Binnenhoflezing Nederland staat op een kantelpunt: ofwel we gaan de komende jaren achteruitgang managen, of we bouwen een krachtig land dat zijn belofte van vooruitgang waarmaakt, betoogt Ruben Brekelmans.
Luchtfoto van Harderwijk
Op een warme woensdagochtend was ik deze zomer in een loods in Friesland. Tientallen vrijwilligers verzamelden daar spullen voor Oekraïne. Een 87-jarige mevrouw kwam naar mij toe en gaf mij het blad Vrij!. Als zesjarig meisje kreeg zij dit bij de bevrijdingsfeesten in 1945. Ze had het haar hele leven bewaard.
Ik heb het blad in één adem gelezen. Het schetst de opluchting in Nederland na vijf jaar oorlog en onderdrukking. Het eindigt met een prachtige oproep om Nederland weer op te bouwen, tot dat „dierbare plekje grond, waarvoor je niets ter wereld zou willen ruilen”.
Ruben Brekelmans is fractievoorzitter van de VVD in de Tweede Kamer.
Gelukkig leven we nu niet in een tijd van wederopbouw, maar wel in een tijd waarin we weer moeten bouwen aan de kracht van ons land. Ik kies bewust voor het woord ‘kracht’. Kracht is nodig in deze tijd van militaire dreigingen, oorlog in Europa, handelsconflicten en een wereldwijde strijd om technologie en AI.
Dit raakt vrijwel iedereen, aan elke keukentafel. Met oplopende energierekeningen, hoge supermarktprijzen en dalende marges voor ondernemers. Nederland staat op een kantelpunt. Ofwel we gaan de komende jaren achteruitgang managen, ofwel we bouwen een krachtig land dat haar belofte van vooruitgang waarmaakt.
Wat is een krachtig Nederland? Een land dat mensen veilig houdt, economisch meedoet in de wereld, mensen ruimte en vrijheid geeft, en een democratie heeft die levert.
Op militair gebied zijn inmiddels belangrijke besluiten genomen. Daarnaast moet ons land ook economisch, menselijk en democratisch krachtiger worden.
Bij grote issues wordt vaak direct naar de overheid gekeken. Maar wie ontwikkelt de nieuwste drones, medische technologie, huizen voor onze kinderen? Dat zijn ondernemers. Zij nemen de risico’s, investeren en creëren banen.
Bij al mijn werkbezoeken zeggen ondernemers hetzelfde: we willen groeien, maar de overheid zit in de weg. Met regels, vergunningen, administratie en eindeloze procedures. De overheid als procesfabriek, met het proces belangrijker dan het resultaat. De formulieren zijn ingevuld, maar de banen verdwenen.
Er is een fundamentele mentaliteitsverandering nodig. Laten we risico nemen waarderen, niet het wegmanagen ervan. Waardeer mensen die iets neerzetten, niet degenen die het controleren. Daarbij past een drastisch kleinere overheid: schrap regels, verkort procedures en gebruik AI.
AI is de grote omwenteling van deze tijd en biedt oneindig kansen. De VS en China zien dit als de allesbepalende strijd. Nederland kan die strijd niet winnen, maar we mogen de boot niet missen.
Werkzaamheden zullen verdwijnen, maar in een krachtige economie komt daar nieuw werk voor terug. Maak AI dus topprioriteit. Investeer in rekenkracht, betaalbare energie en gedegen infrastructuur.
Voor alle grote opgaven zijn mensen nodig. Bouwvakkers, technici, militairen, zorgmedewerkers en leraren. Maar overal is een schreeuwend tekort.
Er zijn 400.000 vacatures, terwijl zo’n 1,5 miljoen mensen een WW-, bijstands- of arbeidsongeschiktheidsuitkering krijgen. Daarom moeten we ons uitkeringsstelsel hervormen. Systemen moeten mensen niet afschrijven, maar helpen weer aan de slag te gaan.
Hierover moeten we serieus in gesprek, maar de vakbonden weigeren aan tafel te komen. Als we luisteren naar de FNV, gaan banen naar de VS en China. Dan neemt AI het werk over en komt er niets voor terug.
Uiteindelijk hebben werkgevers en werknemers hetzelfde belang: dat bedrijven hier groeien en zorgen voor banen. Laten we daarom verder kijken dan het protestbord lang is, stoppen met valse tegenstellingen en toekomstige kansen voor onze kinderen vooropstellen.
Daarbij hoort ook een ongemakkelijke discussie. Met deze arbeidstekorten kunnen we niet steeds minder uren werken. Maak vijf dagen in de week weer vaker de norm, zeker voor jonge mensen zonder kinderen. Maar dan moet meer werken, ook meer lonen. Een krachtig Nederland vraagt een tandje erbij.
Ook de politiek moet leveren. Bij een versplinterd landschap met een minderheidscoalitie hoort een nieuwe balans tussen coalitie en oppositie.
Wisselende meerderheden nemen democratische besluiten, met een rechtstaat die individuen en minderheden beschermt. Daarbij moet de trias politica in balans zijn. Deze balans raakt steeds meer zoek. Verdragen als het VN-Vluchtelingenverdrag en het EVRM stammen uit de jaren vijftig. Door rechterlijke interpretaties is de werking veranderd, zonder dat een parlement daar expliciet voor heeft gekozen. Ik maak geen verwijt aan rechters: zij doen gewoon hun werk. Maar de politiek moet met verdragswijzigingen en wetgeving daarop bijsturen.
Dat geldt vooral voor asiel, de grootste bron van polarisatie. Een grote meerderheid wil een lagere asielinstroom, vluchtelingen in de regio opvangen en alleen op uitnodiging naar Europa halen. Verdragen staan dit in de weg; het blijft lonen om met mensensmokkelaars zelf de gevaarlijke oversteek te maken. Dit verzwakt het vertrouwen in de democratie én rechtsstaat. Daarom roep ik het kabinet op om verdragswijzigingen de hoogste prioriteit te geven.
Ondanks alles in de wereld blijf ik optimistisch. Omdat Nederland zoveel kracht in zich heeft. Maar ik ben ook ongeduldig. China wacht niet. Poetin wacht niet. Technologie wacht niet. Waarom zouden wij dat wel doen?
In het blad Vrij! zat ook de tekst van een liedje: „Help Nederland herrijzen, de handen aan de ploeg. Er moet zoveel gebeuren, er is nog werk genoeg.”
Dat laatste geldt nu zeker weer. Dus handen aan de ploeg, voor „dat dierbare plekje grond waarvoor je niets ter wereld zou willen ruilen”.
Dit artikel is een ingekorte versie van de Binnenhoflezing die Brekelmans op woensdag 9 september uitsprak in Nieuwspoort in Den Haag.