Europa leunt sinds de oorlog in Oekraïne veel minder op Rusland voor olie en gas. Toch schiet het EU-plan om lidstaten energieonafhankelijk te maken tekort, zegt de Europese Rekenkamer. Schone energie van eigen bodem groeit niet snel genoeg.
Nadat Rusland Oekraïne binnenviel in februari 2022, wilde de EU zo snel mogelijk van het Russische olie en gas af. Drie maanden na de invasie werd het 'RepowerEU'-plan gepresenteerd in Brussel.
Europese landen moesten daarmee loskomen van Rusland en sneller overstappen op eigen, duurzame energie. Daarmee wordt Europa minder afhankelijk van fossiele brandstoffen van anderen.
Volgens de Europese Rekenkamer is dat deels gelukt: de lidstaten kopen veel minder fossiele brandstof uit Rusland. Tegelijkertijd waarschuwt de Rekenkamer dat er nog steeds Russische olie de EU binnenkomt via derde landen en de schaduwvloot. Dat zijn schepen die sancties omzeilen door bijvoorbeeld onder valse vlag te varen. Het is niet duidelijk om hoeveel olie het gaat.
Ook de gasimport daalde, maar dat is niet alleen het resultaat van de sancties. Een paar milde winters en lager energieverbruik door de hoge prijzen hebben daar volgens de onderzoekers ook aan bijgedragen.
Voor het EU-plan kwamen miljarden vrij voor de lidstaten, bedoeld voor bijvoorbeeld de uitrol van windmolens en zonnepanelen en versterking van de internationale elektriciteitsnetten. Het doel was 103 gigawatt aan extra zonne- en windenergie, maar naar verwachting leveren de projecten nog geen vijfde daarvan op.
Van de 300 miljard euro is maar 55 miljard euro in nationale plannen opgenomen. Mogelijk komt dat doordat een deel van het geld leningen zijn, waar landen minder snel gebruik van maken. De Rekenkamer waarschuwt dat het plan op deze manier niet werkt en raadt de EU aan meer regie te pakken.
"Dit plan heeft een sterke boost nodig", zegt auteur Mihails Kozlovs. Volgens hem kunnen Europese landen samen veel verschil maken in tijden van geopolitieke onrust, zoals nu ook in het Midden-Oosten. "We hoeven niet te wachten op een volgende crisis. Hoe sneller we onafhankelijk zijn, hoe beter."
Nederland ontvangt bijna 800 miljoen euro uit het fonds. Volgens de Rekenkamer is ons land goed bezig, al kunnen vergunningstrajecten voor duurzame energieprojecten een stuk sneller.
Nederland haalt geen olie meer uit Rusland en importeert ook geen aardgas meer via pijpleidingen. Wel komt er nog steeds vloeibaar aardgas (lng) uit Rusland onze havens binnen. Dat is eind 2027 verboden in de hele EU.
Daarmee ontstaan nieuwe dilemma's. Na Noorwegen komt lng nu vooral per schip uit de VS. Daarvoor werd in rap tempo een lng-terminal aangelegd in de Eemshaven. Hierdoor is een deel van de afhankelijkheid van de Russen naar de Amerikanen verplaatst, schreven we eerder.
De energiemarkt is door de spanningen in het Midden-Oosten krapper geworden, stelt Louise van Schaik, Europa-expert bij Clingendael. "Dat maakt het lastiger om afscheid te nemen van fossiele brandstoffen uit het buitenland." Ze denkt dat we niet leren op eigen benen te staan zolang Europa het vervuilende lng blijft importeren.
De conclusies van de Rekenkamer laten volgens Van Schaik zien dat de EU de eerste stappen heeft gezet, maar dat het moeilijkste nog moet komen. "Iedereen is het er wel over eens dat Europa minder afhankelijk moet worden van Rusland", zegt ze. Tegelijkertijd loopt de energietransitie tegen allerlei obstakels aan, zoals trage vergunningen, te weinig personeel en een vol stroomnet.
"Praktische bezwaren kun je oplossen", zegt ze. Bijvoorbeeld door investeringen in waterstof, batterijen en het stroomnet. "Maar dat kan alleen als Europa dat prioriteit geeft."
Source: Nu.nl economisch