EU-lidstaten hebben te weinig gedaan om minder afhankelijk te worden van Russische olie en gas. Dat concludeert de Europese Rekenkamer. Geld dat de Europese Commissie voor dat doel beschikbaar had gesteld, is nauwelijks gebruikt.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
De conclusie van de Rekenkamer is extra pijnlijk, omdat de Europese Unie op dit moment opnieuw de rekening betaalt voor haar afhankelijkheid van fossiele brandstofproducenten. Door de blokkade van de Straat van Hormuz zijn de prijzen van olie en gas opnieuw hard gestegen. Rekenkamerlid Mihails Kozlovs hoopt dat de EU ‘de juiste lessen trekt’ uit het falen van het eerdere plan.
Het plan om de Europese Unie minder afhankelijk te maken van Russische fossiele brandstoffen, REPowerEU genaamd, stamt uit mei 2022, een paar maanden na de grootschalige invasie van Oekraïne. De Russische olie- en gasinkomsten spekken Poetins oorlogskas, een doel waar de EU niet langer aan wilde bijdragen.
Dat is gelukt: de directe olie-import uit Rusland is met bijna 90 procent gedaald - al is het onduidelijk hoeveel via derde landen en de Russische schaduwvloot alsnog het blok binnenkomt. De import van Russisch gas daalde met 75 procent. De import van Russisch vloeibaar gas is vanaf 2027 verboden, die van gas via pijpleidingen later dat jaar ook.
Dat succes is volgens de Europese Rekenkamer niet te danken aan het REPowerEU-plan. Van de 300 miljard euro die de Europese Commissie nodig achtte om de doelen van het plan te halen, hebben lidstaten slechts 54,3 miljard gebruikt.
Lidstaten moesten in een plan duidelijk maken hoe ze de doelen wilden halen, maar sommige hebben dat plan nooit ingediend. Waar ze dat wel hebben gedaan, constateert de Rekenkamer dat de plannen veelal vaag zijn, de financiering onduidelijk is en streefdoelen ontbreken.
Het overgrote deel van de beschikbare middelen bestond uit leningen die de lidstaten bij de Commissie konden afsluiten. Maar volgens de Rekenkamer wilden veel lidstaten geen geld lenen, of konden ze dat zelf goedkoper op de kapitaalmarkt. Daarnaast was de looptijd van de leningen relatief kort, terwijl de beoogde projecten veel tijd kosten.
Van de beschikbare subsidies is een veel groter deel gebruikt. Dat lidstaten niet bereid waren geld te lenen om hun afhankelijkheid af te bouwen noemt Kozlovs ‘een zorgelijk teken, zeker in deze tijden’.
De Commissie wilde de EU op vijf manieren minder afhankelijk maken van Russische fossiele brandstoffen: de productie van hernieuwbare energie verhogen, het energieverbruik verminderen, nationale energienetten beter verbinden, de paraatheid vergroten en de energie-import diversificeren.
Op de meeste punten scoort de EU een onvoldoende: het aandeel hernieuwbare energie groeide sinds 2021 met zo’n 1 procent per jaar naar 26,2 procent in 2025. Om het 2030-doel van 42,5 procent te halen moet het tempo drie keer zo hoog liggen. Het energieverbruik in Europa daalt, maar in een steeds lager tempo.
De lidstaten hebben bovendien maar drie projecten voorgesteld om grensoverschrijdende energienetwerken te versterken. Een van die plannen is ingetrokken. Acht lidstaten die door de Commissie zijn geadviseerd zulke projecten op te zetten, hebben dat niet gedaan.
Het enige spoor dat wel met succes is gevolgd, is het diversificeren van energieleveranciers. Vloeibaar gas, voornamelijk uit Qatar en de Verenigde Staten, heeft de rol van Russische fossiele brandstoffen grotendeels overgenomen.
Dat leidt volgens Kozlovs tot ‘nieuwe afhankelijkheden’. Zo kan Qatar, door de sluiting van de Straat van Hormuz, zijn gas niet meer exporteren. Spanningen met Washington over handelsafspraken en methaanregels zetten de leveringen uit de VS onder druk.
Op de lange termijn is de transitie naar hernieuwbare energie volgens Kozlovs dan ook de enige oplossing: ‘Hoe meer energie de EU uit groene bronnen produceert, hoe minder afhankelijk ze is van fossiele brandstoffen, wat beter is voor de Unie.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant