Seksisme Het ene vrouwelijke Kamerlid krijgt allerlei raadgevingen van mannen en dacht „als je denkt dat ik dát nog niet weet!” Een ander kreeg te horen: „Nou, Inge, volgens mij ben je wat afgevallen, ziet er goed uit..” Seksisme in het parlement, hoe zit het daarmee?
Toenmalig minister Femke Wiersma (Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, BBB) begroet Tweede Kamerlid Jeanet Nijhof-Leeuw (PVV) voorafgaand aan een Kamerdebat. Verder, links voor: Laura Bromet (Groenlinks/PvdA) en Ines Kostic (PvdD).
In de werkkamer van VVD-Tweede Kamerlid Queeny Rajkowski staat een tegeltje met „Bedankt, man”. Gekregen van haar medewerkers. Ze werd namelijk zó vaak benaderd door mannelijke experts die haar iets wilden uitleggen over een onderwerp in haar portefeuille. „Dan dacht ik in eerste instantie: oh, fijn! Dan kwam iemand zijn verhaal doen en dacht ik: sorry, maar als je denkt dat ik dát nog niet weet!”
Het gebeurde vooral als het ging om de meer technische onderdelen van haar portefeuille, zoals digitalisering. Rajkowski maakt het nu minder vaak mee dan toen ze net begon als Kamerlid, zo’n 5,5 jaar geleden. Misschien, zegt ze, komt dat omdat ze zich nu al zo lang met digitalisering bezighoudt of omdat ze ouder is (37).
Afgelopen maand sprak senator Gaby Perin-Gopie (Volt) in een interview met NRC over haar ervaringen in de Eerste Kamer met seksisme (en racisme). Ze vertelde dat ze „heel vaak” wordt onderbroken door mannen. Daarom is ze sneller gaan praten. Ook is ze gestopt met jurken dragen in de Eerste Kamer, onder meer vanwege een collega die haar vaak onderwierp aan een ‘bodycheck’ met zijn ogen. Een andere collega zat tijdens een kennismakingsdag eens ongevraagd aan haar borst, zogenaamd om haar naambordje recht te doen.
In de Eerste Kamer is onlangs een Gedragscode ongewenste omgangsvormen aangenomen. Een meerderheid van de Tweede Kamer wil dat de Gedragscode van de Tweede Kamer óók wordt aangepast. Die richt zich nu vooral op integriteit en niet op omgangsvormen tussen Kamerleden onderling. De Tweede Kamer heeft wel interne vertrouwenspersonen waar Kamerleden terecht kunnen met klachten over ongewenst gedrag.
Dat vorig jaar het hoogste aantal vrouwelijke Tweede Kamerleden ooit werd geïnstalleerd – 65 (oftewel 43,3 procent) – maakt niet dat seksisme uit de Tweede Kamer is verdwenen. Bovendien kent het verschillende verschijningsvormen. Het kan ook indirect zijn, subtiel, en het gebeurt niet alleen binnen de Kamer, maar komt ook van buiten.
Tweede Kamerlid Queeny Rajkowski (VVD).
Rajkowski draagt in de Tweede Kamer juist wél jurken en ze doet met opzet vaak felle nagellak op. Nu is dat felroze, is te zien via de videoverbinding. „Toen ik twaalf jaar geleden begon in de gemeenteraad [van Utrecht] kreeg ik het advies van mannen om geen jurken te dragen. Toen dacht ik: wat is dit voor raar advies? Ik ga me daar gewoon niet aan houden. Ik vond dat zij hiermee maar moesten leren omgaan, alleen zo kan er iets veranderen.” Ze benadrukt dat dit geen kritiek is op de beslissing van Perin-Gopie om géén jurken meer te dragen. „Ik heb gelezen wat haar is overkomen en dat is echt niet oké.”
Tweede Kamerlid Inge van Dijk (CDA) heeft in de Kamer ook weleens opmerkingen over haar uiterlijk gekregen, zoals: „Nou, Inge, volgens mij ben je wat afgevallen, ziet er goed uit.” Maar niet vaak en ze zegt er weinig last van te hebben. Overvloediger en harder is het commentaar van buiten het parlement. Zo kreeg ze ooit tijdens een debat veel vragen van andere Kamerleden waardoor ze langer dan gebruikelijk achter het spreekgestoelte stond en even haar handen in haar zakken deed. Over dat laatste kreeg ze daarna meerdere mails van kijkers thuis. „Dat ik totáál niet vrouwelijk was, dat ik wel een bouwvakker leek.”
Ze lacht er nu om, maar vaak wordt ze er „een tikje” onzeker van, bijvoorbeeld als het gaat over haar kapsel (blonde krullen op schouderlengte). Ze krijgt online weleens opmerkingen dat dat er „rommelig” uitziet. Even denkt ze dan: ben ik inderdaad zo onverzorgd?
Rajkowski heeft ook weleens opmerkingen over haar uiterlijk gekregen en dat ze zogenaamd ’te weinig’ zou eten. Ook wordt ze vaker dan mannelijke collega’s met haar voornaam in plaats van haar achternaam aangesproken. En een mannelijke collega zei na een pittig debat eens tegen haar: „Je hebt geluk dat jij een vrouw bent, want ze hebben jou minder hard aangepakt”, waarop Rajkowski reageerde met: „Ja, of ik was gewoon beter.” Al vroeg had ze zich voorgenomen om seksistische opmerkingen altijd te corrigeren. De eerste twee keer was dat spannend, maar daarna was ze eraan gewend.
Sandra Beckerman, Tweede Kamerlid voor de SP, merkt weleens dat sommige mannen tijdens een debat voordringen bij de interruptiemicrofoon, waar Kamerleden op hun beurt moeten wachten om een vraag te stellen aan een ander Kamerlid. „Ik denk niet eens dat ze het heel bewust doen, maar ze lijken dan te denken: ik heb zo’n belangrijk punt; dat moet ik nú uitspreken.”
Een veel groter probleem vindt Beckerman de deepfake-pornofilmpjes die zijn gemaakt van haar en andere vrouwelijke Tweede Kamerleden. Dat bleek in 2024 al uit onderzoek van het AD, maar de beelden staan nog steeds online, zegt ze. „Het eerste advies dat we kregen was om er stil over te blijven, zodat het OM beter zijn werk kon doen. Maar ik heb vanochtend nog op mijn naam gegoogeld en mijn filmpjes staan nog steeds op zeker vier websites.”
Kamerlid Femke Wiersma (BBB) „zal niet ontkennen” dat er seksisme bestaat in Den Haag. Ze heeft er zelf ook mee te maken, vertelt ze vanachter haar bureau in haar kantoor in de Tweede Kamer. „Ik word online voortdurend weggezet als dom, omdat ik mooie jurken en hoge hakken draag. Nou ja, dat vind ik echt totaal belachelijk.”
Die focus op haar uiterlijk merkt ze ook op werkbezoek, vooral als dat in een stal plaatsvindt. „Fotografen maken dan vaak heel specifiek een foto van mijn pumps, terwijl er ook mannen bij zijn met glimmende zwarte schoenen onder een pak. Geloof me: voor boeren is dát schoeisel in een stal net zo ongebruikelijk als mijn hakken.”
Toch zou Wiersma zich „nooit, never” aanpassen. Ook nu steken twee zwarte pumps met glitters onder haar bureau uit. „Dit is het en deal ermee.” Ze voelt zich overigens niet bekeken in de Kamer. „Natuurlijk zal dat weleens gebeuren, maar ik concludeer daaruit niet dat het hele systeem niet klopt.”
Wiersma vindt het lastig als individuele ervaringen worden gebruikt om vast te stellen dat „het systeem” vrouwen ondermijnt. „Ik zie juist in de politiek veel initiatief om vrouwen in positie te brengen. Maar wat ik ook heb gezien, bijvoorbeeld op departementen, is dat best wel heel competente vrouwen niet op bepaalde topfuncties solliciteren, omdat ze te kritisch op zichzelf zijn. Is het dan seksisme als er vervolgens een man op die plek terechtkomt? Ik denk dat daar bij vrouwen zelf nog een stukje emancipatie zit.”
„Tegelijkertijd,” zegt Wiersma, „zie ik dat bij vrouwen bepaalde eigenschappen anders beoordeeld worden dan bij mannen.” Dat heeft ze zelf ook meegemaakt als minister van Landbouw in het kabinet-Schoof (2024-2026). In die rol werd ze wel eens bestempeld als koppig. „Terwijl mannen met dezelfde eigenschap eerder als standvastig of doortastend worden gezien. Het is aan ons vrouwen om daarboven te staan en gewoon door te blijven gaan.”
Ze ziet het vooral bij vrouwen in topposities en noemt Sigrid Kaag, oud-partijleider van D66. In 2021 bleek uit onderzoek van De Groene Amsterdammer dat 10 procent van alle X-posts gericht aan vrouwelijke politici haatdragend was, waarbij Kaag de kroon spande: van de berichten die zij ontving was 22 procent haatdragend.
Rajkowski ziet de ongelijkheid ook in de regels rondom zwangerschapsverlof. Ze was hoogzwanger van haar eerste kind toen ze na de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 beëdigd moest worden. De wet schrijft voor dat een Kamerlid fysiek ‘geïnstalleerd’ moet zijn om met verlof te kunnen, anders gaat je zetel verloren en kan die dus ook niet tijdelijk ingenomen worden door iemand anders.
Rajkowski zat tijdens de installatie in de laatste dagen voor haar uitgerekende datum en moest dus toch naar de Kamer komen. „Terwijl het echt elk moment kon gebeuren. Eigenlijk mochten er geen mensen achterin de zaal zitten, maar voor mijn man werd een uitzondering gemaakt. De vluchtkoffer lag in de auto.”
Als je met zwangerschapsverlof gaat moet je ook je ontslag indienen als Kamerlid – na het verlof kun je dan weer terugkeren. Aan de ene kant ziet Rajkowski dat ook als zwangerschapsdiscriminatie, aan de andere kant ziet ze er ook niet echt een oplossing voor. Volgens de grondwet zijn er 150 Kamerleden, dus als je vervangen wordt, moet je wel ontslag nemen, anders zijn er 151 Kamerleden.
Ze denkt wel dat er ruimte is om soepeler om te gaan met de regels rondom de beëdiging, bijvoorbeeld door toe te staan dat je via een videoverbinding aanwezig mag zijn bij je installatie. „Maar als je op dat moment ligt te bevallen, is ook dat niet mogelijk, dus het zou niet alles oplossen.”