is tv-recensent voor de Volkskrant.
‘Ongehoord Nederland gaat zich hier uiteraard niet zomaar bij neerleggen’, zei ON-voorzitter Peter Vlemmix dinsdagmiddag in wat vermoedelijk een van de laatste uitzendingen was van de omroep, die volgens hun commerciële collega’s van Nieuws van de dag (SBS6) ‘richting de afgrond was geduwd’.
Aanleiding was het voorgenomen besluit van mediaminister Rianne Letschert om de licentie van de omroep, bekend van het gezellige gebabbel over het gelijk van Hitler en de racistische omvolkingstheorie, in te trekken. Ze nam het besluit niet lichtvaardig, vertelde de minister in een live uitgezonden persconferentie. Ze had er wakker van gelegen.
Van ON was het een kleine stap naar het nieuwe, alarmerende Klaar voor de oorlog, waarin journalist Petra Grijzen de rol van wetenschap in oorlog onderzoekt. Welke functie hebben propaganda en desinformatie bijvoorbeeld, en hoe kan het dat mensen überhaupt in staat zijn tot oorlogsmisdaden?
Deze tv-recensent zette zich schrap voor 35 minuten inconvenient truth. En, ja hoor, daar stond de journalist op een levensgrote kaart van Nederland, waarop potentieel Russisch doelwit Rotterdam te zien was. Het was de opmaat naar een reeks verontrustende zaken die de kijker ervan moesten doordringen dat een einde aan 81 jaar vrede en vrijheid een realistisch scenario was.
De onrust was compleet toen de NTR-serie liet zien hoe de Zweden zich voorbereidden op een oorlog. Grijzen was aanwezig bij operatie Aurora, de grootste militaire oefening van Zweden, waar zowel soldaten als burgers aan meededen.
Was dit wat Nederlanders ook moesten doen? Daar leek het wel op, getuige de Zweedse onderzoeker verdedigingsbereidheid, die lachte toen Grijzen hem het Nederlandse crisisinformatieboekje liet zien, met daarin een illustratie van een stel, chillend op een bank. Even daarvoor had hij één van de 64 duizend schuilkelders van het land laten zien.
Hoe eenvoudig het is om te worden meegezogen in een anti-institutioneel narratief, ondervond Grijzen bij onderzoeksinstituut TNO, dat desinformatie onderzoekt. Een door hen ontwikkelde chatbot, waarmee de presentator in gesprek ging, en die zich in Grijzen had ingelezen, probeerde haar eerst vriendelijk en geïnteresseerd, daarna steeds dwingender, naar een protest te krijgen.
Grijzen kon er toch nog steeds niet bij: ‘Hoe kunnen mensen bevelen opvolgen die leiden tot dood en verderf, marteling en genocide? Zoals nu in Gaza?’ Onderzoeker Emilie Caspar vertelde dat mensen geneigd zijn tot gehoorzaamheid. Als je een bevel opvolgt, nemen je empathie en schuldgevoel af.
Dat betekent niet dat iedereen deel zou kunnen nemen aan genocidaal geweld. Ertegenin gaan, kan, maar gebeurt weinig. Caspar: ‘Minder dan 1 procent van de bevolking kwam tijdens de Holocaust en de genocide in Rwanda in verzet.’
Dat mensen erin meegaan is het resultaat van het slim geweven web van leugens en propaganda, waarbij ‘de ander’ systematisch wordt ontmenselijkt. ‘En dat is niet alleen iets van het verleden’, zei Grijzen. Dat lijkt me daadwerkelijk iets om wakker van te liggen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant