet worden ingezet. Het leesniveau van jongeren is laag, laat ze dan toch met AI lezen. Een tekst samenvatten, poëzie interpreteren. ChatGPT kan het ook, en dan wordt het makkelijker, sneller en leuker!
Maar zulke uitspraken hebben consequenties die veel dieper gaan dan docenten (of leerlingen) die nu denken: ja, handig, lezen met AI.
Technologie vormt de samenleving al voordat zij wordt gebruikt, zo schreef politicoloog Langdon Winner al in 1980 in zijn invloedrijke essay Do Artifacts Have Politics?. Het gaat er niet om, zegt Winner, of technologie goed of slecht werkt, of goed of slecht wordt gebruikt. We moeten erbij stilstaan ‘whether a given device might have been designed and built in such a way that it produces a set of consequences logically and temporally prior to any of its professed uses’.
Winner vergelijkt kernenergie in zijn stuk met zonnepanelen. Beide zijn schone energie in de zin dat ze geen CO2 uitstoten, maar ze creëren wel een heel ander soort samenleving. Een kerncentrale moet worden beheerd door experts, en onderhouden en beveiligd. Dat moet centraal door de overheid of een groot bedrijf geregeld worden, dat die experts traint. Zonne-energie daarentegen past beter bij een meer collaboratieve, lokale samenleving. Je kunt als straat besluiten allemaal zonnepanelen aan te schaffen, de kosten en opbrengsten samen te delen en samen voor het onderhoud verantwoordelijk te zijn. Met de buurt samen een kernreactor beheren, dat kan niet. Technologie heeft hier dus een heel andere invloed; een samenleving met alleen kernenergie zou er heel anders uitzien dan eentje met alleen zonne-energie.
Daarom is een keuze voor technologie ook een keuze voor de samenleving die we willen, en daar zie ik de opiniestukken nog niet over voorbijflitsen op LinkedIn. Welke samenleving krijgen we als we voor AI gaan?
Zeggen dat AI – net als kerncentrales voornamelijk compatibel met gecentraliseerde macht bij overheden en bedrijven – gebruikt kan worden in het leesonderwijs doet iets met ons allemaal, zelfs als er op geen enkele school AI wordt gebruikt in het leesonderwijs.
Het zegt dat lezen, iets wat mensen al duizenden jaren doen en tot voor kort ook veel, vaak en graag deden, door technologie opgelost kan worden. Diezelfde technologie die de problemen veroorzaakt heeft. Nein danke!
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant