Ov-staking Ruben Brekelmans, fractievoorzitter van de VVD, was in zijn Binnenhoflezing kritisch op de stakende vakbonden die niet willen onderhandelen. Maar D66, VVD en CDA zijn het zelf ook oneens, bleek uit de politieke chaos van de afgelopen weken.
Werknemers van bedrijven op het Chemiepark in Farmsum demonstreren met leden van vakbonden FNV en CNV.
Doorgaans spreken politici het liefst voor bomvolle zalen. Maar deze woensdag kwam het VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans, die de jaarlijkse Binnenhoflezing gaf, symbolisch goed uit dat zijn publiek juist níét compleet was. Perscentrum Nieuwspoort was slechts halfvol vanwege de ov-stakingen van de vakbonden. Een mooi moment voor Brekelmans, moet hij hebben gedacht, om eens flink uit te halen naar die bonden.
Brekelmans waarschuwde: „Als we luisteren naar de [vakbond] FNV, dan gaan banen naar de VS en China. Dan neemt AI werk over, en komt er niks voor terug. Ik zou zeggen: kijk eens verder dan je protestbord lang is.”
Het kabinet wil bezuinigen op het sociale vangnet, tot grote woede van de vakbonden. Die hebben zich vastgeklonken aan Pro, de grootste oppositiepartij in de Tweede Kamer en de grootste partij in de Eerste Kamer. D66 en CDA willen een deal sluiten met Pro voor de begrotingen van 2027, de VVD trapt op de rem.
Het (minderheids)kabinet, zo lijkt het, móét dus ook tot een deal komen met de vakbonden. Maar tot nu toe wordt daar überhaupt niet aan gewerkt. De vakbonden reageerden schamper toen het kabinet bezuinigingen op de AOW van tafel veegde. En vorige week kondigde het kabinet aan andere bezuinigingen uit te stellen, maar dat vinden de vakbonden niet voldoende.
Ook Pro-leider Jesse Klaver was „totaal niet onder de indruk” van die handreiking, zei hij. „Op zijn best zijn er dingen vooruitgeschoven, er blijven nog steeds miljardenbezuinigingen staan.”
Brekelmans ridiculiseert die houding, al doet hij dat zonder Pro en Klaver expliciet te noemen. Liever richt hij zich tot de bonden. „We wachten al maandenlang tot een paar vakbondsbestuurders aan tafel komen. Eerst moesten ze wekenlang op vakantie, vandaag per se staken.”
Volgens Brekelmans hebben „werkgevers én werknemers in feite hetzelfde belang. Namelijk dat bedrijven hier groeien en zorgen voor banen.” De bonden, vindt hij, creëren „valse tegenstellingen” en zetten niet „écht het belang van werknemers voorop” omdat ze vijandig zouden staan tegenover bedrijven en ondernemers.
Het meningsverschil tussen het minderheidskabinet en de vakbonden is diepgeworteld. Maar de vraag is hoe lang de bonden nog weigeren aan tafel te komen. Hans van den Heuvel, voorzitter van de één na grootste vakbond CNV, liet eind augustus al doorschemeren dat er vooral snel onderhandeld moet gaan worden tussen de bonden en het kabinet: „Het doel is voor mij nooit actievoeren in zichzelf.”
Achter de schermen zijn politici uit kabinet en coalitie tegen NRC koeltjes over de staking. Zij denken dat de vakbonden de staking van deze woensdag sowieso eerst moeten voltooien, voordat überhaupt gepraat kan worden. Met de staking kunnen de bonden slagkracht laten zien, zo redeneert de coalitie.
Bovendien schat de coalitie in dat Pro ook nog niet wil onderhandelen. Voor Pro zou het volgens hen niet aantrekkelijk zijn om al vóór Prinsjesdag en het belangrijke debat bij de Algemene Politieke Beschouwingen tot een deal te komen.
De coalitie wijst naar de bonden en Pro, maar de vraag is of de coalitie zélf eigenlijk wel klaar is om te onderhandelen. Want terwijl de vakbondsleiders volgens Brekelmans „op vakantie” waren in plaats van aan tafel zaten, was het kabinet bijna gevallen volgens ingewijden. D66 en CDA wilden veel meer naar de bonden en Pro toebewegen dan de VVD. D66 en CDA kregen hun zin, maar onduidelijk is of de VVD gaat toestaan nog meer financiële ruimte te bieden.
De coalitiepartijen móéten het eens worden over de onderhandelingsruimte die ze hebben om de bonden en Pro mee tegemoet te treden. Zitten ze niet op één lijn daarover, dan kan crisis van vorige week zomaar opnieuw oplaaien.