De samenwerking tussen Rusland en Noord-Korea neemt steeds innigere vormen aan. Volgens mensenrechtenactivisten en de Britse overheid helpt een Noord-Koreaans zomerkamp om kinderen uit bezette Oekraïense gebieden te indoctrineren. ‘Ze leren dankbaar te zijn voor de moedige Noord-Koreaanse soldaten.’
is buitenlandverslaggever van de Volkskrant en schrijft over de VS, Rusland en internationale instituties.
Er zijn zwembaden, grote glijbanen, voetbalvelden, volledig gerenoveerde slaapvertrekken voor 1.200 kinderen en een privéstrand aan de Zee van Japan. Het Songdowon Internationale Kinderkamp in de havenstad Wonsan is volgens Noord-Korea slechts een onschuldige plek waar de eigen jongeren in contact komen met leeftijdgenoten uit landen als China, Rusland en Mongolië. Oekraïense mensenrechtenactivisten en de Britse overheid zien inmiddels iets heel anders: een nieuwe schakel in Ruslands pogingen om in de bezette gebieden de Oekraïense identiteit te vernietigen.
Het Verenigd Koninkrijk plaatste het Songdowon-kamp in mei al op de sanctielijst. Concreet bewijs werd er niet geleverd, maar volgens de Britten zijn er ‘voldoende aanwijzingen’ dat het oord een rol speelt bij Moskous ‘afschuwelijke beleid van het russificeren en militariseren van Oekraïense kinderen’. Radio Free Europe berichtte afgelopen weekend dat de EU waarschijnlijk in oktober zal volgen met sancties, al willen de Europese Commissie en het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken dat niet bevestigen.
Kateryna Rasjevska, een Oekraïense expert van het Regionale Centrum voor Mensenrechten (RCHR), zou zo’n stap in elk geval toejuichen, laat ze via een videogesprek vanuit Kyiv weten. Het RCHR wist via publieke bronnen eind vorig jaar aan te tonen dat er ten minste twee Oekraïense kinderen – een 12-jarige jongen en een 16-jarig meisje – uit bezette gebieden in het Noord-Koreaanse zomerkamp zijn beland.
‘Er is veel geheimzinnigheid rond deze trips, maar we hebben aanwijzingen dat er ook plannen zijn gemaakt om kinderen uit de bezette stad Melitopol naar Noord-Korea te sturen’, zegt Rasjevska. ‘Ze krijgen daar een wereldbeeld bijgebracht waarin het Westen de vijand is. Er is een hele expositie opgetuigd over de betrokkenheid van het Koreaanse Volksleger bij Ruslands ‘speciale militaire operatie’. De kinderen leren dat ze dankbaar moeten zijn voor de moedige Noord-Koreaanse soldaten die hebben bijgedragen aan de bevrijding van de regio Koersk. Verder gaat het alleen maar over Oekraïense nazi’s en hun misdaden.’
De aandacht voor Songdowon is relatief jong, maar dat Moskou jeugdkampen gebruikt om kinderen te beïnvloeden is al langer duidelijk. Een recent rapport van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) concludeert dat de 1,6 miljoen kinderen uit de door Rusland bezette Oekraïense gebieden actief worden gemilitariseerd en geïndoctrineerd in dit soort kampen. Hetzelfde geldt voor de naar schatting ruim twintigduizend kinderen die vanuit Oekraïne zijn overgebracht naar Russische pleeggezinnen. Het Internationaal Strafhof vaardigde vanwege deze deportaties – een mogelijke misdaad tegen de menselijkheid – eerder al een arrestatiebevel uit tegen president Vladimir Poetin.
Volgens de OVSE wordt de Oekraïense kinderen in de kampen Russisch patriotisme bijgebracht en krijgen ze daarnaast vaak intensief onderricht in het hanteren van wapens en besturen van drones. Op die manier worden ze klaargestoomd om te vechten tegen hun eigen land. Voor de EU was dat eerder al reden om een aantal kampen en hun leidinggevenden op de EU-sanctielijst te zetten. Mogelijk volgen er de komende tijd nog meer maatregelen.
‘De vanuit Moskou aangestuurde scholen in de bezette gebieden in Oekraïne stimuleren scholieren om naar dit soort kampen te gaan, vaak onder valse voorwendselen’, aldus Rasjevska. ‘Zelfs als ze zogenaamd vrijwillig naar de kampen gaan, is dat in strijd met het internationaal recht, want de propaganda is op zichzelf al een vorm van dwang.’
Dat Songdowon een nieuwe potentiële bestemming is geworden, illustreert de steeds innigere banden tussen Rusland en Noord-Korea. Mede onder druk van militaire tegenslagen en westerse sancties heeft Poetin na de grootschalige invasie van 2022 met succes steun gezocht bij Noord-Korea. De lang geïsoleerde dictatuur voorzag Rusland van grote hoeveelheden artilleriemunitie, ballistische raketten en ander militair materieel. Ook zijn er naar schatting zo’n zestienduizend soldaten naar Rusland gestuurd.
Omgekeerd haalde het Kremlin de economische en culturele banden met Noord-Korea aan. Energieleveranties werden opgevoerd en het dictatoriale regime van Kim Jong-un kreeg toegang tot hoogwaardige techniek op het gebied van satellieten en luchtafweer. In 2024 sloten Rusland en Noord-Korea een wederzijds verdedigingsverdrag. Ook werden er toen afspraken gemaakt om een nieuwe brug tussen de twee landen aan te leggen, die maandag werd geopend.
In 2024 gingen ook voor het eerst sinds lange tijd weer kinderen vanuit Rusland naar Songdowon. Dat er Oekraïense kinderen bij waren, maakt voor Pyongyang formeel geen verschil. Noord-Korea is het enige land ter wereld dat de eenzijdige annexatie van vier Oekraïense provincies door Rusland formeel heeft erkend. Daarmee zijn de kinderen in die gebieden niet Oekraïens, maar Russisch, al staat die redenering haaks op het internationaal recht.
Eventuele EU-sancties voor het zomerkamp zullen het toch al geïsoleerde Noord-Korea niet direct raken, erkent Rasjevska, maar volgens haar moet de symbolische betekenis niet worden onderschat. Dat blijkt volgens de jurist ook uit de woedende Noord-Koreaanse reactie op de Britse sancties. Het regime sprak toen van ‘een ondraaglijke belediging’, louter bedoeld om een wig te drijven tussen Noord-Korea en Rusland. De Noord-Koreaanse ambassadeur werd uit Londen teruggeroepen.
‘Sancties maken Noord-Korea duidelijk dat de betrokkenheid bij de Russische agressieoorlog en de behandeling van Oekraïense kinderen niet onopgemerkt blijft’, aldus Rasjevska. ‘Alles wordt vastgelegd en gedocumenteerd. Alleen zo kan de internationale rechtsorde worden beschermd, hoe groot de crisis nu ook is.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant